Akụ kola, nke a maara nke ọma dịka Cola acuminata, bụ mkpụrụ nke osisi kola, osisi na-anaghị agbanwe agbanwe nke sitere na oke ọhịa dị n’Ebe Ọdịda Anyanwụ Afrịka. Osisi a bụ nke ezinụlọ Malvaceae ma a na-amata ya site na akwụkwọ ya na-egbuke egbuke, akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ gbara ọchịchịrị, obere okooko osisi ọcha ruo odo odo, na mkpụrụ osisi pụrụ iche dị ka kpakpando. Mkpụrụ osisi ndị a nwere mkpụrụ kola akpụrụ, nke a na-akpọkarị “akpụrụ.”
Akụ kola n’onwe ya dị ihe dị ka chestnut ma nwee ụtọ ilu. Ọ na-abụkarị aja aja n’agba ma nwee akpụkpọ siri ike n’èzí. N’ime ya, a na-ekewa akị ahụ n’ime lobes, lobe ọ bụla nwekwara nwa ebu n’afọ. Akị ahụ bara ụba na caffeine na ihe ndị ọzọ na-arụ ọrụ nke ọma nke na-eme ka ọ na-akpali akpali ma na-agwọ ọrịa.
Osisi kola bụ osisi dị ọkara nke nwere ike itolite ruo mita iri abụọ n’ịdị elu. Alaka ya na-etolite nnukwu ihe mkpuchi, na-enye ndò maka osisi na anụmanụ gbara ya gburugburu. Akwụkwọ osisi ndị ahụ dị ka ellipse, okooko ya dịkwa obere ma na-esi ísì ụtọ, na-adọta ndị na-eme ka mkpụrụ osisi dị ka aṅụ.
N’ọdịnala, kola aki dị oke mkpa n’ọtụtụ obodo ndị Afrịka. A na-eji ya kemgbe ọtụtụ ọgbọ n’ememe dị iche iche, emume, na nnọkọ oriri na ọṅụṅụ. Omume nke ịgbaji na ịkekọrịta kola aki bụ ihe nnọchianya nke nnabata, ọbụbụenyi, na ịdị n’otu.
Tinyere mkpa omenala ya, osisi kola na-arụ ọrụ dị mkpa na gburugburu ebe obibi ya. Ọ na-enye nri na ebe obibi maka anụmanụ na ụmụ ahụhụ dị iche iche, na-enye aka na ụdị dị iche iche nke gburugburu ebe obibi nke oke ọhịa. Osisi ndị ahụ na-ahapụ akwụkwọ na mkpụrụ osisi dara ada na-emekwa ka ala baa ọgaranya na ihe ndị dị ndụ, na-akwado uto nke osisi ndị ọzọ.
N’ozuzu ya, mkpụrụ kola na osisi nne ya, osisi kola, bụ akụkụ dị mkpa nke ọdịnala omenala na gburugburu ebe obibi dị na West Africa. Njirimara pụrụ iche nke mkpụrụ na ihe mejupụtara kemịkalụ na-enye ya ọnọdụ pụrụ iche na ọgwụ ọdịnala na nyocha ọgbara ọhụrụ.
Gụọ kwa: Pod Soybean: Mkpa Akụnụba, Ojiji na Ngwaahịa Ndị A Na-esi na Ya Apụta
Uru Ahụike Ọgwụ nke Kola Nut (Cola acuminata)
1. Mgbakwunye Ike Okike: Akụ Kola nwere caffeine, ihe na-akpali akpali sitere n’okike, nke na-eme ka ike na-agba ume na-enweghị mkpọtụ nke ihe ndị sitere na caffeine sịntetik.
2. Na-eme ka ọrụ nghọta dịkwuo mma: Ihe dị na kola aki nwere ike ime ka uche, uche, na arụmọrụ ọgụgụ isi ka mma.
3. Mgbochi agụụ: Akụ Kola nwere ike inye aka ịchịkwa agụụ, na-enyere aka n’ịhazi ibu arọ.
4. Enyemaka Iku Ume: Ngwakọta Kola nuts nwere ihe ndị na-eme ka bronchodilatory dịkwuo mma, nke nwere ike ime ka nsogbu iku ume dị ka ụkwara ume ọkụ na bronchitis belata.
5. Nkwado maka nri: A na-ejikarị ya eme ihe iji belata ahụ erughị ala nke nri ma kwalite nri dị mma.
6. Mmetụta Mgbochi Mmerụ Ahụ: Ihe ndị dị na osisi dị na kola nut nwere ike inye aka belata mbufụt n’ahụ.
7. Ahụike Obi: Kola aki nwere ike ịkwado ahụike obi site n’ime ka ọbara na-agagharị nke ọma ma belata ihe ize ndụ nke ụfọdụ ọrịa ndị metụtara obi.
8. Njirimara Antioxidant: Antioxidants ya na-alụso nrụgide oxidative ọgụ ma na-echebe mkpụrụ ndụ site na mmebi.
9. Mmelite Ọnọdụ: Kola nut nwere ike inwe mmetụta na-akwalite ọnọdụ uche n’ihi mmekọrịta ya na ndị na-ahụ maka akwara ozi.
10. Ọgwụ mgbu: Ojiji ọdịnala gụnyere ibelata isi ọwụwa na isi ọwụwa.
11. Ọrụ Ọgwụ nje: Kola aki nwere ihe ndị na-egbu nje bacteria nke nwere ike inyere aka ịlụso ọrịa ọgụ.
12. Mmetụta Diuretic: Ọ nwere ike inyere aka ịkwalite mmepụta mmamịrị na iwepụ ihe ndị na-emerụ ahụ.
13. Àgwà Ndị Na-eme Ka Anụ Ahụ́ Ike Dị Ike: A maara Kola nut nke ọma dịka ihe na-eme ka mmadụ nwee ike ịmịkọrọ ahụ nke ọma.
14. Nduzi Shuga Ọbara: Ụfọdụ nnyocha na-egosi na mkpụrụ kola nwere ike ijikwa ọkwa shuga dị n’ọbara.
15. Ahụike Ọnụ: Ịta aki kola nwere ike inye aka n’ime ka ọnụ dị mma n’ihi na ọ na-egbochi nje bacteria.
16. Ọgwụgwọ ọnya: Itinye ihe e si na kola aki n’èzí mee ihe nwere ike inyere aka n’ịgwọ ọnya.
17. Ike mgbochi nfụkasị ahụ: Ihe ndị dị na kola nut nwere ike inye aka belata mmeghachi omume nfụkasị ahụ.
18. Ahụike Imeju: A kwenyere na ọ na-akwado ọrụ imeju na iwepụ nsị.
19. Ahụike Ọkpụkpụ: Ọnụọgụ calcium dị na mkpụrụ nwere ike inyere aka ịnọgide na-enwe ahụ ike na ọkpụkpụ.
20. Mgbochi Ọrịa Kansa: Ụfọdụ nnyocha na-egosi na mkpụrụ kola na-alụso ọrịa kansa ọgụ, mana ọ dị mkpa ka e mee nnyocha ndị ọzọ.
Gụọ kwa: Uru Ahụike Ọgwụ 9 nke Chickpea (Cicer Arietinum)
Ụzọ esi eji ya enweta uru ahụike nke Kola Nut (Cola acuminata)
1. Ịta Akụ Kola: Otu n’ime ụzọ ọdịnala e si eji mkpụrụ kola bụ site n’ịta ha ozugbo. Malite site n’ịgbawa akpụkpọ ahụ siri ike nke mkpụrụ kola iji gosipụta mkpụrụ dị n’ime ya. Malite na obere akụkụ ma jiri nwayọ mụbaa ka ị na-amata mmetụta ya. Ịta mkpụrụ kola nwere ike inye aka wepụta caffeine na ihe ndị ọzọ nwayọ nwayọ, na-enye ike na nchebara echiche na-adịgide adịgide.
2. Ihe ndị e si na Kola Akụ wepụta: A na-enweta ihe ndị a na-esi na mkpụrụ Kola n’ụdị dị iche iche, gụnyere ihe ndị na-eme ka mkpụrụ na ntụ dị mmiri mmiri. Enwere ike itinye ihe ndị a na-esi na ya apụta n’ihe ọṅụṅụ dị ka mmiri, ihe ọṅụṅụ na-esi ísì ụtọ, ma ọ bụ tii ahịhịa. Ihe ndị a na-esi na ya apụta na-enye ụzọ dị mma isi tinye uru mkpụrụ Kola n’ihe ị na-eme kwa ụbọchị.
3. Tii Kola Akụ: Ịkwadebe tii kola aki oyibo gụnyere itinye kola aki oyibo a gwakọtara agwakọta ma ọ bụ ntụ ntụ n’ime mmiri ọkụ. Hapụ ngwakọta ahụ ka ọ dị nro ruo ọtụtụ nkeji tupu ị gwakọta ya. Tii kola aki oyibo na-enye obere caffeine ma e jiri ya tụnyere ịta aki oyibo ahụ ozugbo, nke na-eme ka ọ dị mma maka ndị chọrọ mmụba ike dị ala.
4. Mgbakwunye nri: A na-enweta ihe mgbakwunye Kola nut n’ụdị kapsụl ma ọ bụ mbadamba. Ihe mgbakwunye ndị a a na-ahazi na-enye usoro onunu kola nut na-arụ ọrụ mgbe niile. Na-agbaso ntuziaka usoro onunu a tụrụ aro na akara ngwaahịa ahụ ma gakwuru ọkachamara ahụike tupu ị tinye ihe mgbakwunye na usoro onunu gị.
5. Ngwakọta Osisi: Jikọta kola aki na ahịhịa ndị ọzọ a maara maka uru ahụike ha. Ijikọta kola aki na ahịhịa dịka ginseng ma ọ bụ ashwagandha nwere ike ime ka ahụ dịkwuo mma, mee ka ọdịmma mmadụ niile ka mma.
6. Ojiji nri: N’obodo ụfọdụ, a na-etinye kola aki n’ime nri ọdịnala na nri nta. Enwere ike itinye kola aki n’ime nri ma ọ bụ jiri ya mee ihe dị ka ihe na-esi ísì ụtọ, na-enye ụtọ pụrụ iche ma nwee ike inye uru ahụike ya.
7. Ọnụọgụ nke ahaziri iche: Mmeghachi omume nke onye ọ bụla na kola nut nwere ike ịdị iche n’ihi ihe dịka mmetụta nke caffeine na ahụike zuru oke. Ọ dị mkpa ịmalite na obere ego ma jiri nwayọ mụbaa dose ahụ iji chọta ọkwa dabara gị mkpa.
8. Zere iribiga nri ókè: Ọ bụ ezie na kola aut nwere ọtụtụ uru, iri oke nri nwere ike ibute nsogbu dịka enweghị ike ihi ụra nke ọma, enweghị ike izu ike, mmụba nke obi, na nsogbu nri. Ime ihe n’ụzọ kwesịrị ekwesị bụ isi ihe dị mkpa iji zere ihe ndị a na-achọghị.
Mmetụta ọjọọ nke iji osisi ọgwụ Kola aki
1. Nsogbu ụra na nsogbu ụra: Ọ bụrụ na ị na-aṅụ Kola nuts, caffeine dị na ha nwere ike igbochi nsogbu ụra, nke na-ebute nsogbu ụra ma ọ bụ nsogbu ụra. Zere iri kola nuts n’ehihie ma ọ bụ n’abalị iji gbochie nsogbu ndị metụtara ụra.
2. Enweghị Nkwụsị na Ahụ́ Ike: Iri oke kola aki nwere ike ibute nchekasị, ụjọ, na nchekasị. Mmetụta nke caffeine dị iche iche n’etiti mmadụ na ibe ya, yabụ ọ dị mkpa ka ị na-enyocha mmeghachi omume ahụ gị.
3. Mmụba nke obi na obi mgbawa: Caffeine dị na kola aki nwere ike ime ka obi daa mba ruo nwa oge ma mee ka obi daa mba. Ndị nwere nsogbu obi kwesịrị ịkpachara anya mgbe ha na-eji kola aki n’ihi na ọ na-akpali sistemu obi.
4. Nsogbu nri: Ngwakọta mkpụrụ Kola nwere ike ibute nsogbu nri mgbe ụfọdụ, gụnyere afọ iwe, acid reflux, na mgbakasị afọ. Ndị nwere usoro nri dị nro kwesịrị ịkpachara anya maka oriri ha.
5. Isi ọwụwa na isi ọwụwa: Ọ bụ ezie na a na-ejikarị kola nut eme ihe iji belata isi ọwụwa, ịṅụbiga mmanya ókè nwere ike ibute isi ọwụwa ma ọ bụ isi ọwụwa n’ime ụfọdụ ndị.
6. Nkpasu na Ịma jijiji: Oke ọgwụ kola nwere ike ibute ụjọ, ịma jijiji ụjọ, na mmetụta nke ịma jijiji.
7. Mgbanwe nke Nrụgide Ọbara: Mmetụta kafeịn na ọbara mgbali elu dị iche iche n’etiti ndị mmadụ n’otu n’otu. Ndị nwere ọbara mgbali elu ma ọ bụ ndị nwere ọbara mgbali elu na-agbanwe agbanwe kwesịrị ileba anya nke ọma na mmeghachi omume ha na kola nut.
8. Mmiri ịkpọ nkụ: Caffeine bụ ọgwụ na-ebelata shuga ọbara, nke pụtara na ọ nwere ike ime ka mmamịrị mụbaa. Iri oke mkpụrụ kola n’enweghị mmiri zuru oke nwere ike ibute nkụchi.
9. Mmekọrịta ya na ọgwụ: Ọ bụrụ na ị na-aṅụ ọgwụ ndị na-ebelata ọbara, ọgwụ ndị na-egbochi ọbara, na ụfọdụ ọgwụ ndị na-ebelata ọbara mgbali elu, gakwuru ọkachamara ahụike ma ọ bụrụ na ị na-aṅụ ọgwụ iji hụ na ọ dịghị ihe ọjọọ ọ bụla na-eme.
10. Mmeghachi omume nfụkasị ahụ: Ndị nwere nfụkasị ahụ na ihe ụfọdụ nwere ike inwe nfụkasị ahụ mgbe ha na-eri kola aki.
11. Afọ ime na inye nwa ara: Ndị dị ime na ndị na-enye nwa ara kwesịrị ịkpachara anya mgbe ha na-eji kola aut, n’ihi na caffeine nwere ike imetụta uto nwa ebu n’afọ ma gafere mmiri ara.
12. Mmetụta nke Onwe: Mmeghachi omume na kola aki nwere ike ịdị iche site n’otu onye gaa na onye ọzọ. Ihe ndị dị ka afọ, ahụike zuru oke, mmetụta nke caffeine, na ọnọdụ ahụike dị ugbu a na-ekere òkè n’otú kola aki si emetụta mmadụ.
Uru Nri nke Kola Akụ
1. Kafeịn: Mkpụrụ Kola bara ụba na caffeine (1-3.5% site na ibu), ihe na-akpali akpali nke na-eme ka ike dịkwuo elu, na-eme ka ịmụ anya dịkwuo mma, ma na-eme ka uche dịkwuo mma site n’ịkpalite usoro akwara etiti.
2. Theobromine: Nwere theobromine (ruo 2%), nke na-enye mmetụta mkpali dị nro, na-akwado ahụike obi, ma na-akwalite vasodilation maka mmụba ọbara.
3. Tannins: Ha nwere tannins, ihe ndị a nwere polyphenolic nwere ihe ndị na-egbochi ọrịa, na-echebe mkpụrụ ndụ site na mmebi oxidative, mana oriri gabigara ókè nwere ike igbochi nnabata nri.
4. Phenol: Mkpụrụ Kola nwere ihe ndị na-eme ka mkpụrụ ndụ dị n’ime ya dị ka phenolic, nke na-eme ka ọrụ antioxidant dịkwuo mma, nke nwere ike ibelata mbufụt ma chebe ya pụọ na ọrịa ndị na-adịghị ala ala.
5. Flavonoids: N’ime obere ego, flavonoids na-enye uru antioxidant na mgbochi mkpali, na-akwado ahụike sel niile.
6. Shuga: Mkpụrụ Kola nwere shuga dị mfe dịka glucose na fructose, na-enye ike ngwa ngwa, mana ọ bụghị n’ọtụtụ buru ibu.
7. Protein: Ha na-enye obere protein (ihe dị ka 1-2%), na-enyere aka n’ịrụzi anụ ahụ na uto na nri.
8. Eriri: Mkpụrụ osisi ndị a nwere eriri nri, nke na-enyere aka ịgbari nri, na-akwalite ahụike afọ, ma na-akwado mmegharị afọ mgbe niile.
9. Alkaloids: E wezụga caffeine, alkaloid ndị ọzọ dị ka theophylline dị, na-enye obere mkpali na mmetụta bronchodilator, mana n’ọtụtụ ọnụọgụ.
10. Mineral: Mkpụrụ Kola nwere obere mineral dịka potassium na magnesium, nke na-akwado ọrụ akwara na nguzozi electrolyte.
Ihe Akaebe Sayensị na Ọmụmụ Ihe Ndị Dị na Kola Akụ
1. Atawodi na ndị otu ya, 2007: Nnyocha a lere anya n’ihe ndị na-egbochi antioxidant nke ihe ndị a na-ewepụta na mkpụrụ kola. Ndị nchọpụta ahụ chọpụtara na ihe ndị dị na phenolic na flavonoids dị na mkpụrụ kola gosipụtara ọrụ dị ukwuu nke na-eme ka a ghara inweta ihe ndị na-emerụ ahụ, nke na-egosi uru dị na ya iji belata nrụgide oxidative.
Atawodi, SE, Pfundstein, B., Haubner, R., Spiegelhalder, B., Bartsch, H., & amp; Owen, RW (2007). Ọdịnaya nke ogige polyphenolic na mkpali Naijiria Cola nitida na Cola acuminata. Akwụkwọ akụkọ nke Kemịstrị Ọrụ Ugbo na Nri, 55(24), 9824-9828.
2. Odebunmi na ndị otu ya, 2009: Nnyocha a tụlere ihe mejupụtara mkpụrụ kola (Cola nitida) na phytochemicals dị na ya. Ọmụmụ ihe ahụ kwadoro na caffeine, theobromine, na tannins dị, na-achọpụta ihe ndị na-akpali akpali na ihe ndị na-egbu nje, nke na-akwado ojiji ọdịnala maka ike na ọgwụgwọ ọrịa.
Odebunmi, EO, Oluwaniyi, OO, & Bashiru, MO (2009). Nyocha ntụnyere nke ụfọdụ ihe na-esi ísì ụtọ nri. Akwụkwọ nyocha nke sayensị etinyere n’ọrụ, 5(10), 1591-1596.
3. Adesanwo na ndị otu ya, 2017: Nnyocha a lere anya n’otú ọgwụ nje si emetụta ihe ndị e si na ya emepụta Cola nitida. Nsonaazụ ya gosiri na ihe ndị e si na kola aki oyibo egbochila uto nke nje bacteria dịka Staphylococcus aureus, na-akwado ojiji ya n’ọgwụgwọ ọrịa.
Adesanwo, JK, Ogundele, SB, & amp; Akinpelu, DA (2017). Antibacterial na antifungal omume nke Cola nitida na Cola acuminata. Akwụkwọ akụkọ nke Nnyocha Osisi Ọgwụ, 11(20), 373-379.
Ajụjụ Ndị A Na-ajụkarị Banyere Kola Nut
1. Gịnị ka e ji kola aku eme?
A na-ata mkpụrụ Kola n’oge ochie maka mmetụta mkpali ha, a na-eji ha eme emume omenala, nakwa dị ka ihe na-eme ka ihe ọṅụṅụ tọọ ụtọ n’ihi na ha nwere caffeine.
2. Ọ dị mma iri kola aki?
N’ókè kwesịrị ekwesị, ọ dị mma maka ọtụtụ mmadụ, mana oke oriri nwere ike ibute nsogbu dịka enweghị ike ihi ụra nke ọma, nchekasị, ma ọ bụ afọ mgbu n’ihi oke caffeine.
3. Mkpụrụ kola ọ ga-enyere aka belata ibu?
Caffeine na theobromine nwere ike ime ka metabolism dịkwuo mma ntakịrị, mana enweghị ihe akaebe siri ike na-akwado mkpụrụ kola dị ka ihe enyemaka maka mbelata ibu.
4. Akụ kola na ihe ọṅụṅụ kola hà bụ otu ihe ahụ?
Mba, mana a na-eji mkpụrụ kola eme ihe n’oge gara aga iji mee ka ihe ọṅụṅụ kola dị ụtọ. Ihe ọṅụṅụ kola nke oge a na-ejikarị ihe ndị e ji aka rụọ eme ihe.
5. Kedu uru ahụike nke mkpụrụ kola?
Ha na-enye mmetụta antioxidant, antimicrobial, na mkpali, nke nwere ike ịkwado ike, mgbaze, na iguzogide ọrịa.
6. Enwere ike ịkụ mkpụrụ kola n’ụlọ?
Ee, a pụrụ ịkụ ha n’ebe okpomọkụ nke nwere ala mmiri na-agbapụta nke ọma na oke iru mmiri, mana ha chọrọ ọnọdụ pụrụ iche ma were ọtụtụ afọ iji too.
7. Mkpụrụ kola ọ nwere mmetụta ọjọọ?
Ịṅụbiga mmanya ókè nwere ike ibute nsogbu ndị metụtara caffeine dịka obi mgbawa, mmụba nke obi, ma ọ bụ nsogbu ụra.
8. A na-eji mkpụrụ kola eme ihe n’ọgwụ ọgbara ọhụrụ?
Ọ bụghị kpọmkwem, mana ọdịnaya caffeine na theobromine ha na-akpali nnyocha maka ojiji mkpali na antioxidant.
Gụọ kwa: Mkpa nke ọkọnọ ugbo