Amaranthus dubius, nke a na-akpọ Slender Amaranth ma ọ bụ Amaranth, bụ onye ezinụlọ Amaranthaceae. Ihe e ji mara osisi a nke na-eto ngwa ngwa kwa afọ site na ọdịdị ya pụrụ iche, akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ na-acha akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ, na obere okooko osisi gbakọtara. Azụlitela ya ma jiri ya mee ihe maka nri nri na ọgwụgwọ maka ọgbọ.
Amaranthus dubius nwere osisi siri ike, kwụ ọtọ nke nwere ike itolite ruo mita 1 ruo 2 n’ịdị elu. A na-ekekarị alaka ndị ahụ ma nwee ike nwee agba na-acha ọbara ọbara n’akụkụ ọnụ ọnụ.
Akwụkwọ nke Amaranthus dubius bụ ihe ama ama nke osisi ahụ. Ha bụ ndị ọzọ, dị mfe, na elongated, nwere agụba yiri lance. Akwụkwọ ndị ahụ nwere ike ịdị na-acha akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ na-acha akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ dị omimi na agba na-adịkwa nro na aka. Ogo nke akwụkwọ ya dịgasị iche, na akwụkwọ ndị obere na-adị ntakịrị ma dị nro.
Osisi ahụ na-amịpụta obere okooko osisi na-enweghị atụ nke juru n’ọnụ na ọnụ ọnụ na spikes axillary. spikes ndị a bụ elongated ma nwee ike ịdịgasị iche na agba site na akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ ruo na-acha ọbara ọbara ma ọ bụ acha odo odo.
Okooko osisi nke Amaranthus dubius enweghị petals mana bracts gbara ya gburugburu na-enwekarị ọmarịcha ma na-enye inflorescence ahụ ọdịdị mara mma. Okooko osisi ndị na-enweghị mmekọahụ, na nwoke na nwanyị okooko osisi na-eme n’otu osisi.
Mgbe okooko gachara, Amaranthus dubius na-amịpụta obere mkpụrụ osisi gbara okirikiri na-egbuke egbuke na agba ojii. A na-agbanye mkpụrụ osisi ndị a n’ime bracts na-emepụta ihe mkpuchi nchebe.
Amaranthus dubius sitere na mpaghara okpomọkụ na ebe okpomọkụ, na-eme ka ọ dabara nke ọma na ihu igwe na-ekpo ọkụ. Ọ na-eme nke ọma n’ụdị ala dị iche iche, gụnyere ájá na ájá. Enwere ike ịhụ osisi a na-eto eto n’ọhịa, n’akụkụ okporo ụzọ, na n’ebe nsogbu. N’ihi ngbanwe ya, a na-emezi ya n’ọtụtụ akụkụ ụwa.
A na-erikarị akwụkwọ nke Amaranthus dubius dị ka akwụkwọ nri na-edozi ahụ n’ụdị nri dị iche iche. A na-eji ha na salads, ofe, stews, na stew-fries, na-enye ụtọ dị ntakịrị na nke ụwa. E wezụga ojiji nri ya, amaranthus dubius bụ amata maka ihe nwere ike inye ọgwụ, sitere na ọdịnaya antioxidant ya na mmetụta mgbochi mkpali ya.
Ịtinye Amaranthus dubius n’ime usoro nri na nke ọdịnala na-egosipụta mkpa ọ dị dịka ihe bara uru maka nri na ahụike. Mmeghari ya, uto ngwa ngwa, na njupụta nri na-eme ka ọ bụrụ osisi na-amasị ma ebumnuche ọrụ ugbo yana mgbakwunye nri.
Nkọwa botanical nke Amaranthus dubius
1. Ụdị Uto: Amaranthus dubius, nke a na-akpọkarị akwụkwọ nri uhie ma ọ bụ akwụkwọ nri ndị China, bụ ahịhịa ahịhịa kwa afọ. Ọ bụ nke ezinụlọ Amaranthaceae ma mara ya maka àgwà uto ya nke ziri ezi na nke alaka.
2. Isi na akwụkwọ: Akwukwo nke Amaranthus dubius na-akwụkarị ọtọ, na-eru elu ihe dịka 1 ruo 2 mita. Akwụkwọ ndị ahụ dị mfe, dị iche, na ovate na ọdịdị lanceolate. Akwụkwọ ndị ahụ na-adịgasị iche na agba, na-abụkarị site na akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ gaa na-acha uhie uhie ma ọ bụ na-acha odo odo, ha nwekwara veins a ma ama.
3. Ifuru: Ifuru nke Amaranthus dubius na-apụtaghị ìhè ma na-ebu ya na nnukwu, ọnụ ma ọ bụ axillary inflorescences. Inflorescences nwere ike were ụdị spikes ma ọ bụ panicles, dabere na ụdị dị iche iche. Osisi ahụ na-emepụta ọnụ ọgụgụ buru ibu nke obere, akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ na-acha uhie uhie.
4. Mkpụrụ: Mkpụrụ nke Amaranthus dubius dị obere, na-egbu maramara ma na-abụkarị oji ma ọ bụ agba aja aja. A na-emepụta ha n’ụba n’ime ụyọkọ ifuru ma na-enye aka na osisi ndị ahụ na-amịpụta mkpụrụ.
Nkesa ala nke Amaranthus dubius
1. Oke ala: Amaranthus dubius bụ nwa afọ na mpaghara okpomọkụ nke America mana ọ bụrụla ihe okike n’ọtụtụ akụkụ ụwa. A na-ekesa ya nke ọma na mpaghara okpomọkụ na ebe okpomọkụ, na-eme nke ọma na ihu igwe na-ekpo ọkụ.
2. Mmasị ebe obibi: Osisi a nwere ike ime mgbanwe maka ebe obibi dị iche iche, gụnyere mpaghara nsogbu, ogige mepere emepe, na ubi. A na-ahụkarị ya na mpaghara nwere ala nke ọma na ìhè anyanwụ zuru oke.
3. Ihe ubi: A na-akọ Amaranthus dubius dị ka akwụkwọ nri akwụkwọ n’ọtụtụ mba, ọkachasị na Eshia na Africa. A na-eji ya akpọrọ ihe maka akwụkwọ nri na-edozi ahụ ma na-akụ ya maka oriri ezinụlọ na nke azụmahịa.
Profaịlụ nri na nri nri
1. Akwukwo Nri-Nri: Akwụkwọ nke Amaranthus dubius bara ụba na nri, gụnyere vitamin (dị ka vitamin A na vitamin C), mineral (dị ka ígwè na calcium), na eriri nri. A na-eji osisi a kpọrọ ihe maka ihe oriri ya.
2. Ngwa nri: A na-ejikarị akwụkwọ ndụ dị nro nke Amaranthus dubius eme ihe dị ka akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ na efere nri dị iche iche. Enwere ike esi ya, sie ya, sie ya, ma ọ bụ tinye ya na ofe na stews. Akwụkwọ ndị ahụ nwere ụtọ dị nro, dị ka akwụkwọ nri.
3. Ọgwụ ọdịnala: N’ọdịnala ụfọdụ, a na-eji akụkụ ụfọdụ nke Amaranthus dubius na ọgwụ ọdịnala maka akụrụngwa ọgwụ ha nwere. Otú ọ dị, ọ dị mkpa iburu n’obi na osisi bụ isi toro ma na-eri dị ka nri isi iyi.
Gụkwuo: 10 uru ahụike ọgwụ nke Hawaiian Baby Woodrose (Argyeia Nervosa)
Uru ahụike ọgwụ Amaranthus dubius (Slender Amaranth)
1. Isi Iyi Nri Nri: Amaranthus dubius juputara na vitamin na mineral dị mkpa dị ka vitamin A, vitamin C, calcium, iron, na potassium. Ihe oriri ndị a na-arụ ọrụ dị oke mkpa n’ịkwado ahụike na ume n’ozuzu ya.
2. Njirimara Antioxidant: Osisi ahụ nwere antioxidants dị ka vitamin C na beta-carotene, nke na-enyere aka chebe mkpụrụ ndụ pụọ na nrụgide oxidative ma belata ihe ize ndụ nke ọrịa na-adịghị ala ala.
3. Mmetụta Mgbochi Ọrịa: Amaranthus dubius ejirila omenala mee ihe maka ihe mgbochi mkpali ya. Ihe ndị a nwere ike inye aka n’ịchịkwa ọnọdụ ndị metụtara mbufụt, dị ka ọrịa ogbu na nkwonkwo na ọrịa eriri afọ.
4. Ahụike mgbari nri: Ọdịnaya eriri dị na Amaranthus dubius na-akwalite mgbaze nke ọma ma nwee ike inye aka na igbochi afọ ntachi. Ọ na-akwadokwa microbiome eriri afọ dị mma.
5. Nkwado sistemu mgbochi: Vitamin na mineral ndị dị na osisi ahụ na-eme ka usoro ahụ ji alụso ọrịa ọgụ sie ike, na-enyere ahụ aka ịlụso ọrịa ọgụ na ọrịa ọgụ.
6. Ahụike Ọkpụkpụ: Calcium na ígwè dị na Amaranthus dubius dị mkpa maka ịkwado ọkpụkpụ siri ike na igbochi anaemia.
7. Nlekọta ọrịa shuga: Nnyocha ụfọdụ na-egosi na osisi ahụ nwere ike inye aka n’ịchịkwa ọkwa shuga n’ọbara n’ihi mmetụta hypoglycemic nwere ike ime.
8. Ahụike obi: Ọdịnaya potassium nke osisi ahụ na-enye aka na-edobe obi dị mma site n’ịhazi ọkwa mgbali elu.
9. Njikwa ibu: Amaranthus dubius dị obere na calorie yana nnukwu eriri, na-eme ka ọ bụrụ nnukwu mgbakwunye na nri na-adịghị arọ.
10. Ahụ Ike akpụkpọ: Ihe antioxidants dị na osisi ahụ na-enye aka na akpụkpọ ahụ dị mma site n’ịlụso nrụgide oxidative ọgụ na ịkwalite ọdịdị na-egbuke egbuke.
Gụkwuo: Uru ahụike ọgwụ 9 nke Wormwood dị ụtọ (Artemisia Annua)
Ụzọ eji eme ihe iji nweta uru ahụike enyere nke Amaranthus dubius (Slender Amaranth)
1. Nri nri: Amaranthus dubius nwere ike ịbụ mgbakwunye na-atọ ụtọ na nri gị kwa ụbọchị, na-enye ha nri nri. Nke a bụ ụfọdụ ụzọ nri iji tinye osisi na-edozi ahụ na nri gị:
i. Salad: Tinye akwụkwọ ọhụrụ amaranthus dubius dị nro na salad gị maka mgbakasị na-enye ume ọhụrụ yana nkwalite nke vitamin na mineral.
ii. Nri fries: Sauté akwụkwọ ahụ na akwụkwọ nri medley na mmanu mmanụ oliv maka ngwa ngwa na nri na-edozi ahụ.
iii. Ihe na-atọ ụtọ: Gwakọta akwụkwọ ọhụrụ n’ime smoothies ụtụtụ gị maka mgbakwunye vitamin na antioxidants.
iv. Ofe na stew: Tụnye ntakịrị akwụkwọ a kụrisịrị akụ n’ime ofe ma ọ bụ stew tupu ị na-eje ozi iji kwalite ụtọ na ọdịnaya nri ha.
2. Mmanya ahịhịa: Mepụta infusion ahịhịa na-enye obi ụtọ sitere na Amaranthus dubius epupụta iji nweta uru ahụike ya na iko tii na-ekpo ọkụ:
i. Nkwadebe tii: Ghichaa akwụkwọ ndị ahụ na mpaghara ikuku na-ekpo ọkụ ruo mgbe ha dị nro. Ghichaa akwụkwọ ndị a mịrị amị ma fesaa otu teaspoon nke akwụkwọ a zọpịara n’ime otu iko mmiri ọkụ maka nkeji 5-7. Gbanyụọ ma rie nri maka tii ahịhịa na-eme ka ahụ dị jụụ.
3. Mmanu mmanu: Jiri akwụkwọ nke Amaranthus dubius tinye mmanụ na-ebu ma mepụta nlekọta anụ ahụ na ngwaahịa nlekọta ntutu isi:
i. Nkwadebe mmanụ: Na-asa na juputara nkụ na epupụta. Tinye akwụkwọ ndị a mịrị amị n’ime ite iko dị ọcha wee kpuchie ha na mmanụ ebu nke ị họọrọ, dị ka mmanụ aki oyibo ma ọ bụ mmanụ oliv. Mechie ite ahụ ma tinye ya n’ebe anwụ na-acha maka izu 1-2 iji mee ka mmanụ ahụ nweta ogige bara uru site na epupụta. Ghichaa mmanụ ahụ ma jiri ya mee ihe maka ịhịa aka n’ahụ ma ọ bụ dị ka mmiri mmiri.
4. Ọgwụ ọdịnala: N’ọdịnala ụfọdụ, ejirila Amaranthus dubius mee ihe na ọgwụgwọ ọdịnala iji lebara nsogbu ahụike anya anya:
i. Mgbochi mgbochi mkpali: Ghichaa akwụkwọ ọhụrụ n’ime mado ma tinye ya dị ka ihe mkpuchi iji mee ka mgbakasị anụ ahụ ma ọ bụ ata ahụhụ.
ii. Nlekọta ntutu: Obụpde Amaranthus dubius n’ime mmiri, hapụ ya ka ọ dị jụụ, ma jiri mmiri a na-agbanye dị ka ncha ntutu iji kwalite ahụ ike isi.
Mmetụta dị n’iji Amaranthus dubius Osisi ọgwụ
1. Mmeghachi omume nfụkasị ahụ: Ọ bụ ezie na ọ bụ ihe a na-adịghị ahụkebe, ụfọdụ ndị mmadụ nwere ike ịnwe ihe nfụkasị na osisi amaranth, gụnyere Amaranthus dubius. Mmeghachi omume nfụkasị ahụ nwere ike ịpụta dị ka rashes akpụkpọ, itching, ma ọ bụ ọbụna ahụ erughị ala afọ. Ọ bụrụ na ị nwere akụkọ ihe mere eme nke osisi metụtara allergies, ya maara ihe ịgakwuru ya oriri na ịkpachara anya.
2. Ọdịnaya Oxalate: Dị ka ọtụtụ akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ, Amaranthus dubius nwere oxalates, nke bụ ogige ndị na-emekarị na-ahụ na ụfọdụ nri. Nnukwu oriri nke oxalates nwere ike iduga n’ịmepụta nkume akụrụ na ndị nwere ike ime ya. Ọ bụrụ na ị nwere akụkọ ihe mere eme nke nkume akụrụ ma ọ bụ nọ n’ihe ize ndụ, ọ dị mma ka ị belata oriri nke amaranth na nri ndị ọzọ nwere oxalate.
3. Ntinye aka na ọgwụ: Amaranthus dubius, dị ka osisi ndị ọzọ bara ọgaranya na-edozi ahụ, nwere ogige ndị nwere ike ịmekọrịta ọgwụ ụfọdụ. Ọ bụrụ na ị nọ na ọgwụ na-achọ mmachi nri kpọmkwem ma ọ bụ mara mmekọrịta ya na ogige osisi, kpọtụrụ onye na-ahụ maka ahụike gị tupu ịgbakwunye amaranth na nri gị.
4. Mmetụta mgbari nri: Ọ bụ ezie na eriri dị na Amaranthus dubius nwere ike inye aka mgbari nri maka ọtụtụ ndị mmadụ, ụfọdụ ndị mmadụ nwere ike ịnweta ahụ erughị ala mgbari nri mgbe ha na-ewebata ya na nri ha. Nke nta nke nta itinye ya na ịhụ na hydration zuru oke nwere ike inye aka belata ahụ erughị ala ọ bụla.
5. Ihe ndị fọdụrụ na pesticide: Ọ bụrụ na etobeghị nke ọma ma ọ bụ na-asachapụ ya nke ọma, Amaranthus dubius nwere ike ịnwe ihe mkpofu ahịhịa. A na-atụ aro ya ka ịsacha akwụkwọ ya nke ọma tupu eri nri ma ọ bụ họrọ isi iyi organic mgbe ọ bụla o kwere omume.
6. Goitrogen: Amaranthus dubius, dị ka akwụkwọ nri cruciferous ndị ọzọ, nwere ogige ndị a maara dị ka goitrogens. Ogige ndị a nwere ike igbochi ọrụ thyroid n’ọtụtụ buru ibu, ọkachasị ndị nwere nsogbu thyroid dị adị. Isi nri akwụkwọ nwere ike inye aka belata ogige goitrogenic.
7. Mgbanwe na Nutrien t ọdịnaya: Ọdịnaya nri nke Amaranthus dubius nwere ike ịdịgasị iche dabere n’ihe dịka ọnọdụ na-eto eto na ogo ala. Ọ bụ ezie na ọ na-eri nri n’ozuzu ya, ezigbo nri ọdịnaya nke osisi ị na-eri nwere ike ịdị iche na nke a na-akọ.
8. Nribiga oke ókè: Ọ bụ ezie na Amaranthus dubius bara ụba na nri, oke oriri ka nwere ike ibute enweghị aha ma ọ bụ mmetụta ndị a na-atụghị anya ya. Ụdị dị iche iche na nri gị dị mkpa iji hụ na ị na-enweta ụdị nri dị iche iche.
Nnyocha sayensị na ọmụmụ nke Amaranthus dubius
1. Ihe mejupụtara ihe oriri: Ọtụtụ ọmụmụ enyochala ọdịnaya nri nke Amaranthus dubius, na-ekpughe ụbara ya na protein, vitamin (karịsịa A na C), mineral dị ka calcium na ígwè, na antioxidants, na-eme ka ọ bụrụ ihe mgbakwunye nri bara uru.
2. Njirimara ọgwụ: Nnyocha enyochala ikike ọgwụ ya, na-atụ aro ọrụ ya n’ịchịkwa ọnọdụ dị ka ọbara mgbali elu, ọrịa shuga, na mbufụt n’ihi ihe ndị na-akpata antioxidant na mgbochi mkpali.
3. Ọmụmụ Agronomic: Nnyocha agronomic na-elekwasị anya n’ịkọpụta ya, na-emepụta ọganihu, na ime mgbanwe maka ọnọdụ gburugburu ebe obibi dị iche iche iji kwalite uto na ikike ya dị ka isi iyi nri.
4. Ọrụ mgbochi nje: Nnyocha na-egosi Njirimara ya antimicrobial, na-enyocha ịdị irè ya megide nje dị iche iche, nke nwere ike inye aka n’iji ọgwụgwọ eme ihe.
5. Nyocha kemikal: Nnyocha enyochala nke ọma ihe ọkụkụ nke ogige phytochemical, na-achọpụta ihe ndị na-eme ihe na-eme ihe na-enye aka na nri nri na ọgwụ.
6. Ntụle toxicological: Ụfọdụ ọmụmụ na-elekwasị anya n’ịtụle nsi ọ bụla nwere ike ime ma ọ bụ mmetụta ọjọọ metụtara Amaranthus dubius oriri, na-enye nghọta na ojiji ya adịghị mma.
7. Mmetụta gburugburu: Nnyocha na-enyocha mmetụta ọ na-enwe na gburugburu ebe obibi, gụnyere ọrụ ya na ọmụmụ ala na ikike ya dị ka ihe ọkụkụ na-adịgide adịgide na usoro ọrụ ugbo dị iche iche.
Akpachara anya na ndụmọdụ nchekwa na iji Amaranthus dubius Osisi ọgwụ
1. Ịdị ọcha na isi iyi: Gbaa mbọ hụ na a na-enweta ya site na ebe a pụrụ ịdabere na ya, ebe emetọghị emetọ iji zere ikpughe ihe mmetọ ma ọ bụ ọla dị arọ nke nwere ike imetụta nchekwa ya maka iji ọgwụ.
2. Mmeghachi omume nfụkasị ahụ: Ndị nwere ihe nfụkasị ahụ amaara kwesịrị ịkpachara anya, dịka mmeghachi omume nfụkasị na ogige ụfọdụ dị na Amaranthus dubius ka akọpụtala.
3. Usoro onunu ogwu na Nkwadebe: Ịgbaso usoro onunu ogwu kwesịrị ekwesị dị oke mkpa. Ịṅụbiga mmanya ókè nwere ike ịkpata mmetụta ọjọọ. Ịghọta ụzọ nkwadebe ziri ezi na ntuziaka dose dị mkpa.
4. Mmekọrịta na ọgwụ: A na-adụ ndị na-ahụ maka ahụike ndụmọdụ ndụmọdụ, ọkachasị maka ndị mmadụ n’otu n’otu na ọgwụ, dịka ụfọdụ ogige dị na Amaranthus dubius nwere ike iji ọgwụ emekọrịta ihe.
5. Izere mmetọ: Sachaa akwụkwọ ya nke ọma tupu ị rie ya iji wepụ ihe ọ bụla nwere ike imerụ ya ma ọ bụ ọgwụ nje.
6. Ime na nọọsụ: Ndị dị ime ma ọ bụ ndị nọọsụ kwesịrị ịchọ ndụmọdụ ahụike tupu ha etinye Amaranthus dubius n’ime nri ha ma ọ bụ were ya na ọgwụ.
7. Nyochaa Mmetụta Ahụike: A na-atụ aro nlekota mgbe niile maka nzaghachi ahụike onye ọ bụla mgbe ị na-eji Amaranthus dubius iji dozie nsogbu ọ bụla ozugbo.
Ajụjụ gbasara Amaranthus dubius Osisi ọgwụ
1. Amaranthus dubius ọ dị mma maka oriri kwa ụbọchị?
Iri oke ego adịghị mma, mana kpọtụrụ ọkachamara ahụike maka ndụmọdụ ahaziri onwe ya.
2. Amaranthus dubius nwere ike inye aka jikwaa ọrịa shuga?
Nnyocha ụfọdụ na-egosi ikike ọ nwere n’ịchịkwa ọkwa shuga dị n’ọbara, mana chọọ ntuziaka ahụike tupu iji ya dị ka ọgwụgwọ.
3. Kedu ka Amaranthus dubius ga-esi dị njikere maka ọgwụ?
Enwere ike iri ya n’ụzọ dị iche iche – raw na salads, sie ya dị ka efere n’akụkụ, ma ọ bụ jiri teas mee ihe – mana hụ na ihicha na ụzọ isi nri kwesịrị ekwesị.
4. Enwere mmetụta ọ bụla amaara nke iji Amaranthus dubius na-agwọ ọrịa?
Mmeghachi omume nfụkasị na mmekọrịta ya na ọgwụ ga-ekwe omume. Ọ dị mkpa iji nyochaa maka mmetụta ọjọọ ọ bụla ma chọọ enyemaka ahụike ma ọ bụrụ na ọ dị mkpa.
5. Ụmụaka nwere ike iri Amaranthus dubius n’enweghị nsogbu?
Na oke na mgbe ị gachara onye dọkịta na-ahụ maka ụmụaka, enwere ike itinye ya na nri ụmụaka n’ihi uru nri ya.
6. Enwere ihe akaebe sayensị na-akwado uru ọgwụ ya?
Ee, ọmụmụ na-akọwapụta ihe oriri ya na ọgwụ nwere ike inye ya, mana nyocha ọzọ na-aga n’ihu iji gosipụta ike ọgwụgwọ ya zuru oke.
7. Kedu ka Amaranthus dubius si dị iche na ụdị amaranth ndị ọzọ?
Ọ bụ ezie na ụdị dị iche iche na-ekerịta myirịta, nke ọ bụla nwere ike ịnwe ihe oriri na-edozi ahụ na akụrụngwa ọgwụ dị iche iche. Na-enyocha njirimara ndị akọwapụtara maka ojiji ziri ezi mgbe niile.
Ị nwere ajụjụ, ntụnye ma ọ bụ onyinye ọ bụla? Ọ bụrụ otu a, biko nweere onwe gị iji igbe nkọwa n’okpuru kesaa echiche gị. Anyị na-agbakwa gị ume ka ị jiri obiọma kesaa ozi a n’etiti ndị ọzọ nwere ike irite uru na ya. Ebe ọ bụ na anyị enweghị ike ịgakwuru onye ọ bụla ozugbo, anyị nwere ekele maka enyemaka gị n’ịgbasa okwu ahụ. Daalụ nke ukwuu maka nkwado gị na maka ịkekọrịta!
Nkwuputa: Edemede a bụ naanị maka ebumnuche nkuzi na ozi. Uru ahụike akọwara sitere na nyocha sayensị na ihe ọmụma ọdịnala. Ha abụghị ndị nọchiri anya ndụmọdụ ahụike ọkachamara, nyocha, ma ọ bụ ọgwụgwọ. Gakwuru onye ọkachamara ahụike mgbe niile tupu iji ahịhịa ma ọ bụ ọgwụgwọ eke maka ebumnuche ahụike.