Canthium inerme, nke a na-akpọkarị “Woolly Canthium” ma ọ bụ “Canthium,” bụ osisi shrub nke sitere na ezinụlọ Rubiaceae. Ezinụlọ a buru ibu ma na-agụnye ọtụtụ osisi ndị ọzọ a ma ama, dị ka kọfị na quinine.
A na-eji Canthium inerme kpọrọ ihe ọ bụghị naanị maka ọgwụ ya kamakwa maka uru ịchọ mma ya. Canthium inerme na-etokarị ruo ihe dị ka mita 1 ruo 3 n’ịdị elu, n’agbanyeghị na ọ nwere ike ruo mita ise mgbe ụfọdụ.
Akwụkwọ nke Canthium inerme dị mfe, na-emegide ma na-egosipụta udidi ajị anụ pụrụ iche. Ha bụ elliptical ma ọ bụ obovate n’ụdị ma na-atụkarị ihe dịka 4 ruo 12 centimeters n’ogologo. N’elu elu nke akwụkwọ ahụ bụ akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ ma dị mma, ebe a na-ekpuchi n’okpuru ya na akwa akwa ntutu dị mma, na-enye ha ọdịdị ajị anụ.
A na-ahazi obere okooko osisi Canthium inerme na njedebe ma ọ bụ ụyọkọ axillary. Ha nwere petals na-acha ọcha ma ọ bụ ude ma na-adịkarị ihe dịka milimita 5 na dayameta. Okooko osisi ndị a bụ isi iyi nke nectar maka pollinators dị iche iche.
Isi nke Canthium inerme dị gịrịgịrị, na-akpụ akpụ, ma kpuchie ya n’ụdị ntutu dị mma. Ka osisi ahụ na-etolite, alaka ya nwere ike ịghọ osisi ma mepụta ogbugbo isi awọ.
Mkpụrụ nke Canthium inerme bụ obere drupe dị okirikiri nke na-amalite akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ wee too ruo na agba na-acha odo odo. Drupe ọ bụla nwere otu mkpụrụ. Mkpụrụ osisi ndị a na-anụ ụtọ nnụnụ, na-enye aka na mgbasa mkpụrụ.
Canthium inerme sitere na mpaghara okpomọkụ na ebe okpomọkụ dị iche iche. Enwere ike ịchọta ya na ebe obibi dị iche iche, gụnyere ọhịa ọhịa, ala ahịhịa na savannas. A na-ahụkarị ya ka ọ na-eto n’akụkụ okporo ụzọ, na mpaghara nsogbu, na nso ozu mmiri.
Ewezuga uru ịchọ mma ya, Canthium inerme nwere ogologo akụkọ ihe mere eme nke iji ọgwụ ọdịnala eme ihe. A na-eji akwụkwọ ya, ogbugbo, na akụkụ ndị ọzọ n’ọrụ na ọgwụgwọ ndị mmadụ maka mgbochi mkpali, ọnya na-agwọ ọrịa, na ọgwụ nje.
Ọkwa nchekwa nke Canthium inerme dịgasị iche dabere na ọnọdụ mpaghara ya akọwapụtara. N’ebe ụfọdụ, enwere ike iwere ya dị ka ihe na-echegbu onwe ya, ebe ndị ọzọ, ọ nwere ike na-eche ihe egwu ihu n’ihi ọnwụ ebe obibi na ihe ndị ọzọ gburugburu ebe obibi.
Uru nri nke Canthium inerme (Woolly Canthium)
1. Ngwakọta phenolic: Canthium inerme nwere ogige phenolic, nke bụ antioxidants na-enyere aka ịkwụsị radicals n’efu na ahụ, nwere ike ibelata nrụgide oxidative na mbufụt.
2. Flavonoids: Ihe ndị a na-emepụta ihe na-emepụta ihe na osisi na-enye aka na njirimara antioxidant ya, na-akwado ahụike cellular ma nwee ike ibelata ihe ize ndụ nke ọrịa na-adịghị ala ala.
3. Alkaloids: Achọpụtara na Canthium inerme, alkaloids nwere ike inwe mmetụta antimicrobial na mgbochi mkpali, nke nwere ike inye aka n’ịlụso ọrịa ọgụ na ịkwado ahụike ahụike.
4. Iridoid: Ngwakọta ndị a, njirimara nke ezinụlọ Rubiaceae, nwere ike ịkwado ọrụ mgbochi mkpali na antimicrobial, na-akwalite ịdị mma n’ozuzu ya.
5. Triterpenoids: Dị ugbu a na osisi, triterpenoids na-ejikọta na enwere ike igbochi ọrịa shuga na uru ahụike obi, dị ka ịchịkwa shuga ọbara na ịkwalite mgbasa ozi.
6. Squalene: Achọpụtara na ụdị Canthium metụtara ya, squalene bụ ngwakọta nke nwere ike ịkwado ahụike anụ ahụ ma rụọ ọrụ dị ka antioxidant, na-echebe mkpụrụ ndụ pụọ na mmebi.
7. Palmitic acid: Acid fatty achọtara na Canthium inerme, palmitic acid nwere ike inye ume ma kwado usoro metabolic, n’agbanyeghị na ekwesịrị iri ya n’ụzọ kwesịrị ekwesị.
8. linoleic acid: Acid fatty acid a dị mkpa, nke achọpụtara na mpụta Canthium, na-akwado ahụike obi ma nwee ike inye aka belata mbufụt na ahụ.
9. Glycosides: Ngwakọta ndị a nwere ike itinye aka na ihe ọkụkụ na-egbochi ọrịa shuga site n’inyere aka ịhazi ọkwa shuga dị n’ọbara.
10. Cyanogenic glycosides: N’ịbụ ndị dị na obere ego, ogige ndị a nwere ike inwe mmetụta ọgwụgwọ mana ha chọrọ iji nlezianya mee ihe n’ihi nsị ha na-egbu egbu na nnukwu doses.
Gụkwuo: Uru Ahụike Ọgwụ 8 nke Okenye (Sambucus)
Uru ahụike ọgwụ nke Canthium inerme (Woolly Canthium)
1. Njirimara mgbochi mkpali: Canthium inerme nwere ogige nwere mmetụta mgbochi mkpali dị ike. Ogige ndị a na-enyere aka belata mbufụt, na-eme ka ọ baa uru n’ịgwọ ọnọdụ dịka ọrịa ogbu na nkwonkwo na ọrịa akpụkpọ anụ.
2. Nchekwa Antioxidant: Osisi ahụ bara ụba na antioxidants nke na-alụ ọgụ radicals na-emerụ ahụ, na-echebe mkpụrụ ndụ site na nrụgide oxidative na ibelata ihe ize ndụ nke ọrịa na-adịghị ala ala.
3. Ọgwụgwọ ọnya: Mkpokọta Canthium inerme egosila ihe na-agwọ ọnya, na-akwalite nrụzi anụ ahụ ngwa ngwa na ibelata ohere nke ibute ọrịa.
4. Ahụike mgbari nri: Ojiji ọdịnala gụnyere iji Canthium inerme iji belata nsogbu mgbaze dị ka mgbaze, afọ ntachi, na ahụ erughị ala afọ.
5. Ọrụ mgbochi nje: Osisi ahụ na-egosiputa ihe antimicrobial, na-eme ka ọ bụrụ ihe ngwọta maka ọrịa nje na fungal dị iche iche.
6. Mmetụta mgbochi ọrịa shuga: Canthium inerme nwere ike inye aka ịhazi ọkwa shuga dị n’ọbara, na-eme ka ọ bụrụ ihe bara uru maka ijikwa ọrịa shuga.
7. Nkwado iku ume: A na-eji osisi a mee ihe iji belata nsogbu iku ume dị ka ụkwara, bronchitis, na ụkwara ume ọkụ n’ihi bronchodilatory na expectorant Njirimara.
8. Ahụike obi: Ụfọdụ nnyocha na-egosi na Canthium inerme nwere ike inye aka na ahụike obi site n’ịkwado ọkwa ọbara mgbali elu dị mma na ịkwalite mgbasa ọbara.
9. Mgbochi Nchegbu na Enyemaka Nchegbu: Ojiji ọdịnala gụnyere iji osisi ahụ kwalite izu ike, belata nchekasị, yana belata nchekasị.
10. Nlekọta anụahụ: A na-eji mwepu Canthium inermes eme ihe na ngwaahịa nlekọta anụ ahụ maka ikike ha nwere ime ka mgbakasị ahụ dị nro, belata mbufụt, na ịnọgide na-enwe ahụ ike.
Gụkwuo: Ihe isii (6) na-akpata ihu igwe na-emetụta mmepụta ihe ubi
Ụzọ eji eme ihe iji nweta uru ahụike enyere nke Canthium inerme (Woolly Canthium)
1. Mgbochi ahịhịa
i. Nkwadebe: Iji mee infusion nke ahịhịa, were akwụkwọ mịrị amị Canthium inerme ma ọ bụ akụkụ osisi ndị ọzọ ma fesaa ya na mmiri ọkụ maka ihe dị ka nkeji 10 ruo 15.
ii. Ojiji: Were infusion dị ka tii. Usoro a bara uru karịsịa maka irite uru site na osisi antioxidant, mgbochi mkpali, na ihe digestive.
2. Decoctions:
i. Nkwadebe: Decoctions na-agụnye akụkụ osisi na-esi esi, dị ka ogbugbo ma ọ bụ mgbọrọgwụ, na mmiri ruo ogologo oge iji wepụ ogige ha na-arụ ọrụ.
ii. Ojiji: Na-aṅụ decoction jụrụ oyi dị ka a gwara ya. A na-ejikarị decoctions eme ihe maka nlekọta ahụike kpọmkwem, dị ka ọgwụgwọ ọnya ma ọ bụ nsogbu iku ume.
3. Mkpokọta ahịhịa:
i. Nkwadebe: Herbal extracts bụ ndọkwasị ụdị nke osisi nọ n’ọrụ components. Enwere ike ime ha site na iji mmanya ma ọ bụ glycerin dị ka ihe mgbaze.
ii. Ojiji: Soro usoro onunu ogwu akwadoro enyere na nkwakọ ngwaahịa ihe. A na-ejikarị ihe ndị a gbanyere mkpọrọgwụ eme ihe maka mmetụta ọgwụgwọ ezubere iche.
4. Poultices na compresses:
i, Nkwadebe: Ghichaa akwụkwọ ọhụrụ ma ọ bụ akụkụ osisi ndị ọzọ iji mepụta poultice. Tinye ya ozugbo na mpaghara emetụtara ma ọ bụ kechie ya na akwa maka mkpakọ.
ii. Ojiji: Akpa na mkpakọ na-aba uru maka ọgwụgwọ ọnya, mgbakasị anụ ahụ, na ibelata mbufụt na mpaghara mpaghara.
5. iku ume:
i. Nkwadebe: Tinye akwụkwọ inerme Canthium akpọnwụwo na mmiri ọkụ wee kunye uzuoku. N’aka nke ọzọ, jiri mmanụ dị mkpa sitere na osisi ahụ.
ii. Ojiji: iku ume na-aba uru maka nsogbu iku ume na ịkwalite ntụrụndụ. Ihe ndị na-esi ísì ụtọ nwere ike inye aka kpochapụ mkpọchi ma mee ka uche dị jụụ.
6. Ngwa ngwa:
i. Nkwadebe: Kwadebe mmanụ agbakwunyere, ude, ma ọ bụ salves site na iji mpụta Canthium inerme. Tinye ihe ndị a ozugbo na akpụkpọ ahụ.
ii. Ojiji: Ngwa ndị dị n’elu dị mma maka ọnọdụ akpụkpọ ahụ, na-ebelata mgbakasị ahụ, na inye enyemaka mpaghara.
7. Ebe ịsa ahịhịa ahịhịa:
i. Nkwadebe: Tinye akwụkwọ inerme Canthium mịrị amị na mmiri ịsa ahụ gị.
ii. Ojiji: Baths ịsa ahịhịa nwere ike ịkwalite ntụrụndụ, belata nsogbu akpụkpọ ahụ, ma kwe ka ogige ndị na-arụ ọrụ na-abanye n’ime akpụkpọ ahụ.
8. Ojiji nri (Ekebere):
i. Nkwadebe: N’ọdịnala ụfọdụ, a na-eji akwụkwọ ma ọ bụ mkpụrụ osisi Canthium inerme eme ihe dị ka ngwa nri nri.
ii. Ojiji: Ojiji nri nwere oke nwere ike inye obere uru ahụike ma na-agbakwunye ekpomeekpo na efere. Agbanyeghị, iji ọgwụ eme ihe kwesịrị ịbụ isi elekwasị anya.
Mmetụta dị n’iji Canthium inerme Osisi ọgwụ
1. Mmeghachi omume nfụkasị ahụ: Ụfọdụ ndị mmadụ nwere ike ịnwe ihe nfụkasị na ogige ndị dị na Canthium inerme. Mmeghachi omume nfụkasị ahụ nwere ike ịpụta dị ka rashes akpụkpọ, itching, ọbara ọbara, ma ọ bụ ahụ erughị ala iku ume. Ọ bụrụ na ị nweta akara ngosi ọ bụla na-adịghị ahụkebe mgbe ị na-eji Canthium inerme, kwụsị iji ya ma chọọ nlekọta ahụike.
2. Iwe iwe mgbaze: N’ọnọdụ ụfọdụ, ịṅụbiga mmanya ókè nke Canthium inerme nwere ike ibute nsogbu mgbaze dị ka ọgbụgbọ, ọgbụgbọ, ma ọ bụ ahụ erughị ala afọ. Iji zere iwe iwe, soro usoro onunu ogwu akwadoro na ntuziaka ojiji.
3. Mmekọrịta ọgwụ: Canthium inerme nwere ike iji ọgwụ ụfọdụ na-emekọrịta ihe, nwere ike imetụta nrụpụta ha ma ọ bụ kpata mmetụta ọjọọ. Ọ bụrụ na ị na-aṅụ ọgwụ ọ bụla, karịsịa ndị na-achịkwa ọbara mgbali elu, ọgwụ ọrịa shuga, ma ọ bụ ọgwụ mgbochi mkpali, kpọtụrụ onye na-ahụ maka ahụike gị tupu i jiri Canthium inerme.
4. Ime na inye ara: Ndị dị ime na ndị na-enye nwa ara kwesịrị ịkpachara anya mgbe ha na-eji Canthium inerme. Ozi nwere oke dị na nchekwa ya n’oge ndị a. Ọ bụ ihe amamihe dị na ya ịkpọtụrụ onye ọkachamara ahụike tupu ị na-eji osisi a iji hụ na nchekwa nke nne na nwa.
5. Oriri oke: Iri oke nke Canthium inerme, ọkachasị n’ụdị etinyebere, nwere ike ibute nsonaazụ ọjọọ. Na-agbaso usoro onunu ogwu akwadoro na ntuziaka ojiji mgbe niile ka ịzena iribiga nri ókè.
6. Ụmụaka na ụmụ ọhụrụ: Nchekwa nke iji Canthium inerme na ụmụaka na ụmụ ọhụrụ emebeghị nke ọma. Kpọtụrụ onye na-ahụ maka ụmụaka tupu i jiri osisi a na ụmụaka ma ọ bụ ụmụ ọhụrụ.
7. Mmetụta anụ ahụ: Ngwa ngwa ngwa Canthium inerme wepụ na akpụkpọ ahụ nwere ike ịkpata mgbakasị ahụ ma ọ bụ mmeghachi ahụ nfụkasị na ụfọdụ ndị mmadụ. Mee ule patch tupu itinye aka na mpaghara buru ibu ma kwụsị iji ya ma ọ bụrụ na iwe emee.
8. Ọnọdụ ahụike: Ndị nwere ọnọdụ ahụike ụfọdụ, dị ka ọrịa imeju, nsogbu akụrụ, ma ọ bụ nsogbu ọbara ọgbụgba, kwesịrị ịchọ ndụmọdụ ahụike tupu iji Canthium inerme. Nke a bụ iji hụ na ogige osisi anaghị eme ka nsogbu ahụike dị adị ka njọ.
Ihe akaebe sayensị na ọmụmụ ihe gbasara Canthium inerme (Woolly Canthium)
1. Kumar et al. (2024): Nnyocha zuru oke nke Canthium genus kpughere na Canthium inerme nwere ogige bioactive dị ka iridoids, flavonoids, na alkaloids, na-egosipụta ihe mgbochi mkpali, antimicrobial, na ihe na-agwọ ọnya na vitro. Nchọpụta ndị a na-akwado iji ọdịnala ya maka ịgwọ ọrịa na ịkwalite mmezi anụ ahụ (Kumar, S., Singh, N., Mittal, A., Kharkwal, H., Jain, SK, & Goel, B., 2024, Phytotherapy, 167, 105492).
2. Paka et al. (2020): Ọmụmụ ihe a na Canthium parviflorum, ụdị nwere njikọ chiri anya, gosiri na mpụta akwụkwọ ethanolic gosipụtara nnukwu ọrụ mgbochi gout site na ibelata ọkwa uric acid plasma na oke. Nchoputa a na-egosi uru nwere ike maka Canthium inerme na njikwa ọnọdụ dị ka gout n’ihi profaịlụ phytochemical yiri ya (Paka, S., Paleti, J., Naganagar, PR, Ranga, R., Kalukuri, BP, & Boggula, N., 2020, Ndị ọkà mmụta sayensị Journal of Biosciences, 8 (1), 1-7).
3. Nna et al. (2014): Nnyocha na Canthium coromandelicum, ụdị ọzọ metụtara ya, chọpụtara ọdịnaya phenolic dị elu na flavonoid, na-enye aka na ọrụ antioxidant na antibacterial. Ngwongwo ndị a nwere ike gbasaa na Canthium inerme, na-akwado iji ya na-agwọ ọnya na ọrịa (Patro, SK, Sasmal, D., Mazumdar, P., Behera, P., & Das, S., 2014, International Journal of Pharmacy na Pharmaceutical Sciences, 6 (2), 456-460).
4. Sunilkumar et al. (2020): Ọmụmụ ihe a nyochara Canthium angustifolium wee chọpụta mmetụta antidiabetic site na glycosides na flavonoids, nke belatara ọkwa glucose ọbara n’ụdị anụmanụ. Canthium inerme nwere ike kesaa uru ndị a, na-akwado ojiji ọdịnala ya maka njikwa ọrịa shuga (Sunilkumar, T., 2020, Akwụkwọ akụkọ Ethnopharmacology, 250, 112489).
Ajụjụ ndị a na-ajụkarị gbasara Canthium inerme (Woolly Canthium)
1. Kedu ihe a na-eji Canthium inerme na ọgwụ ọdịnala?
A na-eji Canthium inerme agwọ ọrịa afọ, ọnya, ọrịa, na nsogbu iku ume dị ka ụkwara na bronchitis n’ihi mgbochi mkpali na antimicrobial Njirimara.
2. A na-eri mkpụrụ nke Canthium inerme?
Ee, a na-eri obere obere odo odo na drupes ojii, n’agbanyeghị na ụmụ mmadụ anaghị eri ya nke ukwuu ma nnụnụ na-erikarị ha.
3. Canthium inerme ọ dị mma maka onye ọ bụla iji?
Ndị nwere ọrịa imeju, akụrụ, ma ọ bụ ọbara ọgbụgba kwesịrị ịkpọtụrụ dọkịta tupu ha ejiri Canthium inerme mee ihe, n’ihi na ụfọdụ ogige nwere ike imekọrịta ihe na ọnọdụ ndị dị ugbu a.
4. Canthium inerme nwere ike inye aka na ọrịa shuga?
Ụfọdụ ọmụmụ banyere ụdị Canthium metụtara ya na-atụ aro na ọ nwere ike inye aka ịhazi ọkwa shuga dị n’ọbara n’ihi glycosides na triterpenoids, mana nyocha ọzọ achọrọ maka Canthium inerme kpọmkwem.
5. Kedu otu esi akwado Canthium inerme maka ọgwụ?
A na-ejikarị akwụkwọ, ogbugbo, ma ọ bụ mgbọrọgwụ eme ihe na decoctions, infusions, ma ọ bụ mpụta maka ngwa n’elu ma ọ bụ oriri ọnụ na ọgwụgwọ ọdịnala.
6. Canthium inerme nwere mmetụta ọ bụla?
Nnukwu doses nwere ike ịdị ize ndụ n’ihi cyanogenic glycosides, nke nwere ike ịbụ ihe na-egbu egbu. Jiri n’okpuru nduzi sitere n’aka ọkachamara ahụike.
7. Ebee ka a na-ahụkarị Canthium inerme?
Ọ na-etolite na mpaghara okpomọkụ na ebe okpomọkụ, gụnyere ndịda Africa, akụkụ nke Eshia, na Australia, na ebe obibi dị ka ọhịa, ala ahịhịa, na mpaghara dị n’ụsọ oké osimiri.
8. Enwere ike itolite Canthium inerme n’ụlọ?
Ee, enwere ike itolite ya site na mkpụrụ osisi ma ọ bụ osisi na-eto eto n’ime mmiri gbazere nke ọma, ala acid dị ntakịrị nke nwere anyanwụ zuru oke ma ọ bụ ndo nke akụkụ, na-eme ka ọ dabara maka ubi.
Ị nwere ajụjụ, ntụnye ma ọ bụ onyinye ọ bụla? Ọ bụrụ otu a, biko nweere onwe gị iji igbe nkọwa n’okpuru kesaa echiche gị. Anyị na-agbakwa gị ume ka ị jiri obiọma kesaa ozi a n’etiti ndị ọzọ nwere ike irite uru na ya. Ebe ọ bụ na anyị enweghị ike ịgakwuru onye ọ bụla ozugbo, anyị nwere ekele maka enyemaka gị n’ịgbasa okwu ahụ. Daalụ nke ukwuu maka nkwado gị na maka ịkekọrịta!
Nkwuputa: Edemede a bụ naanị maka ebumnuche nkuzi na ozi. Uru ahụike akọwara sitere na nyocha sayensị na ihe ọmụma ọdịnala. Ha abụghị ndị nọchiri anya ndụmọdụ ahụike ọkachamara, nyocha, ma ọ bụ ọgwụgwọ. Gakwuru onye ọkachamara ahụike mgbe niile tupu iji ahịhịa ma ọ bụ ọgwụgwọ eke maka ebumnuche ahụike.