Dacryodes edulis, nke a na-akpọkarị African Pear ma ọ bụ Safou, bụ osisi okpomọkụ nke ezinụlọ Burseraceae. A na-eji osisi a na-acha akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ kpọrọ ihe nke ukwuu maka mkpụrụ osisi a na-eri eri, bụ nke nwere uru nri nri na ọgwụ..
Dacryodes edulis bụ osisi na-ajụ ase ma buru ibu nke nwere ike iru elu ruo mita 20 (ụkwụ 65). Osisi ahụ nwere ahịhịa a kọwapụtara nke ọma, nke nwere akara nke nwere nnukwu akwụkwọ. Akwụkwọ ya na-acha akwụkwọ ndụ na-acha akwụkwọ ndụ na-agbanwe agbanwe na nke nwere pinnately, nke nwere ọtụtụ mpempe akwụkwọ na-egbuke egbuke, nke na-adịgasị iche n’ịdị elu, sitere na 5 ruo 15 centimeters n’ogologo.
Osisi Dacryodes edulis na-abụkarị isi awọ ma ọ bụ aja aja na-egosipụta ụdị dị nro na osisi ndị na-eto eto. Ka osisi ahụ na-etolite, ogbugbo ahụ nwere ike ịkawa ma gbajie. Ogwe osisi ahụ siri ike ma kwụ ọtọ, na-akpụpụta okpueze nwere nnukwu akwụkwọ ma mechaa mịpụta ụyọkọ mkpụrụ.
Dacryodes edulis na-emepụta obere okooko osisi na-enweghị atụ nke a na-ebu na panicles ma ọ bụ ụyọkọ. Okooko osisi ndị a na-abụkarị odo-acha akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ na agba na enweghị petals mara mma. Inflorescences nwere ike ịpụta ozugbo site na ogwe osisi na alaka buru ibu, na-emepụta ihe ngosi pụrụ iche.
Mkpụrụ nke Dacryodes edulis bụ isi nke osisi ahụ. Ọ bụ drupe ma ọ bụ mkpụrụ osisi nkume nke yiri ube n’ụdị, ya mere a na-akpọkarị African Pear. Akpụkpọ ahụ mkpụrụ osisi nwere ike ịdị na-acha site na akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ ruo na-acha odo odo, na ọdịdị ya na-adị ire ụtọ ma ọ bụ dị ntakịrị ihe siri ike. Anụ nke mkpụrụ osisi ahụ bara ụbara, na-atọ ụtọ, na mmanu, nwere ụtọ dị iche site na ụtọ ruo ụtọ. Mkpụrụ ahụ nwere nnukwu mkpụrụ n’etiti.
Dacryodes edulis sitere na Central na West Africa, na-eme nke ọma na oke ọhịa mmiri ozuzo na mpaghara ebe okpomọkụ. Ọ na-amasị ala nke ọma ma na-ahụkarị ya n’akụkụ osimiri na iyi. Ikike osisi ime mgbanwe na gburugburu ebe dị iche iche emeela ka a na-akụ ya na mba dị iche iche n’ime obodo ya.
Ịzụlite Dacryodes edulis bụ isi maka mkpụrụ ya, nke na-ejide mkpa omenala, akụ na ụba na nri n’ọtụtụ obodo Africa. Enwere ike iri mkpụrụ osisi ahụ ọhụrụ, sie ya, ma ọ bụ sie ya ka ọ bụrụ mmanụ na jam. Tụkwasị na nke ahụ, a na-eji osisi ndị ahụ eme ihe mgbe ụfọdụ maka ihe owuwu na ịkwa nkà.
N’ihi mkpa osisi dị ka isi iyi nri na mkpa ọdịnala ya, a na-akọ Dacryodes edulis na usoro agroforestry. Otú ọ dị, dị ka ọtụtụ ụdị osisi ndị dị na mpaghara okpomọkụ, ọ nwere ike iche egwu egwu site na igbutu osisi na ọnwụ ebe obibi.
Uru nri nke Dacryodes edulis (pear Africa)
1. Ọdịnaya Lipid dị elu: Mkpụrụ pulp nke Dacrydes edulis nwere ihe ruru 48% mmanụ, na-eme ka ọ bụrụ isi iyi nke abụba dị mma. Lipids ndị a, bụ isi acid fatty unsaturated dị ka oleic na linoleic acid, na-akwado ahụike obi site na ibelata ọkwa cholesterol ọjọọ na inye ume.
2. Protein: Mkpụrụ ahụ nwere ihe dịka 33.8% protein, nke dị mkpa maka ịrụzi akwara, uto, na ọrụ ahụ dum. Nke a na-eme ka pear Africa bụrụ isi iyi protein bara uru na mpaghara ebe protein anụmanụ nwere ike ịdị ụkọ.
3. Carbohydrates: Mkpụrụ ahụ na-enye ihe dịka 7.6% carbohydrates, na-enye ike ngwa ngwa maka ihe omume kwa ụbọchị. Carbohydrates ndị a bara uru karịsịa na nri ebe a na-agbakwunye ihe ọkụkụ dị ka ọka.
4. Fiber nri: Site na 27.3% eriri crude na mkpụrụ osisi, pear Africa na-akwado ahụike nri nri site na ịkwalite mmegharị afọ mgbe niile yana igbochi afọ ntachi. Fiber na-enye aka n’ịkwado microbiota eriri afọ dị mma.
5. Vitamin C: Mkpụrụ ahụ bara ụba na vitamin C, antioxidant siri ike nke na-eme ka usoro ahụ ji alụso ọrịa ọgụ dịkwuo elu, na-akwalite njikọ nke collagen maka akpụkpọ ahụ dị mma, na-echebekwa nrụgide oxidative.
6. Vitamin E: Ube Afrika nwere nnukwu vitamin E, nke na-akwado ahụike anụ ahụ, na-echebe mkpụrụ ndụ pụọ na mmebi, ma nwee ike belata usoro ịka nká n’ihi ihe ndị na-akpata antioxidant ya.
7. Amino acid dị mkpa: Mkpụrụ ahụ bara ụba na amino acid dị ka lysine, phenylalanine, leucine, na isoleucine, nke dị mkpa maka njikọ protein, ọrụ enzyme, na ahụike metabolic zuru oke.
8. Potassium: Site na potassium bara uru (ruo 920 mg / 100 g na ụfọdụ accessions), pear Africa na-enyere aka ịhazi ọbara mgbali elu, na-akwado ọrụ akwara, ma na-edobe nguzozi nke mmiri n’ime ahụ.
9. Calcium na magnesium: Mkpụrụ osisi na mkpụrụ osisi na-enye calcium na magnesium, nke dị mkpa maka ọkpụkpụ siri ike, ezé, na uru ahụ. Ihe mineral ndị a na-ekerekwa òkè na mgbaàmà akwara na ahụike obi.
10. Gallic acid: Mkpụrụ ahụ nwere gallic acid, ihe sitere n’okike nwere ihe antioxidant na antimicrobial, nke nwere ike inye aka ịlụso ọrịa ọgụ ma belata mbufụt.
Gụkwuo: Uru ahụike ọgwụ 15 nke Barringtonia Macrostachya (Powder-puff Mangrove)
Uru ahụike ọgwụ nke Dacryodes edulis (African Pear)
1. Nkwado ahụike obi: African pear nwere ogige dị ka potassium na antioxidants na-enye aka na ahụike obi. Potassium na-enyere aka ịhazi ọkwa ọbara mgbali elu, na-ebelata ihe ize ndụ nke ọbara mgbali elu na ihe ndị metụtara obi.
2. Enyemaka mgbari nri: Ọdịnaya eriri nri dị na Dacryodes edulis na-akwalite mgbaze nke ọma. Fiber na-enyere aka igbochi afọ ntachi, ịnọgide na-emegharị eriri afọ mgbe niile, na ịkwado microbiome eriri afọ kwesịrị ekwesị.
3. Nkwalite sistemu mgbochi: Ọgaranya na vitamin C, African pear na-eme ka usoro ahụ ji alụso ọrịa ọgụ dịkwuo elu. Vitamin C bụ ihe dị mkpa na-edozi ahụ nke na-enyere ahụ aka igbochi ọrịa na ọrịa site n’ịkwalite mmepụta nke mkpụrụ ndụ na-alụso ọrịa ọgụ.
4. Njirimara mgbochi mkpali: Ụfọdụ ogige bioactive na Dacryodes edulis nwere ihe mgbochi mkpali. Ogige ndị a nwere ike inye aka belata mbufụt, na-enye ahụ efe site na ọnọdụ ndị dị ka ogbu na nkwonkwo na nkwonkwo mgbu.
5. Nri anụahụ: A maara mmanụ pear nke Africa maka ihe na-eme ka mmiri na-edozi ahụ ma na-edozi ahụ. Ọ na-enyere aka ịnọgide na-agbatị akpụkpọ ahụ, na-ebelata ọdịdị nke wrinkles, ma na-enye aka mee ka ahụ dị mma, na-egbuke egbuke.
6. Nkwalite ahụike ọkpụkpụ: Ọnụnọ nke calcium na phosphorus na Dacryodes edulis na-akwado ahụike ọkpụkpụ, na-enyere aka n’ịkwado ọkpụkpụ na ezé siri ike.
7. Ike Ike Ike: N’ịbụ nke dabara na carbohydrates na abụba dị mma, African Pear na-enye isi iyi nke ike na-adịgide adịgide. Nke a na-eme ka ọ bụrụ mgbakwunye magburu onwe ya na nri nke ndị na-arụsi ọrụ ike.
8. Nchekwa Antioxidant: Ndị antioxidants dị na Dacryodes edulis na-alụ ọgụ free radicals, na-ebelata nrụgide oxidative ma nwee ike belata ohere nke ọrịa na-adịghị ala ala.
9. Nlekọta anya: Ihe dị mkpa vitamin A dị na African Pear na-enye aka n’ịhụ ụzọ dị mma ma nwee ike inye aka gbochie nsogbu ọhụụ metụtara afọ.
10. Enyemaka njikwa ọrịa shuga: Nnyocha mbụ na-egosi na ụfọdụ ogige dị na Dacryodes edulis nwere ike inye aka ịhazi ọkwa shuga dị n’ọbara. Mmetụta a nwere ike ịba uru maka ndị mmadụ na-ahụ maka ọrịa shuga.
Gụkwuo: Kukumba Petioles: Mkpa akụ na ụba, ojiji na ngwaahịa
Ụzọ eji eme ihe iji nweta uru ahụike enyere nke Dacryodes edulis (African Pear)
1. Oriri ọhụrụ: Otu n’ime ụzọ kachasị mfe iji nweta uru ọgwụ nke Dacryodes edulis bụ site na iri mkpụrụ osisi ọhụrụ. Naanị saa mkpụrụ osisi ahụ, bee ya, ma wepụta anụ ahụ na-egbuke egbuke. Nwee obi ụtọ dị ka nri na-atọ ụtọ ma na-edozi ahụ nke na-akwado ahụike obi, na-enye ume eke, na-ebuli usoro ahụ ji alụso ọrịa ọgụ.
2. Smoothies na ihe ọṅụṅụ: Tinye Dacryodes edulis n’ime smoothies gị na ihe ọ juiceụ juiceụ gị maka mpụta ekpomeekpo na nri. Gwakọta mkpụrụ osisi ahụ na mkpụrụ osisi ndị ọzọ, akwụkwọ nri, na oke mmiri ị na-ahọrọ iji mepụta ihe ọṅụṅụ na-enye ume ọhụrụ ma na-edozi ahụ. Usoro a bara uru karịsịa maka ịkwalite oriri vitamin C gị na ịkwado mgbaze.
3. Isi nri na nri nri: Enwere ike iji pear Africa mee ihe na nkwadebe nri dị iche iche. Tinye ya na salads, sauces, na efere ka ịtinye ntụgharị pụrụ iche na nri gị. Ụdị mkpụrụ osisi na-enye gị ohere ịnwale ma ntụziaka dị ụtọ ma dị ụtọ.
4. Mmanụ maka nlekọta anụ ahụ: Jiri mmanụ pear nke Afrịka maka nri anụ ahụ. Njirimara moisturize mmanụ na-eme ka ọ bụrụ nhọrọ magburu onwe ya maka ime ka hydrating na rejuvenating akpụkpọ gị. Tinye ntakịrị mmanụ ahụ n’akpụkpọ ahụ gị, karịsịa n’ebe ndị chọrọ nlekọta dị ukwuu, dị ka patches akọrọ ma ọ bụ ebe ọ na-enwekarị wrinkles.
5. Ihe mkpuchi ihu na ngwaahịa nlekọta anụ ahụ: Ị nwekwara ike itinye mmanụ pear nke Africa n’ime usoro nlekọta anụ ahụ gị site n’ịgbakwunye ya na ihe mkpuchi ihu ụlọ ma ọ bụ ngwaahịa nlekọta anụ ahụ ndị ọzọ. Gwakọta ntanye mmanụ ole na ole na ihe ndị sitere n’okike dị ka mmanụ aṅụ, yogọt, ma ọ bụ ụrọ iji mepụta ihu na-edozi ahụ nke na-eme ka akpụkpọ ahụ gị nwee ume ọhụrụ na ume ọhụrụ.
6. Mmanu mmanu: Tinye mmanụ pear Africa na ahịhịa ndị ọzọ bara uru ma ọ bụ ihe ọkụkụ iji mepụta ngwakọta mmanụ ahịhịa ahaziri iche. Enwere ike iji mmanụ a etinyere maka ịhịa aka n’ahụ ma ọ bụ dị ka ihe mgbakwunye okomoko na usoro nlekọta anụ ahụ gị.
7. Mkpokọta mkpụrụ osisi na mgbakwunye: Ọ bụrụ na African Pear adịghị ngwa ngwa na mpaghara gị, ị nwere ike ịhụ ya n’ụdị nke mmepụta ma ọ bụ mgbakwunye. Ụdị ndị a gbanyere mkpọrọgwụ nwere ike inye gị nri dị mkpa na uru ahụike nke mkpụrụ osisi ahụ ọbụlagodi ma ọ bụrụ na enweghị mkpụrụ ọhụrụ.
Mmetụta dị n’iji Dacryodes edulis Osisi Ọgwụ
1. Mmeghachi omume nfụkasị ahụ: Ụfọdụ ndị mmadụ nwere ike ịnwe ihe nfụkasị na Dacryodes edulis. Mmeghachi omume nfụkasị ahụ nwere ike ịpụta dị ka rashes akpụkpọ, itching, ma ọ bụ ọbara ọbara mgbe o richara mkpụrụ osisi ahụ. N’ọnọdụ ndị ka njọ, ahụ erughị ala afọ, ọzịza, ma ọ bụ ike iku ume nwere ike ime. Ọ bụrụ na ị nweta mgbaàmà nfụkasị ọ bụla mgbe ị risịrị African pear, kwụsị iji ya ma chọọ nlekọta ahụike ma ọ bụrụ na mgbaàmà ahụ na-akawanye njọ.
2. Nsogbu eriri afọ: Iri Dacryodes edulis nke ukwuu nwere ike ibute ahụ erughị ala afọ, dị ka bloating, gas, ma ọ bụ mgbaze. Iji zere nke a, rie mkpụrụ osisi ahụ nke ọma ma ṅaa ntị na nzaghachi anụ ahụ gị.
3. Nri oriri na-edozi ahụ: Ọ bụ ezie na Dacryodes edulis bara ọgaranya na-edozi ahụ, ịṅụbiga mmanya ókè nke mkpụrụ osisi ahụ nwere ike iduga na-eribiga ihe ókè nke ụfọdụ nri, dị ka potassium ma ọ bụ eriri nri. Nke a nwere ike imebi nguzozi electrolyte ma ọ bụ bute nsogbu mgbaze. Hazie nri gị ma zere oke oriri iji gbochie mmetụta dị otú ahụ.
4. Mmekọrịta na ọgwụ: Ọ bụrụ na ị na-aṅụ ọgwụ ma ọ bụ na-enwe ọnọdụ ahụike dị ala, ọ dị mkpa ka gị na onye ọkachamara ahụike kpọtụrụ tupu ị gbakwunye Dacryodes edulis na nri gị. Mkparịta ụka mkpụrụ osisi nwere ike na ọgwụ ma ọ bụ ọnọdụ ahụike kwesịrị ịtụle iji hụ na ịdịmma gị dị.
5. Ihe mmetọ ma ọ bụ ọgwụ pesticide: Dị ka ọ dị na mkpụrụ osisi ọ bụla, enwere ike iji ọgwụ pesticides ma ọ bụ ihe ndị ọzọ na-emerụ ahụ merụọ Dacryodes edulis, karịsịa ma ọ bụrụ na a saghị ya nke ọma ma ọ bụ nweta ya n’aka ndị na-ebubata ya. Gbaa mbọ hụ na ị sachara mkpụrụ osisi ahụ nke ọma ma ọ bụ họrọ nhọrọ organic mgbe enwere ya.
6. Ọdịnaya Oxalate: African pear nwere oxalates, nke bụ ogige ndị nwere ike inye aka na nhazi nke akụrụ na ndị nwere ike ime. Ọ bụrụ na ị na-enwekarị ọrịa akụrụ ma ọ bụ nwee akụkọ ihe mere eme nke akụrụ, ọ bụ ihe amamihe dị na ya iji belata oriri gị nke nwere oke oxalates, gụnyere African pear.
7. Mmetụta na shuga ọbara: Ọ bụ ezie na Dacryodes edulis nwere ike ịba uru maka njikwa ọrịa shuga n’ihi ikike ya ịhazi ọkwa shuga dị n’ọbara, ọ dị mkpa maka ndị nwere ọrịa shuga iji nyochaa shuga ọbara ha nke ọma mgbe ha na-etinye mkpụrụ osisi a na nri ha. Soro onye ọkachamara na-ahụ maka ahụike rụọ ọrụ iji chọpụta ụzọ kacha kwesị ekwesị.
Ihe akaebe sayensị na ọmụmụ ihe gbasara Dacryodes edulis (pear Africa)
1. Bratte et al. (2010): N’ime nnyocha e bipụtara na Akwụkwọ akụkọ Pakistan nke Nutrition, ndị nchọpụta nyochara ihe mejupụtara nke mkpụrụ osisi pear nke Africa wee chọpụta ọkwa dị elu nke protein (33.8%), carbohydrates (7.6%), na amino acid dị mkpa. Ọmụmụ ihe ahụ na-egosi na mkpụrụ osisi ahụ nwere ike ịbụ ihe oriri na-eri nri maka anụmanụ ndị na-adịghị eri anụ, na-enwe mmetụta maka nri mmadụ na-edozi n’ihi oke nri ha.
2. Onuegbu et al. (2011): Ebipụtara na Akwụkwọ nyocha nke Osisi ọgwụ, Ọmụmụ ihe a kwadoro na pear Africa bara ụba na carbohydrates, lipids, na mineral dị ka potassium na calcium. Ndị nchọpụta ahụ gosipụtara ihe ndị na-egbochi nje nje, nke nwere ike inyere aka ịlụso nje bacteria ọgụ, na-eme ka ọ bụrụ ihe nwere ike ime na ngwaahịa nlekọta ọnụ.
3. Onocha & amp; Oloyede (2011): Ọmụmụ ihe a, nke e bipụtara na Akwụkwọ akụkọ Asia Pacific of Tropical Disease, gosiri na epupụta nke Dacrydes edulis na-egosipụta ọrụ antioxidant siri ike (62-93% DPPH scavenging). Nchọpụta ahụ na-egosi na mkpụrụ osisi na akwụkwọ nwere ike inye aka gbochie ọrịa ndị metụtara nrụgide oxidative dị ka ọrịa cancer na ọrịa shuga.
4. Isaac et al. (2014): Ebipụtara na Akwụkwọ akụkọ International nke Advanced Research na Science Science, Ọmụmụ ihe a mara mmanụ pulp pear nke Africa wee hụ na ọ bara ụba na acid fatty (palmitic, oleic, na linoleic). Njirimara physicochemical nke mmanụ ahụ na-egosi ikike nke ụlọ ọrụ mmepụta ihe yana uru ahụike, dị ka ibelata ihe ize ndụ nke obi n’ihi abụba na-ejupụtaghị.
5. Ogbonna et al. (2019): Na a ScienceDirect Ọmụmụ ihe, ndị nchọpụta nyochara 11 accessions nke pear Africa sitere na Southern Nigeria wee chọpụta ọdịiche dị ukwuu na nri dị ka β-carotene, vitamin E, na sterols osisi. Ọmụmụ ihe na-atụ aro na iri ihe dị iche iche accessions na-eme ka a na-eri nri nke ogige bara uru, na-akwado ngwa nri na ọgwụgwọ.
6. Ajibesin (2011): Ebipụtara na Akwụkwọ nyocha nke Osisi ọgwụ, nyocha a kwadoro nke ahụ Dacrydes edulis Mwepụta na-egosipụta antimicrobial, mgbochi mkpali, na antidiabetic Njirimara. Ọmụmụ ihe ahụ na-akwado iji ọdịnala ya na-agwọ ọnya, ọrịa anụ ahụ, na ọnyụnyụ ọbara, na-egosipụta ike ya na nkà mmụta ọgwụ ọgbara ọhụrụ.
7. Okpala (2024): A ScienceDirect Ọmụmụ nyocha nyochara mmetụta ọgwụgwọ okpomọkụ na pulp nke Africa wee chọpụta na ịsa nri na-eme ka ogige bioactive dị ka β-caryophyllene, nke na-akwado ọrụ antioxidant. Nke a na-egosi na ube Africa a ṅara n’ọkụ nwere ike inye uru ahụike dị elu ma e jiri ya tụnyere mkpụrụ osisi esichara maka ibelata nrụgide oxidative.
Ajụjụ ndị a na-ajụkarị gbasara Dacryodes edulis (pear Africa)
1. Gịnị bụ pear Africa, gịnịkwa ka ọ na-atọ ụtọ?
Afrika pear (Dacrydes edulis), makwaara dị ka safou ma ọ bụ ube, bụ mkpụrụ osisi na-ekpo ọkụ na Central na West Africa. O nwere anụ ude na-esi ísì ụtọ, na-esi ísì ụtọ nke nwere ntakịrị nutty na ụtọ ụtọ, nke na-esiwanye ike ma e sie ya ma ọ bụ ṅara n’ọkụ.
2. Kedu otu esi eri ube Africa?
Enwere ike rie ya nke ọhụrụ, sie ya, sie ya, ma ọ bụ eghe, na-ejikarị nnu ma ọ bụ ngwa nri. A na-ejikọta ya na ọka ma ọ bụ jiri ya na stews, ofe, na sauces na nri ndị Africa.
3. Ube Afrika ọ dị mma maka njikwa ibu?
Ee, ọdịnaya fiber ya dị elu na-akwalite satiety ma na-akwado mgbari nri, nke nwere ike inye aka na njikwa ibu. Otú ọ dị, nnukwu abụba dị n’ime ya pụtara na ekwesịrị iji ya rie ya nke ọma.
4. Enwere ike pear Afrika nyere aka na ọrịa shuga?
Nnyocha mbụ na-egosi na mpụta pear nke Africa nwere ike inye aka ịhazi ọkwa shuga dị n’ọbara, na-eme ka ọ bụrụ ihe bara uru maka njikwa ọrịa shuga. Gakwuru onye ọkachamara ahụike mgbe niile tupu itinye ya na nri shuga.
5. Enwere mmetụta ọ bụla nke iri pear Africa?
Ube Afrika na-adịkarị mma, mana ndị nwere akụkọ ihe mere eme nke akụrụ kwesịrị ịdị na-eri nri na-agafeghị oke n’ihi ọdịnaya oxalate ya, nke nwere ike itinye aka na nkume akụrụ.
6. Kedu ka pear Africa si erite uru ahụike anụ ahụ?
Vitamin E nke mkpụrụ osisi ahụ na mmanụ nwere antioxidant na-enyere aka chebe akpụkpọ ahụ pụọ na nkụ na mmebi oxidative, na-eme ka ọ bụrụ ihe na-eme ka ọ bụrụ ihe na-eme ka ọ bụrụ ihe na-eme ka ọ bụrụ ihe na-edozi ahụ na ihe mgbochi ịka nká.
7. Enwere ike iji pear Africa mee ihe na ngwaahịa ụlọ ọrụ?
Ee, mmanụ si na pear pulp nke Africa nwere ike iji ya mee ihe na ihe ịchọ mma, dị ka ude ahụ, na ngwa ụlọ ọrụ mmepụta ihe n’ihi ọdịdị dị nro na nkwụsi ike ya.
8. Afrika pear ọ dị mma maka ụmụ nwanyị dị ime?
Ube Afrika bara ụba na folic acid, nke na-enyere aka igbochi ntụpọ akwara akwara na nwa ebu n’afọ, na-eme ka ọ baara ụmụ nwanyị dị ime uru mgbe ejiri ya mee ihe n’ụzọ kwesịrị ekwesị.
9. Kedu ka pear Africa si akwado mgbochi?
Ọdịnaya vitamin C ya dị elu na-akwalite mmepụta mkpụrụ ndụ ọbara ọcha, na-eme ka usoro ahụ ji alụso ọrịa ọgụ nwee ike ịlụso ọrịa ọgụ.
10. Enwere ike iri mkpụrụ osisi pear Africa?
Ọ bụ ezie na mmadụ anaghị erikarị mkpụrụ ndị ahụ, ha bara ọgaranya ma jiri ya bụrụ nri anụ ụlọ. Ha nwekwara ike ụlọ ọrụ mmepụta ihe na ọgwụ ngwa.
Ị nwere ajụjụ, ntụnye ma ọ bụ onyinye ọ bụla? Ọ bụrụ otu a, biko nweere onwe gị iji igbe nkọwa n’okpuru kesaa echiche gị. Anyị na-agbakwa gị ume ka ị jiri obiọma kesaa ozi a n’etiti ndị ọzọ nwere ike irite uru na ya. Ebe ọ bụ na anyị enweghị ike ịgakwuru onye ọ bụla ozugbo, anyị nwere ekele maka enyemaka gị n’ịgbasa okwu ahụ. Daalụ nke ukwuu maka nkwado gị na maka ịkekọrịta!
Nkwuputa: Edemede a bụ naanị maka ebumnuche nkuzi na ozi. Uru ahụike akọwara sitere na nyocha sayensị na ihe ọmụma ọdịnala. Ha abụghị ndị nọchiri anya ndụmọdụ ahụike ọkachamara, nyocha, ma ọ bụ ọgwụgwọ. Gakwuru onye ọkachamara ahụike mgbe niile tupu iji ahịhịa ma ọ bụ ọgwụgwọ eke maka ebumnuche ahụike.