Crateva nurvala, commonly known as the Varuna tree, is a medicinal plant that has been used in traditional medicine systems for its various health benefits. It belongs to the Capparaceae family and is native to various parts of Asia, including India, Sri Lanka, Myanmar, and Nepal.
The plant is often found near rivers and streams and is recognized for its significant role in Ayurvedic medicine.
Crateva nurvala is a deciduous tree that can grow up to 10-15 meters in height. It has a straight trunk and a relatively small crown.
Baaloonni isaanii salphaa, wal jijjiiranii fi dhuma damee irratti kan walitti qabaman dha. Boca isaanii kan eeliiptikii ta’ee fi qarqara isaanii kan serrated dha.
Mukti kun daraaraa adii fi urgooftuu kan qabuu fi daraaraa afur kan qabu dha. Daraaroonni kun yeroo baay’ee tuuta ta’anii kan mul’atan yoo ta’u, kunis agarsiisa miidhaginaa namatti tolu uumu.
Fuduraaleen Crateva nurvala kaapsulaa siliindarii kan ta’ee fi sanyiiwwan hedduu of keessaa qabani dha. Kaapsulaan yeroo bilchaatan addaan bahuun sanyii gadi lakkisu.
Akkasumas Dubbisaa: 15 Faayidaa Fayyaa Qorichaa Tabernaemontana coffeoides (Muka Aannanii Bunaa) .
Faayidaa Fayyaa Qorichaa Crateva Nurvela (Varuna Tree) .
Faayidaaleen fayyaa qoricha 13 biqiltuu qoricha Crateva nurvala wajjin walqabatan kunooti:
1. Dhiibbaa fincaanii: Crateva nurvala qabiyyee fincaanii balleessu, oomisha fincaanii kan jajjabeessu fi haalawwan akka infekshinii ujummoo fincaanii (UTIs) fi dhagaa tiruu akka gargaaru ni amanama. Kunis summii bishaan keessaa baasuu fi ujummoo fincaanii keessatti kiristallii akka hin uumamne gargaaruu danda’a.
2. Ujummoo fincaanii Infeekshinii (UTI) .: Amalli fincaanii fi farra maaykiroobiyaanii Crateva nurvala dhangala’aa fincaanii dabaluu fi baakteeriyaa infekshinii fidu loluudhaan UTI yaaluuf gargaaruu danda’a.
3. Bulchiinsa Dhagaa Tiruu: Dandeettiin Crateva nurvalas oomisha fincaanii dabaluu guddisuu danda’a, albuuda dhagaa uumamuuf gumaachuu danda’an dhangalaasuun dhagaa tiruu ittisuu fi bulchuuf gargaaruu danda’a.
4. Bu’aa Farra Inflammatory Qabu: Biqiltoonni kun gogaa fi baalli isaanii qabiyyee farra inflammatory qabaachuu danda’a, kunis haalawwan akka arthritis fi dhukkubbii lafee irraa boqonnaa kennuu danda’a.
5. Gargaarsa bullaa’insa nyaataa: Crateva nurvala rakkoo bullaa’insa nyaataa salphisuuf gargaaruu fi garaacha fayya qabeessa ta’e guddisuudhaan bullaa’insa nyaataa deeggaru danda’a.
6. Eegumsa Antioxidant: Kompaawundootni biqiltootaa amaloota antioksidaantii qabaachuu danda’u, kunis seelii miidhaa dhiibbaa oksijiinii fi raadikaalota bilisaatiin dhufu irraa eeguuf gargaaruu danda’a.
7. Madaa Fayyisu: Fayyadamni aadaa Crateva nurvala madaa fayyisuu keessatti bu’aa farra maaykiroobiyaanii fi farra inflammatory qabaachuu danda’u irraa kan ka’e ta’uu danda’a.
8. Rakkoo Gogaa: Amaloonni farra maaykiroobiyaanii biqiltoonni kun infekshinii baakteeriyaa ykn fangasii bu’uuraa furuun jeequmsa gogaa to’achuu keessatti faayidaa qabaachuu danda’u.
9. Dandeettii Farra Dhiibbaa Dhiigaa: Qorannoowwan tokko tokko akka jedhanitti, Crateva nurvala dhiibbaa dhiigaa to’achuu irratti dhiibbaa uumuu waan danda’uuf dhiibbaa dhiigaa to’achuu keessatti gahee qabaachuu danda’a.
10. Dhiibbaa Farra Dhukkuba Sukkaaraa: Crateva nurvala qabiyyee farra dhukkuba sukkaaraa qabaachuu akka danda’u ragaaleen jalqabaa tokko tokko jiru, kunis hamma sukkaara dhiigaa to’achuuf gargaaruu danda’a.
11. Amaloota Farra Arthritis: Crateva nurvalas farra inflammatory effects dhukkubbii fi inflammation lafee hir’isuun namoota dhuunfaa arthritis qabaniif boqonnaa kennuutti babal’achuu danda’a.
12. Sochii Farra Baakteeriyaa: Kompaawundootni biqiltootaa amaloota farra baakteeriyaa agarsiisuu waan danda’aniif, infekshinii baakteeriyaa furuu keessatti faayidaa qabaachuu danda’a.
13. Dhiibbaa Farra Fangaasii: Amalli farra maaykiroobiyaanii Crateva nurvalas akkasumas infekshinii fangasii ittisuutti babal’achuu danda’a, haalawwan akka miila atileetotaa keessatti gargaara.
Akkasumas Dubbisaa: 10 Faayidaa Fayyaa Qorichaa Strophanthus speciosus (Climbing Oleander) .
Mala Itti Fayyadamaa Faayidaa Fayyaa Crateva Nurvela (Varuna Tree) Kenname Galmeessuuf .
Faayidaa fayyaa qorichaa isaa galmaan ga’uuf malawwan itti fayyadama Crateva nurvala (Varuna) torba kunooti:
1. Decoction: Kutaa murtaa’aa biqiltuu kanaa kan akka gogaa, baala ykn hidda isaa bishaan keessatti bilcheessuun kompaawundoota qoricha ta’an isaa baasuu. Decoction qabbanaa’e dhuguun bu’aa fincaanii, farra inflammatory fi farra maaykiroobiyaanii galmaan ga’uuf gargaaruu danda’a. Malli kun yeroo baay’ee infekshinii ujummoo fincaanii, dhagaa tiruu fi haala inflammatory furuuf kan gargaarudha.
2. Infuushinii: Bishaan ho’aa baala Crateva nurvala goge ykn haaraa ykn kutaalee biqiltootaa biroo irratti naquudhaan bishaan kompaawundoota faayidaa qaban akka baasu taasisa. Dhangala’aa itti naqame kana fayyadamuun gargaarsa bullaa’insa nyaataa, eegumsa antioksidaantii fi jeequmsa gogaatiif faayidaa qabaachuu danda’a. Malli kun lallaafaa yoo ta’u yeroo baay’ee fayyaa waliigalaatif kan ooludha.
3. Hojiirra Oolmaa Yeroo: Baala ykn gogaa Crateva nurvala caccabee irraa paastaa ykn poultice uumuun kallattiin naannoo dhibee kanaan qabame irratti dibachuu. Malli kun madaa fayyisuu, jeequmsa gogaa to’achuu fi dhukkubbii lafee furuuf ni fayyada. Amalli farra maaykiroobiyaanii fi farra inflammatory biqiltuu kanaa boqonnaa naannoo kennuu danda’a.
4. Qophii Zayitii Baala mukaa: Zayitii baattuu (fkn, zayita qamadii) baala Crateva nurvala ykn gogaa hoo’isuu fi caccabsuun itti naquu. Zayitii itti naqame bakka tokkotti dibachuun madaa fayyisuu, haala gogaa fi dhukkubbii lafee irratti gargaaruu danda’a. Zayitiin kun kompaawundoota biqiltootaaf faayidaa qabaniif akka baattuutti tajaajila.
5. Bifa Budaa: Kutaalee biqiltuu Crateva nurvala goge gara budaa gaariitti caccabsuu. Bifa budaa ta’e kana fayyadamuun bu’aa fincaan balleessu galmaan ga’uu, dhukkuba sukkaaraa to’achuu fi fayyaa bullaa’insa nyaataa guddisuuf gargaaruu danda’a. Bifa budaa bishaan, damma ykn dhangala’oo biroo wajjin makamuu danda’a.
6. Capsules or Tablets: Kompaawundoota sochii qaban Crateva nurvala irraa baasuun bifa kaapsulaa ykn kiniiniitiin kaapsulaa gochuu. Malli kun biqiltoonni faayidaa qorichaaf ta’an fayyadamuuf karaa mijataa ta’e kenna. Haalawwan akka dhagaa tiruu, dhiibbaa dhiigaa, fi dhukkuba sukkaaraa to’achuuf yeroo baay’ee kan itti fayyadamudha.
7. Boca Aadaa: Crateva nurvala baala mukaa biroo kanneen qophii aadaa Ayurvedic ykn sirna qoricha aadaa biroo irraa argame irratti hundaa’an waliin walitti makuu. Qophiin aadaa makaa, toonikii ykn qophii yaaddoo fayyaa addaatiif qophaa’e of keessatti qabachuu danda’a. Foormulaawwan kun yeroo baayyee bu’aa walta’iinsaa baala dachaa walitti fidu.
Miidhaa Biqiltuu Qorichaa Crateva Nurvela Fayyadamuun Qabu
1. Walnyaatinsa Alarjii: Namoonni tokko tokko kompaawundoota tokko tokko Crateva nurvala keessatti argaman irratti alarjii qabaachuu danda’u. Mallattoolee alarjii kamiyyuu kan akka gogaa irratti dhangala’uu, ququnca’uu, dhiita’uu ykn hafuura baafachuu irratti rakkachuu yoo si mudate, itti fayyadamuu addaan kutuu fi yaala fayyaa barbaaduu.
2. Dhiphina garaachaa: Crateva nurvala kaayyoo bullaa’insa nyaataaf waan ooluuf, hamma garmalee nyaachuun garaa kaasaa, garaa kaasaa ykn garaachaa dabalatee garaachaa keessatti rakkina fiduu danda’a.
3. Walqunnamtii Qoricha Waliin: Yoo youre qoricha ajaja ogeessa fayyaatiin kennamu fudhachaa jirtu, keessumaa qoricha fincaanii, qoricha dhiibbaa dhiigaa ykn qoricha dhukkuba sukkaaraa, theres a possibility of interactions. Crateva nurvalas diuretic fi dhiibbaa dhiigaa hir’isuun bu’aa qoricha kanaa guddisuu danda’a, kunis rakkoolee mudachuu danda’an fiduu danda’a.
4. Ulfaa fi Harma hoosisuu: Dubartoonni ulfaa fi harma hoosisan qoricha baala mukaa kamiyyuu yeroo fayyadaman of eeggannoo gochuu qabu, Crateva nurvala dabalatee. Dhiibbaan guddina daa’imaa fi daa’imman hoosisan irratti qabu akka gaariitti waan hin hubatamneef, itti fayyadamuu dura ogeessa eegumsa fayyaa mariisisuun gaariidha.
5. Yaadannoowwan Dozaajii: Akkuma qoricha baala mukaa kamiyyuu, Crateva nurvala madaalawaa fi akkaataa dozaajii gorfameen fayyadamuun barbaachisaa dha. Garmalee fayyadamuun miidhaa hin yaadamne fiduu danda’a.
6. Rakkoo Tiruu: Crateva nurvala amaloota fincaan balleessu akka qabu yoo ilaalle, namoonni dhuunfaa dhibee tiruu qaban yeroo itti fayyadaman of eeggannoo gochuu qabu. Dhangala’aan garmalee dhabuun tiruu dhiphisuu danda’a.
7. Walqunnamtii Haalota Jiran Waliin: Yoo haala fayyaa duraan ture qabaattan, Crateva nurvala fayyadamuu keessan dura ogeessa eegumsa fayyaa mariisisuun gaariidha. Haalli tokko tokko kan akka madaallii elektiroolayitii dhabuu, bu’aa fincaan baasuu isaatiin hammachuu danda’a.
8. Qulqullinaa fi Madda: Qulqullinaa fi qulqullina oomisha Crateva nurvala youre dhimma fayyadamuu. Oomishaaleen qulqullina hin qabne wantoota biroo miidhaa gadhee fiduu danda’aniin faalamuu danda’u.
Gatii Soorataa Crateva Nurvala (Muka Varuna) .
1. Lupeol: 1.1. Kompaawundii tiraayiterpeenoyidii kun %1.5n kan argamu bu’aa hundee fi gogaa keessatti yoo ta’u, akka farra inflammatory fi antioxidant cimaatti kan hojjetu yoo ta’u, dhiibbaa oksijiinii hir’isuuf gargaara, akkasumas dhagaa akka hin uumamne gochuudhaan fayyaa tiruu deeggara.
2. Waliigala Saapooniinii: 1.1. Saapooniin %10 kan of keessaa qabu yoo ta’u, amaloota fincaan balleessuuf gumaacha, fayyaa ujummoo fincaanii gargaaruu fi sadarkaa kolestroolii gadi buusuun hojii ittisa qaamaa guddisuu danda’a.
3. Poolifeenoolota: 1.1. Gogaa fi baala keessatti %2-5tti kan argaman poliifeenooliin akka asiidii eelaagiik bu’aa antioksidaantii cimaa kan kennan yoo ta’u, seelonni miidhaa irraa kan eegu fi inflammation haalawwan yeroo dheeraa wajjin walqabatan hir’isu.
4. Flavonoids: 1.1. Baala fi gogaa (%1-3) keessatti kan argaman flavonoids kan akka rutin faayidaa farra inflammatory fi antioxidant kan kennan yoo ta’u, fayyaa onnee fi ujummoolee dhiigaa kan deeggaran yoo ta’u, bulchiinsa jeequmsa meetaabolii keessatti kan gargaaranidha.
5. Taaniin: 1.1. Kompaawundootni astringent kun (gogaa keessatti %5-10) amaloota farra maaykiroobiyaanii kan agarsiisan yoo ta’u, madaa fayyisuu fi fayyaa bullaa’insa nyaataa kan guddisan yoo ta’u, itti fayyadama aadaatiin infekshinii fincaanii yaaluuf gargaaru.
6. Kaateekiin Haayidireetii: . Kompaawundii feenooliik gogaa irraa baafame (%1-2) keessatti argamu, katechin haayidireetii ittisa antioksidaantii kan deeggaru yoo ta’u, hojii kalee fooyyessuu fi dhiibbaa oksijiinii qaamolee akka tiruu keessatti hir’isuu danda’a.
7. Kaateekoolii: 1.1. Gogaa keessatti hamma xiqqaa (%0.5-1) kan argamu kateekooliin gocha farra inflammatory gumaacha kan taasisu yoo ta’u, eegumsa onnee fi tiruutiif ibsa jiinii dhiibbaa oksijiinii wajjin walqabatee jiru jijjiiruuf gargaaruu danda’a.
8. Epicatechin: 1.1. %1-2n kan argamu epicatechin akka antioxidant ta’ee fayyaa ujummoolee dhiigaa kan deeggaru fi karaa free radical scavenging isaatiin jeequmsa fincaanii ittisuuf gargaaruu danda’a.
9. Asiidii Rosmarinic: 1.1. Asiidiin feenolik kun (%0.5-1) baala fi gogaa isaa keessatti bu’aa farra inflammatory fi farra maaykiroobiyaanii kan kennu yoo ta’u, dhimma sirna hargansuu fi ujummoo fincaaniif faayidaa qaba.
10. Maayiristiin: 1.1. Flavonoid glycoside (1-2%) kan dandeettii antioxidant guddisu, myricetin hojii ittisa qaamaa deeggaruun ho’a qaamaa fi madaallii dhabuu meetaabolii to’achuuf gargaaruu danda’a.
Kompaawundootni baayooaktiiwii kunniin Crateva nurvala biqiltuu qoricha soorataan badhaadhe kan taasisu yoo ta’u, keessumaa gahee fincaanii fi deeggarsa antioksidaantii keessatti qabuun gatii guddaa kan qabu yoo ta’ellee, adda durummaan akka madda nyaataa guyyaa guyyaatti osoo hin taane wal’aansaaf kan itti fayyadamudha.
Ragaa Saayinsii fi Qo’annoo Haala Crateva Nurvala (Varuna Tree) irratti .
1. Schoendorfer jedhamuun beekama fi kkf. (2018): Yaaliin marsaa 2ffaa tasaa, dachaa jaamaa, pilaasboodhaan to’atame kun hirmaattoota mallattoo ujummoo fincaanii garmalee socho’an 150 irratti Urox (kan Crataeva nurvala stem bark extract of keessaa qabu) qorateera. Torban 8 booda yeroowwan ofirraa ittisuu dadhabuu (hanga %40) fi ariifannaa guddaa agarsiise, kunis sagalee fi dandeettii ujummoo fincaanii fooyya’uu isaatiin walqabateedha (Schoendorfer, N., fi kkf., 2018, 2018. BMC Qoricha Dabalataa fi Filannoo).
2. 2.. Jahan fi kkf. (2023): 1.1. Qorannoon hantuuta dhiibbaa dhiigaa 2K1C irratti gaggeeffameen, Crataeva nurvala bark extract sadarkaa asiidii yuurikii fi creatinine normalize, inzaayimoota antioxidant kan akka catalase fi SOD deebisee, fi jiiniiwwan akka Nrf2 fi HO-1 tiruu keessatti upregulated, dhiibbaa oksijiinii fi miidhaa qaamaa ittise (Halder, S., (Halder, S.,,) (Halder, S.,, fi kkf., 2023, Qoricha Oksijiinii fi Umurii Dheeraa Seelii).
3. Auwal fi kkf. (2014): 1.1. Bu’aan etaanoolii gogaa Crataeva nurvala hantuuta nefrootoxic jentamicin-induced keessatti bu’aa nefroprotective madaalameera, sadarkaa seerumi creatinine fi BUN %30-50 hir’isuu agarsiise, antioxidant polyphenols isaa wajjin walqabatee (Auwal, MS, fi kkf., 2014, 2014. Joornaalii Etnoofarmaakooloojii).
4. 4.. Moniruzzaman jedhamuun beekama fi kkf. (2018): Bu’aan baala meetanoolii Crataeva nurvala hantuuta irratti bu’aa yaaddoo balleessuuf qorannoowwan elevated plus maze fi light-dark box fayyadamuun qoratameera, kunis yeroo harka banaa (hanga 60%) fi ce’umsa doosiin irratti hundaa’e dabaluu agarsiisa, tarii karaa GABAergic modulation (Hossain, MS, fi kkf., 2018, 2018. Faayitoosaayinsii Kilinikaalaa).
5. Vaarmaa fi kkf. (2011): 1.1. Qorannoon yaalii hantuuta albino irratti urolithiasis irratti gaggeeffame keessatti, Varuna decoction oomisha fincaanii dabaluu fi hypercalciuria fi hyperphosphoruria guddisee, karaa sirreeffama meetaaboliitiin uumamuu dhagaa %25-35 hir’ise (Varma, R., fi kkf., 2011, 2011. Joornaalii Ayurveda).
Waa’ee Crateva Nurvala (Varuna Tree) Gaaffiiwwan Yeroo Irra Deddeebi’anii Gaafataman
1. Crateva nurvala maaliif oola?
Crateva nurvala, Varuna tree jedhamuun kan beekamu, qoricha Ayurvedic fi Unani keessatti rakkoo fincaanii kan akka dhagaa tiruu, ujummoo fincaanii garmalee socho’u, fi infekshinii akkasumas inflammation, ho’a qaamaa fi dhimma bullaa’insa nyaataaf fayyadama.
2. Crateva nurvala fayyadamuun nageenya qabaa?
Dozii aadaatiin, akka waliigalaatti miidhaa cinaa xiqqaa qorannoowwan irratti gabaafamaniin nageenya qaba, garuu ogeessa fayyaa mariisisaa, keessumaa yoo ulfa taate, harma hoosistu ykn qoricha fudhatte, doosiin ol’aanaan garaachaa salphaa ta’e jeequu waan danda’uuf.
3. Crateva nurvala dhagaa tiruu gargaaruu danda’aa?
Eeyyee, qorannoon akka agarsiisutti amalli isaa fincaanii fi lithotriptic fincaan akka dabalu fi kaalsiyeemii fi fosfeetii akka bahu gochuudhaan uumamuu dhagaa hir’isa.
4. Crateva nurvala akkamitti qorichaaf qophaa’a?
Gogaan ykn hiddi isaa gara decoction afaaniin fudhatamuuf bilcheefama, ykn baafame dabalataa keessatti fayyadamu; baalli isaa madaa ykn inflammation fayyadamuu aadaa keessatti poultices fayyadamuu ni danda’a.
5. Crateva nurvala amaloota antioxidant qabaa?
Qorannoon akka mirkaneessutti, poliifeenoolii fi flaavonoids isaa inzaayimoota antioxidant kan akka SOD fi catalase deebisuun, dhiibbaa oksijiinii tiruu fi onnee irraa eegu.
6. Crateva nurvala ujummoo fincaanii garmalee socho’u yaalu danda’aa?
Yaaliin kilinikaa dabalata Urox Crateva nurvala of keessaa qabuun yeroo ariifachiisaa fi ofirraa ittisuu dadhabuu irratti hir’ina guddaa agarsiise, kunis sagalee ujummoo fincaanii fooyyesse.
7. Miidhaan Crateva nurvala maal fa’a?
Miidhaan cinaa baay’ee xiqqaa fi salphaadha, kan akka doosiin baay’ee yoo fudhatame garaan namatti hin tolle; inzaayimoota meetaabolii qoricha beekamoo ta’an gidduu hin seenu, kunis qoricha baay’ee wajjin nageenya akka qabaatu taasisa.
8. Dhalataan Crateva nurvala eessaa?
Dhalataa Hindii fi naannoo tiroopikaalaa yoo ta’u, naannoo walakkaa goggogaa ta’etti akka muka baala baqaqsu guddina giddu galeessaatti kan guddatu yoo ta’u, qoricha aadaa Eeshiyaa Kibbaa keessatti bal’inaan itti fayyadama.
Gaaffii, yaada ykn gumaacha qabduu? Yoo akkas ta’e yaada keessan nuuf qooduuf saanduqa yaada armaan gadii kana bilisaan nuuf qoodaa. Akkasumas, odeeffannoo kana namoota fayyadamoo taʼuu dandaʼaniif gaarummaadhaan akka qooddan isin jajjabeessina. Yeroo tokkotti nama hunda bira gahuu waan hin dandeenyeef, gargaarsa dubbii kana babal’isuuf gootan dhuguma dinqisiifanna. Deeggarsa nuuf gootaniifis ta’e waan qooddaniif hedduu galatoomaa!
Hubachiisa: Barreeffamni kun barnootaafi odeeffannoo qofaaf kan qophaa’edha. Faayidaan fayyaa ibsame qorannoo saayinsii fi beekumsa aadaa irratti kan hundaa’edha. Isaanis gorsa fayyaa ogeessaa, qorannoo ykn yaala bakka bu’an miti. Yeroo hunda baala ykn qoricha uumamaa kamiyyuu dhimma yaalaaf fayyadamuu dura ogeessa eegumsa fayyaa mariisisaa.
Akkasumas Dubbisaa: Hiika Omishaalee fi Sadarkaa Omishaalee Garaagarummaa