A na-akọ ọka wit a na-ahụkarị, nke a maara dịka Triticum aestivum, n’ụzọ sayensị, bụ ọka a na-akọkarị maka mkpụrụ ya, nke a na-eji eme ntụ ọka na ngwaahịa nri dị iche iche..
Ọ bụ ezie na a maara ọka wit nkịtị maka ọrụ ya n’ụwa nri, ọ nweghị ihe bara uru dịka ọtụtụ osisi ọgwụ ọdịnala. Agbanyeghị, ọ na-enye ụfọdụ uru nri.
Ọka wit a na-ahụkarị bụ otu n’ime ezinụlọ Poaceae ma bụrụkwa otu n’ime ihe ọkụkụ ọka kacha baa uru n’ụwa niile. Ọ bụ ahịhịa kwa afọ nke na-erukarị elu ụkwụ abụọ ruo anọ (0.6 ruo mita 1.2). Osisi ahụ nwere ọtụtụ akụkụ bụ isi.
Wit a na-ahụkarị nwere usoro mgbọrọgwụ eriri afọ nke na-enyere aka idobe osisi ahụ ma na-amịkọrọ mmiri na ihe ndị na-edozi ahụ n’ala.
Ogwu osisi ndị ahụ nwere oghere ma dị okirikiri. Ha na-akwado akwụkwọ na usoro ọmụmụ..
Akwụkwọ ya dị ogologo, dị warara, ma na-agbanwekarị n’akụkụ ogwe osisi ahụ. Ha nwere venation yiri ibe ha, nke bụ ihe a na-ahụkarị n’ahịhịa.
Okooko ọka wit bụ ihe owuwu dị mgbagwoju anya nke a maara dị ka spike. Ọkpụkpọ ahụ nwere ọtụtụ spikelet, nke ọ bụla nwere ọtụtụ florets. Ọkpụkpọ ọka wit bụ ebe mkpụrụ ọka wit na-etolite.
Mkpụrụ ọka ndị a, nke a na-akpọkarị mkpụrụ wit, na-esi n’ime ovary nke okooko osisi ahụ pụta. Mkpụrụ ndị a bụ akụkụ a na-eri eri nke osisi ahụ ma a na-eji ha eme ntụ ọka maka nri dị iche iche.
Gụọ kwa: Nduzi maka Ịkọ na Ịlekọta Ahịhịa Paspalum (Paspalum))
Uru Ahụike Ọgwụ nke Wheat Aestivum (Triticum Aestivum)
1. Eriri nri maka ahụike nri: Ọka wit nwere eriri nri, nke na-enyere aka ịgbari nri, na-egbochi afọ ntachi, ma na-akwado afọ dị mma. Eriri na-agbakwụnye nnukwu ihe na oche, na-eme ka ọ na-agagharị site na eriri afọ.
Iri ihe ndị e ji ọka wit mee, dịka achịcha wit ma ọ bụ pasta, nwere ike ime ka eriri gị dịkwuo mma ma mee ka eriri afọ gị na-agagharị mgbe niile.
2. Isi Iyi IkeỌka wit bụ isi iyi nke carbohydrates bara ụba, na-enye ike maka ihe omume kwa ụbọchị na ọrụ anụ ahụ. Carbohydrates bụ isi iyi mmanụ ọkụ ahụ.
Nri ụtụtụ nke ọka wit zuru oke ma ọ bụ achịcha ọka zuru oke nwere ike inye ike na-adịgide adịgide n’ụtụtụ ahụ dum.
3. Vitamin B maka MetabolismỌka wit nwere ọtụtụ vitamin B, gụnyere thiamin (B1), riboflavin (B2), niacin (B3) na folate (B9), bụ́ ndị dị mkpa maka metabolism, mmepụta ike, na ahụike sistemu akwara.
Itinye nri ndị e ji ọka wit mee n’ime nri gị nwere ike inyere gị aka inweta ọtụtụ vitamin B nke na-akwado ọrụ ahụ gị.
4. Ọdịnaya nke mineral maka ahụike ọkpụkpụ: Ọka wit nwere mineral dịka magnesium, nke dị mkpa maka ahụike ọkpụkpụ na usoro dị iche iche nke ahụ.
Iri nri ndị e ji ọka wit mee dịka akụkụ nke nri kwesịrị ekwesị na-eme ka ị na-eri magnesium kwa ụbọchị, na-akwado ọkpụkpụ siri ike.
5. Protein nke sitere na osisi: Ọka wit nwere protein, ọ bụ ezie na ịdị mma protein ya adịghị elu dịka ụfọdụ isi mmalite ndị ọzọ. Agbanyeghị, ọ ka nwere ike itinye aka na oriri protein zuru oke, ọkachasị mgbe ejikọtara ya na isi mmalite protein ndị ọzọ.
Ijikọta nri ndị e ji ọka wit mee na agwa (agwa, lentil) nwere ike ime ka nri protein zuru oke, na-enye ahụ amino acid dị mkpa.
6. Ọgwụ ndị na-egbochi oxidants na phytochemicals: Ọ bụ ezie na ọka wit adịghị ka mkpụrụ osisi na akwụkwọ nri, o nwere ụfọdụ ihe ndị na-egbochi ọrịa na phytochemicals nke nwere ike ịba uru ahụike..
Iri ihe ndị e ji ọka wit mee, dịka ọka wit dum, na-eme ka nri gị nwee obere ihe ndị na-egbochi ọrịa.
Ụzọ Ojiji Iji Nweta Uru Ahụike Enyere nke Ọka Wit A Na-ahụkarị
Lee otu ị ga-esi jiri ọka wit nkịtị nweta uru ahụike ụfọdụ:
1. Eriri nri maka ahụike nri: Iji rite uru na nri wit nwere eriri nri maka ime ka nri dị mma. Họrọ ngwaahịa wit dum. Họrọ achịcha ọka zuru oke, pasta wit dum, ma ọ bụ osikapa aja aja kama ọka a nụchara anụcha..
Ngwaahịa ndị a na-ejigide bran na germ, nke bara ụba na eriri. Mee ka oriri akwụkwọ nri na mkpụrụ osisi dịkwuo elu. Tinye akwụkwọ nri na mkpụrụ osisi ndị nwere eriri na nri wit iji mee ka nri dị mma.
2. Isi Iyi Ike: Iji nweta carbohydrates na-enye ike. Malite ụbọchị gị site na nri ụtụtụ e ji ọka wit mee. Họrọ ọka wit dum, oatmeal ma ọ bụ achịcha ọka wit dum maka ike na-adịgide adịgide n’ụtụtụ niile. Tinye ọka wit na nri kwesịrị ekwesị. Tinye nri ndị e ji ọka wit mee na nri gị iji nye ike na-adịgide adịgide n’ụbọchị niile.
3. Vitamin B maka MetabolismIji hụ na ị na-erite uru site na vitamin B nke ọka wit. Rie ọtụtụ ngwaahịa ọka wit. Achịcha, pasta na ọka e ji ọka wit mee nwere ike inye aka na oriri vitamin B gị..
Tinye ebe protein dị gịrịgịrị Ijikọta ọka wit na ebe protein dị gịrịgịrị dịka ọkụkọ, azụ̀ ma ọ bụ agwa nwere ike inye gị vitamin B zuru oke.
4. Ọdịnaya nke mineral maka ahụike ọkpụkpụ: Iji kwado ahụike ọkpụkpụ site na ọdịnaya mineral wit. Họrọ ọka dum. Họrọ ngwaahịa wit dum kama ụdị ndị a na-eme ka ọ dị mma iji hụ na ị na-enweta oke mineral. Jikọta ya na nri ndị bara ụba na calcium..
Jiri nri wit mee ihe na mmiri ara ehi ma ọ bụ mmiri ara ehi sitere na osisi siri ike mee ka calcium na magnesium dịkwuo mma.
5. Protein nke sitere na osisi: Iji rite uru na protein wit. Jikọta ya na protein ndị ọzọ. Jikọta wit na agwa (agwa, lentil), mkpụrụ, mkpụrụ ma ọ bụ ngwaahịa mmiri ara ehi iji mepụta nri protein zuru oke. Chọpụta usoro nri sitere na wit. Chọọ usoro nri ndị na-ejikọta wit na isi mmalite protein ndị ọzọ n’ụzọ okike.
6. Ọgwụ ndị na-egbochi oxidants na phytochemicals: Iji tinye ihe ndị na-egbochi ọrịa wit na phytochemicals. Họrọ ọka dum. Họrọ ngwaahịa wit dum karịa ọka a nụchara anụcha iji mee ka ọnụnọ nke antioxidants na phytochemicals dịkwuo elu. Nabata nri ndị mara mma.
Jikọta nri ndị e ji ọka wit mee na ọtụtụ mkpụrụ osisi na akwụkwọ nri mara mma iji mee ka oriri antioxidant dịkwuo mma.
Gụọ kwa: Ihe Dị Iche Iche Na-eme Ka Ala Dị
Mmetụta Ndị Dị na Iji Osisi Ọgwụ Wit A Na-ahụkarị
1. Mmetụta Gluten na Ọrịa CeliacỌka wit nwere gluten, protein nke nwere ike ibute mmeghachi omume ọjọọ n’ahụ ndị nwere mmetụta gluten ma ọ bụ ọrịa celiac. Ọrịa Celiac bụ ọrịa autoimmune nke oriri gluten na-ebute mmebi na obere eriri afọ..
Ọbụna obere gluten nwere ike ibute mgbaàmà dịka mgbu afọ, afọ ọsịsa, afọ ọsịsa, na ike ọgwụgwụ n’ime ndị nwere ọnọdụ ndị a.
2. Mmeghachi omume nfụkasị ahụ: Ọ bụ ezie na allergies nke ọka wit anaghị adịkarị ka gluten, ụfọdụ ndị nwere ike inwe allergies na protein wit. Mgbaàmà ndị a nwere ike ịdị site na obere akpụkpọ ahụ na itching ruo mmeghachi omume siri ike dị ka nsogbu iku ume na anaphylaxis.
3. Nsogbu nri: Ụfọdụ ndị mmadụ nwere ike inwe ahụ erughị ala nri, dịka gas, afọ ọsịsa ma ọ bụ afọ ntachi, mgbe ha na-eri nnukwu ihe ndị e ji ọka wit ma ọ bụ wit mee. Nke a nwere ike ịbụ n’ihi eriri afọ ma ọ bụ ihe ndị ọzọ dị na wit.
4. Enweghị nguzozi nke ihe oriri: Ịtụkwasị obi nke ukwuu na nri ndị e ji ọka wit mee ma e wezụga ihe ndị ọzọ na-enye nri nwere ike ibute enweghị nguzozi na nri gị. Ọ dị mkpa iri ọtụtụ nri iji hụ na ị na-enweta ọtụtụ nri na-edozi ahụ.
5. Mkpọpụta shuga ọbara: Ngwaahịa ọka wit a gwakọtara agwakọta, dịka achịcha ọcha na ọka nwere shuga, nwere ike ibute mmụba ngwa ngwa na ọkwa shuga dị n’ọbara n’ihi nnukwu glycemic index ha. Nke a nwere ike ịbụ ihe na-echegbu ndị nwere ọrịa shuga ma ọ bụ ndị na-agbalị ijikwa ọkwa shuga dị n’ọbara ha.
6. Mmụba ibu: Iri oke nri ọka wit a gwakọtara agwakọta nke nwere kalori dị elu ma nwee obere ihe oriri nwere ike ibute ibu ibu na oke ibu ma ọ bụrụ na a naghị eri ya nke ọma.
7. Mmekọrịta ỌgwụỌ bụrụ na ị na-aṅụ ụfọdụ ọgwụ, ọkachasị ndị na-emetụta ọkwa shuga dị n’ọbara ma ọ bụ metabolism, ọ dị mma ka ị gakwuru ọkachamara ahụike gbasara otu oriri ọka wit nwere ike isi metụta ọgwụ gị.
8. Ihe ndị na-egbochi ihe oriri: Ọka wit nwere ihe ndị a maara dị ka ihe na-egbochi ihe oriri, dị ka phytic acid, nke nwere ike igbochi nnabata nke ụfọdụ mineral dị ka zinc, iron na calcium. Agbanyeghị, mmetụta nke ihe ndị a na-egbochi ihe oriri na-adịghị mma na-adịkarị obere na nri kwesịrị ekwesị.
Uru Nri nke Triticum Aestivum (Whit A Na-ahụkarị)
1. Kabọhaịdret: Ọka wit a na-ahụkarị bụ carbohydrates (ihe dị ka 70-75% na ọka dum), na-enye isi iyi ike dị mkpa, yana carbohydrates dị mgbagwoju anya na ọka wit dum na-enyere aka iwepụta ike na-aga n’ihu.
2. Eriri nri: Ọka wit dum nwere nnukwu eriri (10-12 g kwa 100 g), na-akwalite ahụike nri, na-achịkwa shuga dị n’ọbara, ma na-akwado ahụike obi site n’ibelata cholesterol.
3. Protein: Mkpụrụ ọka wit na-enye protein 10-15%, gụnyere gluten, nke na-akwado mmezi na uto akwara, mana ọ bụghị nke zuru oke ma enweghị ụfọdụ amino acid dị mkpa.
4. Vitamin B: Ọka wit bara ụba na vitamin B dịka thiamine (B1), niacin (B3), na folate (B9), ọ na-akwado metabolism ike, ọrụ akwara, na nkewa sel.
5. Ígwè: Ọka wit dum nwere iron (ihe dị ka 2.5 mg kwa 100 g), nke dị mkpa maka ibufe oxygen n’ọbara ma gbochie anaemia, mana nnweta bioavailability dị ala na ihe ọkụkụ.
6. Magnesium: Site na ihe dị ka 130 mg kwa 100 g nke ọka wit dum, magnesium na-akwado ọrụ akwara, ahụike ọkpụkpụ, na mmepụta ike.
7. Zinc: Ọka wit na-enye zinc (ihe dị ka 2.6 mg kwa 100 g), nke na-eme ka ọrụ ahụ ji alụso ọrịa ọgụ dịkwuo mma, na-akwado ọgwụgwọ ọnya, ma na-enyere aka n’ịmepụta DNA.
8. Fọsfọọs: Mineral a (ihe dị ka 350 mg kwa 100 g) dị na wit na-akwado ahụike ọkpụkpụ, mmepụta ike, na nhazi akpụkpọ ahụ sel.
9. Ihe mejupụtara phenolic: Ọka wit dum nwere phenolic acid, nke na-arụ ọrụ dị ka antioxidants, na-ebelata nrụgide oxidative ma nwee ike ibelata ihe egwu nke ọrịa ndị na-adịghị ala ala dịka kansa.
10. Seleniọm: Ọnụọgụ selenium dị na wit (ruo 70 mcg kwa 100 g) na-akwado ọrụ thyroid ma na-enye nchebe antioxidant megide mmebi sel.
Ihe Akaebe Sayensị na Ọmụmụ Ihe Ikpe na Triticum Aestivum
1. Slavin wdg. (2001): Slavin wdg. nyochachara uru ahụike nke ọka wit dum, chọpụta na eriri na ihe ndị mejupụtara ya na phenolic na-ebelata ohere nke ọrịa obi ma melite ahụike afọ site n’ịkwalite nje bacteria bara uru na eriri afọ.
2. Liu wdg. (2010): Liu wdg. mere nnyocha gosiri na oriri ọka wit dum mere ka mmetụta insulin dịkwuo mma n’ahụ ndị toro eto buru ibu, na-egosi ọrụ dị na mgbochi ọrịa shuga n’ihi eriri na ihe ndị na-arụ ọrụ na ya.
3. Aune wdg. (2016): Aune wdg. mere nyocha meta nke jikọtara oke oriri ọka wit dum na mbelata ohere nke kansa eriri afọ, na-ekwu na nke a bụ n’ihi eriri ya, ihe ndị na-egbochi mbufụt, na ihe ndị na-egbochi mbufụt.
Ajụjụ Ndị A Na-ajụkarị Banyere Triticum Aestivum
1. Gịnị bụ Triticum Aestivum?
Triticum aestivum, ma ọ bụ ọka wit nkịtị, bụ ọka na ihe dị mkpa n’ụwa niile, nke a na-eji emepụta ntụ ọka maka achịcha, pasta, na nri ndị ọzọ.
2. Kedu ka ọka wit dum si dị iche na ọka wit a nụchara anụcha?
Ọka wit dum gụnyere bran, germ, na endosperm, nke na-ejigide eriri, vitamin, na mineral, ebe ọka wit a nụchara anụcha (ntụ ọka ọcha) enweghị bran na germ, nke na-ebelata uru nri.
3. Kedu uru ahụike dị na Triticum aestivum?
Ọka wit dum na-akwado ahụike obi, na-eme ka nri gbarie nke ọma, na-enyere aka ịchịkwa shuga ọbara, ma nwee ike ibelata ihe ize ndụ nke kansa eriri afọ n’ihi eriri na antioxidants ya.
4. Ọ dị mma ka Triticum aestivum mee ihe maka mmadụ niile?
Ọ dị mma maka ọtụtụ mmadụ, mana ndị nwere ọrịa celiac ma ọ bụ ndị nwere mmetụta gluten kwesịrị izere ya n’ihi ọdịnaya gluten. Gakwuru onye na-ahụ maka ahụike ma ọ bụrụ na obi adịghị ha mma.
5. Kedu ka esi eji Triticum aestivum eme ihe n’ihe gbasara nri?
A na-eri ya dị ka achịcha ọka zuru oke, pasta, ọka, ma ọ bụ ntụ ọka n’ime achịcha, na-enye ike na ihe oriri mgbe e tinyere ya na nri kwesịrị ekwesị.
6. Triticum aestivum ọ̀ nwere ike inye aka n’ịhazi ibu?
Oke eriri dị n’ọka wit dum na-akwalite afọ ojuju, nke nwere ike inyere aka ịchịkwa ibu mgbe ọ bụ akụkụ nke nri a na-achịkwa kalori, dịka nnyocha si kwado ya.
7. Ebee ka a na-akụ Triticum aestivum?
A na-akọ ya n’ụwa niile n’ógbè dị jụụ, gụnyere North America, Europe, Asia, na Australia, na-eto nke ọma n’ala mmiri na-agbapụta nke ọma.
8. È nwere ihe egwu ndị metụtara Triticum aestivum?
Iri ọka wit nke ọma nwere ike ime ka shuga dị n’ọbara dịkwuo mma. Ọka wit dum dị mma mana e kwesịrị iri ya nke ọma maka nri kwesịrị ekwesị.
Ị nwere ajụjụ, aro, ma ọ bụ onyinye ọ bụla? Ọ bụrụ otu a, biko jiri igbe nkọwa dị n’okpuru kesaa echiche gị. Anyị na-agbakwa gị ume ka ị kesaa ozi a nye ndị ọzọ nwere ike irite uru na ya. Ebe ọ bụ na anyị enweghị ike iru onye ọ bụla n’otu oge, anyị na-ekele gị nke ukwuu maka enyemaka gị n’ịgbasa ozi ahụ. Daalụ nke ukwuu maka nkwado gị na maka ịkọrọ anyị!
Nkọwapụta: Edemede a bụ maka agụmakwụkwọ na ozi naanị. Uru ahụike akọwara dabere na nchọpụta sayensị na ihe ọmụma ọdịnala. Ha abụghị ihe nnọchi anya ndụmọdụ ahụike ọkachamara, nchọpụta, ma ọ bụ ọgwụgwọ. Gakwuru ọkachamara ahụike mgbe niile tupu i jiri ahịhịa ma ọ bụ ọgwụgwọ eke ọ bụla maka ebumnuche ahụike.
Gụọ kwa: Ihe Iri na Anọ Dị Mma Iji Rie Mango