Nigella sativa, yeroo baay’ee kumini gurraacha, sanyii gurraacha ykn daraaraa fennel jedhamuun kan beekamu yoo ta’u, biqiltuu daraaraa qabuu fi dhalataa kibba dhiha Eeshiyaa fi naannoo Meditiraaniyaanii ti. Biqiltuun bareedaan kun jaarraa hedduudhaaf barbaachisummaa nyaataa, qorichaafi aadaa qabaachuu isaatiin kabajamaa ture.
Nigella sativa biqiltuu waggaa waggaadhaan daraaraa qabu yoo ta’u, dhalataa Eeshiyaa Kibbaa yoo ta’u, biyyoota akka Hindii, Paakistaan fi Sa’uudii Arabiyaa keessatti baay’inaan argama. Sanyii gurraacha xixiqqoo, kanneen jaarraa hedduuf qabiyyee qorichaatiin itti fayyadamaa turaniin beekama.
Seenaan Nigella sativa Gibxii durii irraa kan jalqabe yoo ta’u, awwaala Fara’oon Tutankhamun keessatti argame. Qabeenya fayyaa guddisu qabaachuu isaatiin kabaja guddaa kan qabu siʼa taʼu, sanyii eebbaa jedhamee illee ni waama ture.
Sanyiiwwan Nigella sativa mi’aa addaa nutty kan qaban yoo ta’u, mi’eessituu burtukaanaa xiqqoo kan qabudha. Urgaa’aan isaas walqixa adda waan ta’eef nyaata adda addaa irratti dabalata jaallatamaadha.
Nigella sativa seenaa fayyadama qorichaaf waggoota kumaatamaan lakkaa’aman dheeraa qaba. Sanyii xiqqaan kun dhalataa Kibba Lixa Eeshiyaa yoo ta’u, faayidaa fayyaa dinqisiisaa ta’een kabaja guddaa qaba.
Sihrii faayidaa fayyaa Nigella sativas duuba jiru, thymoquinone, antioxidants, fi fatty acids barbaachisoo dabalatee phytochemicals badhaadhaa ta’e qabaachuu isaati.
Nigella sativa biqiltuu waggaa micciiramaa fi nama hawwatu yoo ta’u, akkaataa idileetti olka’iinsa gara inchii 20 hanga 30 (sentimeetira 50 hanga 75) ga’a. Hiddi isaa qalla’aa fi damee kan qabu yoo ta’u, baala rifeensa qabu kan xiqqoo qoqqoodamee fi bifa qilleensa qabeessa ta’een kan faayame dha. Baaloonni isaanii magariisa socho’aa fi simmeetirii bareedaa kan agarsiisan yoo ta’u, biqiltoonni akka waliigalaatti miidhagina isaaniif gumaacha.
Agarsiisni dhugaa Nigella sativa daraaraa isaa isa nama dinqisiisudha. Biqiltuun kun daraaraa kophaa isaa fi bareedaa taʼee fi fiixee damee isaa irratti kan baʼu dha. Daraaroonni kun bareedina addaa, kan samii jechuun ni danda’ama, kan of jajuu fi daraaroota isaanii kan golgaa badhaadhaa samii buluu qabu. Daraaroonni isaanii tuuta giddugaleessaa istaameenota micciiramoo taʼan kan marsan siʼa taʼu, kunis walfaallaa mulʼataa kan nama boojiʼuu fi tasgabbeessu uumu.
Erga daraaraan sun badee booda Nigella sativa qola sanyii adda ta’e uuma. Poodonni kun kan geengoo ta’anii fi kutaalee dheeraa fi qaxxaamuraa ta’aniin kan faayamanii dha. Akkuma bilchaachaa deemuun, poodonni halluu diimaa ykn beejii taʼe kan jijjiiran siʼa taʼu, kunis magariisa biqiltootaa wajjin walsimsiisuun kan walsimu taʼa. Poodiiwwan kana keessa qabeenyi gatii guddaa qabu – sanyiiwwan gurraacha biqiltuu kanaaf maqaa isaaf moggaasan ni argamu.
Biqiltuu Nigella sativa tokkotti dhiyaachuu irratti, urgooftuu haxxee ta’us hawwataa ta’een simatamtu. Urgaan isaa lafaa fi xiqqoo mi’aawaa ta’ee, humnaa fi gad fageenya sanyiiwwan inni argamsiisu agarsiisa. Its a scent that manages to be both invigorating and calming, biqiltoota iccitii irratti dabaluu.
Faayidaa Fayyaa Qorichaa Daraaraa Fennel (Nigella Sativa) .
1. Sirna ittisa qaamaa jabeessa: . Nigella sativa qabiyyee ittisa qaamaa guddisuun kan kabajamu yoo ta’u, qaamni infekshinii fi dhukkuboota haala bu’a qabeessa ta’een ofirraa ittisuuf gargaara. Sanyiiwwan kun antioxidants fi kompaawundoota mala ittisa qaamaa guddisuu danda’an of keessaa qabu.
2. Bu’aa Farra Inflammatory: 1.1. Infeekshiniin yeroo dheeraa hundee rakkoolee fayyaa hedduu yoo ta’u, kunis dhukkuba arthritis fi dhukkuba onnee dabalatee. Nigella Sativa kompaawundoota amaloota farra inflammatory ciccimoo agarsiisan of keessaa qaba, kunis nyaata farra inflammatory irratti dabalata gatii guddaa qaba.
Kompaawundootni farra inflammatory Nigella sativa keessatti argaman inflammation yeroo dheeraa salphisuu danda’u, kunis carraa dhukkuboota adda addaa hir’isuu danda’a.
3. Fayyaa sirna hargansuu: . Dhimmi sirna hargansuu nama dadhabsiisuu danda’a. Nigella Sativas farra inflammatory fi bronchdilatory effects namoota dhuunfaa haala akka asmii fi alarjii qabaniif boqonnaa kennuu danda’a. Sanyii ajaa’ibaa kun akka aadaa isaatti haalawwan sirna hargansuu kan akka asmii fi biroonkaayitii yaaluuf itti fayyadamaa kan ture yoo ta’u, ujummoo qilleensaa ifa ta’e guddisa.
4. Gargaarsa bullaa’insa nyaataa: Nigella sativa bullaa’insa nyaataa fooyyessuu fi mallattoolee rakkina garaachaa hir’isuun fayyaa bullaa’insa nyaataa ni deeggara.
5. Fayyaa Onnee: 1.1. Fayyaa onnee eeguun hunda caalaa barbaachisaadha. Nigella Sativa dhiibbaa dhiigaa hir’isuu, sadarkaa kolestroolii gadi buusuun, fi hojii onnee waliigalaa deeggaruun fayyaa onnee fi ujummoolee dhiigaa keessatti gumaachuu dandeessi.
Fayyadamni Nigella sativa fayyaa onnee fooyyessuu waliin kan walqabatu yoo ta’u, kunis sadarkaa kolestroolii hir’isuu fi dhiibbaa dhiigaa to’achuu dabalata.
6. Faayidaa Gogaa fi Rifeensa: Gogaa fi rifeensi fayya qabeessa ta’e keessaa jalqaba. Soorata sanyii Nigella Sativa keessa jiru gogaa ifa ta’e, rifeensa cimaa, haala gogaa barame illee salphisuu danda’a. Fayyaa keessoo qofa miti; Nigella sativa fayyaa gogaa fi rifeensaas guddisuu danda’a, galata amaloota soorataa qabuun.
7. Profaayilii Nyaataa: . Sanyiiwwan Nigella Sativa humna soorataati. Isaanis vitaaminii barbaachisoo kanneen akka B1, B2, fi B3, akkasumas albuudota akka ayirenii, ziinkii fi maagniziyeemii of keessaa qabu. Sanyiiwwan kunniin madda cooma fayya qabeessa ta’anis, asiidota coomaa omeegaa-3 dabalatee, fayyaa waliigalaa eeguuf gahee murteessaa qabu.
8. Humna Antioxidant: 1.1. Dhiphinni oksijiinii dhukkuboota yeroo dheeraa fi dulloomuu adda addaatiif gumaacha guddaa qaba. Nigella Sativa antioxidants kanneen free radicals miidhaa geessisan neutralize, balaa miidhaa seelii hir’isuu fi fayyaa waliigalaa deeggaruun guutameera.
Nigella sativa antioxidants humna guddaa qaban kan free radicals qaama keessatti argaman ittisuuf gargaaraniin beekama. Antioksidaantoonni kun fayyaa waliigalaaf gumaachuu kan danda’an yoo ta’u, carraa dhukkuboota yeroo dheeraa hir’isuu danda’u.
9. Dhukkuba Sukkaaraa Bulchuu: Namoota dhuunfaa dhukkuba sukkaaraa qabaniif, hamma sukkaara dhiigaa to’achuun murteessaadha. Nigella Sativa sadarkaa guluukoosii dhiigaa to’achuuf gargaaruu keessatti waadaa agarsiisti, kunis hirkattummaa qoricha irratti hir’isuu danda’a.
10. Bulchiinsa Ulfaatina qaamaa: Ulfaatina qaamaa fayya qabeessa ta’e qabaachuun fayyaa waliigalaatif barbaachisaa dha. Qorannoon tokko tokko akka jedhanitti, Nigella Sativa meetaabolii guddisuu fi fedhii nyaataa hir’isuun ulfaatina qaamaa to’achuuf gargaaruu danda’a.
11. Fayyaa Sammuu: Kufaatiin hubannoo akkuma dulloomuu yaaddoodha. Amalli Nigella Sativas niwurooprotective hojii hubannoo eeguu fi jeequmsa hubannoo umurii wajjin walqabatee dhufu ittisuuf gargaaruu danda’a.
12. Ittisa Kaansarii: Qorannoon dabalataa kan barbaachisu yoo ta’u, qorannoon duraa akka agarsiisutti Nigella Sativa amaloota kaansarii lolu qabaachuu dandeessi, kunis qorannoo dabalataaf dhimma hawwataa ta’a.
13. Fayyaa bullaa’insa nyaataa: Rakkoon bullaa’insa nyaataa jireenya guyyaa guyyaa jeequu danda’a. Nigella Sativas farra inflammatory fi bullaa’insa nyaataa haalawwan akka bullaa’insa nyaataa fi garaacha aarii irraa boqonnaa kennuu danda’a.
14. Miira Fooyyessuu: The essential oil of Nigella sativa contains compounds that can have a positive impact on mood and reduce feelings of anxiety and stress.
Akkasumas Dubbisaa: 7 Faayidaa Fayyaa Qorichaa Daffodils (Naarcissus Plant) .
Mala Itti Fayyadamaa Faayidaa Fayyaa Kenname Galmeessuuf Daraaraa Feenii (Nigella Sativa) jedhamu .
1. Fayyadama Nyaata Nyaataa: Malleen Nigella sativa hojii guyyaa guyyaa keessan keessatti hammachuu dandeessan keessaa tokko nyaata bilcheessuudha. Sanyiiwwan kun nyaata adda addaa keessatti akka mi’eessituu mi’aawaa ta’etti fayyadamuun ni danda’ama.
2. Profaayilii Mi’aa Guddisuu: Nigella sativas unique flavor profile walnyaatinsa yaadannoowwan nutty, lafaa fi xiqqoo burtukaanaa ti. Yeroo nyaata bilcheessuu keessatti fayyadamnu, nyaata keessan irratti gad fageenya adda ta’e dabalata thats hard to replicate with other spices. Sanyiiwwan kana facaasuun qofti waan idilee gara isa addaatti jijjiiruu danda’a.
3. Walnyaatinsa fi Walnyaatinsa Mi’eessituu: Karaaleen Nigella sativa repertoire nyaataa keessan keessatti hammachuu dandeessan keessaa inni beekamaan tokko makaa fi makaa mi’eessituu keessatti fayyadamuudha. Its a key ingredient hedduu makaa mi’eessituu Baha Giddu Galeessaa, kan akka zaatar. Akkasumas, mi’eessituuwwan dabalataa biroo kan akka kuminiifi koriyaandarii wajjin walitti makuun makaa mi’eessituu amala keetii uumuu dandeessa.
4. Daabboo fi Meeshaalee Daabboo: Sanyiiwwan Nigella sativa daabboo, rolls, ykn illee daakuun pastry irratti osoo hin daakuu dura facaasuun ni danda’ama. Kun mi’aa ajaa’ibaa kennuu qofa osoo hin taane sanyiiwwan meeshaalee daabboo irratti halluu fi bifa walfaallaa ta’e dabaluudhaan hawwata mul’ataa gammachiisaa kenna.
5. Nyaata Kuduraa: 1.1. Nyaanni kuduraa, kan bilcheefame, kan soogidda ykn danfifame, sanyii Nigella sativa xiqqoo irraa faayidaa guddaa argachuu danda’a. Mi’aa uumamaa kuduraalee kan dabalu yoo ta’u, caalaatti akka socho’anii fi fedhii nyaataa akka qabaatan taasisa.
6. Ruuzii fi Midhaan: Yeroo itti aanutti ruuzii ykn midhaan qopheessitu, Nigella sativa dash itti dabaluu yaadaa. Tuttuqaa urgooftuu isaatiin nyaata cinaa salphaa gara nyaata mi’aawaa ta’etti ol kaasuu danda’a.
7. Shorbaa fi Nyaata: 1.1. Yoo shorbaa fi nyaata garaa nama nyaatu jaallattan, Nigella sativa wanta dhoksaa keessan ta’uu danda’a. Mi’aan isaa ho’aa fi lafaa amaloota jajjabeessaa nyaata kanaa wajjin haala adda ta’een wal-sima.
8. Uffata Salaada: 1.1. Salaada dressings irratti marsaa addaa argachuuf, sanyii Nigella sativa lafa bu’e vinaigrettes ykn creamy dressings keessan keessatti hammachuu yaalaa. Salaada bu’uuraa gara muuxannoo gourmet jijjiiruu danda’a.
9. Marinades fi Rubs: 1.1. Sanyiiwwan Nigella sativa caccabsuun gara marinades tti makamuu ykn akka goggogaa foon itti xuuxuutti fayyadamuu ni danda’ama, kunis mi’aa gammachiisaa yeroo bilcheessuun guutummaa nyaata sanaa keessa seenu kenna.
10. Pickles fi Preserves: 1.1. Nyaata tokko tokko keessatti, Nigella sativa, pickles fi preserves mi’eessuuf itti fayyadama. Mi’aan isaa lafaa fi xiqqoo hadhaa’aan isaa mi’aa ykn asiidii qophiiwwan kana keessatti argamu madaaluu danda’a.
11. Zayitii fi Vinegar Mi’aawaa: Zayitii ejersaa ykn asiraata Nigella sativa waliin walitti makuun mi’eessituu addaa fi urgooftuu ta’ee fi nyaata fi salaada keessaniif gad fageenya dabalu uumuu dandeessu.
12. Nyaata Salphaa Mi’aawaa: Nigella sativa nyaata salphaa kan akka popcorn ykn roasted nuts mi’eessuufis fayyadamuu ni danda’ama, kunis nyaata salphaa daldalaan mi’eeffame caalaa filannoo quubsaa fi soorataa ta’e kenna.
13. Elixir Deeggarsa Ittisuu: . Sanyii Nigella sativa lafa bu’e damma fi bishaan ho’aa waliin walitti makuun elixir soorataa ittisa qaamaa guddisu uumuu. Dhukkuboota waqtii dhufu ofirraa ittisuuf xuuxuu.
14. Haguugduu Fuulaa Haaromsuu: Zayitii Nigella sativa yogurt fi damma waliin walitti makuun haguuggii fuula dargaggeessaa uumuu. Amalli antioxidant isaa gogaa fayya qabeessa, ifa ta’e guddisuuf gargaaruu danda’a.
15. Zayitii Masaajii Urgooftuu: Zayitii Nigella sativa zayita carrier kan akka coconut ykn almond oil waliin walitti makuun zayita massage urgooftuu maashaalee tasgabbeessuu fi dhiphina salphisuu danda’u.
16. Sanyii Guutuu: Sanyiiwwan Nigella Sativa guutuu nyaata adda addaa keessatti akka mi’eessituutti ykn mi’eessituutti fayyadamuun ni danda’ama. Mi’aa xiqqoo burtukaanaa fi muuzaa kan qaban yoo ta’u, kunis mi’aa nyaata keessanii guddisuu danda’a. Salaada, yogurt irratti facaasi ykn daabboo fi paastarii keessan irratti dabalaa.
17. Shaayii Infuushinii: . Sanyii Nigella Sativa bishaan ho’aa keessatti liqimsuun shaayii soorataa ta’e hojjechuu dandeessu. Salphaatti bishaan bullaa’aa tokkotti sanyii kanastaa tokko dabaluudhaan daqiiqaa muraasaaf akka dhangala’u gochuun, calaqqisiisuun itti gammaduu qofa. Mi’aadhaaf damma ykn loomii itti dabaluun ni danda’ama.
18. Kaapsulaa fi Dabalata: Yoo mi’aan ykn uwwisni Nigella Sativa namatti hin tolle ta’e, bifa kaapsulaa ykn dabalataatiin fudhachuu yaadaa. Kunis doosiin sirrii ta’e kan mirkaneessu yoo ta’u, warra jireenya hojiin itti baay’atu qabaniif mijataa dha.
19. Hojii Kunuunsa Gogaa: Faayidaa gogaa fi rifeensaaf qabu mi’eeffachuudhaaf meeshaalee kunuunsa gogaa zayita Nigella Sativa ykn extract of keessaa qaban barbaadaa. Oomishaaleen kunneen bifa fayya qabeessa ta’e guddisuu fi rifeensa keessan cimsuuf gargaaruu danda’u.
20. Smoothies fi Juices: 1.1. Zayitii sanyii gurraacha ykn sanyii Nigella Sativa lafa bu’e kanastaa tokko itti dabaluudhaan gatii soorataa ismootii ykn dhangala’aa ganama keessanii guddifadhaa. Kun karaa saffisaa fi mi’aawaa nyaata keessan keessatti hammachuu dandeessanidha.
21. Zayitii Nigella Sativa fayyadamuu: Karaaleen Nigella sativa itti fayyadamuu dandeenyu keessaa tokko zayita isaa nyaachuudha. Zayitiin kun sanyii irraa kan argamu yoo ta’u, kompaawundoota faayidaa qaban kanneen akka taayimookiinoonii dabalatee kan badhaadhedha. Filannoo mi’aawaa ta’eef kallattiin fudhachuu ykn damma waliin walitti makuu dandeessu. Zayitiin barbaachisaa Nigella sativa amala tasgabbeessuu fi dhiphina hir’isuu isaatiin aromatherapy keessatti fayyadama. Hafuura baafachuu ykn diilalla’ee gogaa irratti dibamuu danda’a.
22. Paastaa Nigella Sativa Uumuu: Sanyii Nigella bishaan xiqqoo itti naquudhaan paastaa hojjechuu dandeessu. Paastiin kun faayidaa gogaa fi rifeensaaf bakka tokkotti dibamuu ykn fayyaa bullaa’insa nyaataaf liqimfamuu danda’a.
23. Damma waliin walitti makuu: . Nigella sativa damma waliin walitti makuun mi’aa isaa guddisuu qofa osoo hin taane qoricha uumamaa ciccimoo lama walitti fida. Walnyaatinsi kun dandeettii ittisa qaamaa guddisuun beekama.
24. Dabalata Baala mukaa: Baayyeen isaanii mijannaa dabalata Nigella sativa, bifa kaapsulaa ykn zayitaatiin kan argamu, doosiin guyyaa walfakkaatu kan mirkaneessu filatu.
Akkasumas Dubbisaa: Raammoo Oomishaalee Kuufamanii fi Miidhaa Irra Gahe
Miidhaa Itti Fayyadamaa Daraaraa Fennel Biqiltuu Qorichaa
Nigella sativa akka qoricha uumamaatti waadaa kan qabu yoo ta’u, miidhaa cinaa fiduu danda’u beekuun barbaachisaa dha.
1. Alarjii: 1.1. Yeroo muraasa keessatti namoonni dhuunfaa erga Nigella sativa nyaatanii booda alarjii kan akka gogaa irratti dhangala’uu, qufa’uu ykn dhiita’uu isaan mudachuu danda’a.
2. Jeequmsa bullaa’insa nyaataa: 1.1. Dhimmoonni garaachaa kan akka garaa kaasaa, dhiita’uu, ykn garaachaa fayyadamtoota muraasaan gabaafameera.
3. Dhiibbaa Sukkaara Dhiigaa: Nigella sativa sadarkaa sukkaara dhiigaa irratti dhiibbaa uumuu danda’a, kunis warra dhukkuba sukkaaraa ykn hir’ina sukkaaraa qabaniif rakkoo ta’uu danda’a. : 1.1. Namoonni dhukkuba sukkaaraa qaban yeroo Nigella sativa hojii isaanii keessatti hammatan hamma sukkaara dhiiga isaanii hordofuu qabu, sababiin isaas sadarkaa guluukoosii irratti dhiibbaa uumuu waan danda’uuf.
4. Dambii Dhiibbaa Dhiigaa: Namoonni dhiibbaa dhiigaa gadi aanaa qaban of eeggannoo gochuu qabu, sababiin isaas Nigella sativa dhiibbaa dhiigaa daran hir’isuu danda’a.
5. Wal-nyaatinsa Qorichoota Waliin: Nigella sativa qoricha tokko tokko kan akka dhiiga qallachuu ykn dhiibbaa dhiigaa farra dhiibbaa dhiigaa waliin wal-nyaachuu akka danda’u hubachuun murteessaadha. Yoo qoricha ajajame fudhattee jirta ta’e, sirna kee irratti dabaluu kee dura ogeessa fayyaa kee mariisisi.
6. Rakkoo garaachaa: . Garmalee dhuguun garaachaa salphaatti akka namatti hin tolle fiduu waan danda’uuf, madaalawaa ta’uun furtuudha.
7. Ulfaa fi Harma Hoosisuu: 1.1. Dubartoonni ulfaa fi harma hoosisan Nigella sativa fayyadamuu isaanii dura ogeessa fayyaa isaanii mariisisuu qabu, sababiin isaas yeroowwan kanneen keessatti nageenyi isaa akka gaariitti waan hin mirkanoofneef. Dubartoonni ulfaa Nigella sativa irraa fagaachuu qabu, sababiin isaas yeroo ulfaa dhiita’uu gadameessaa kakaasuu fi balaa fiduu danda’a.
Gatii Soorataa Daraaraa Fennel (Nigella Sativa) .
1. Taayimookiinoonii: 1.1. This is the primary bioactive compound in Nigella sativa seeds, known for its potent antioxidant and anti-inflammatory properties. It helps protect cells from oxidative stress and may reduce inflammation linked to chronic diseases like cancer and heart disease.
2. Asiidii Liinooliik: 1.1. Asiidiin coomaa omeegaa-6, asiidiin linoleic zayita dhaabbataa sanyii keessaa qooda guddaa qaba (27–40%). Fayyaa meembraanii seelii kan deeggaru yoo ta’u, omeegaa-3 waliin madaalawaa ta’ee yoo nyaatame fayyaa onnee fi ujummoolee dhiigaa keessatti gumaachuu danda’a.
3. Faayibara Nyaataa: 1.1. Sanyiiwwan Nigella sativa faayibara nyaataa bulbulamaa %5.5–8.9 kan of keessaa qabu yoo ta’u, sochii garaachaa idilee taasisuudhaan bullaa’insa nyaataa gargaara, akkasumas fayyaa maaykiroobaayoomii garaachaa deeggara. Faayibariin hamma sukkaara dhiigaa fi kolestroolii to’achuufis gargaara.
4. Pirootiinii: 1.1. Sanyiiwwan kun pirootiinii %16–19 kan kennan yoo ta’u, kunis amiinoo asiidota barbaachisoo kanneen akka arginine, leucine, fi lysine dabalatee. Isaan kun suphaa maashaalee, hojii ittisa qaamaa fi oomisha inzaayimii qaama keessatti ni deeggaru.
5. Albuuda (Kopparii, Ziinkii, Foosfarasii, Sibiilaa): . Nigella sativa albuudaan kan badhaadhe yoo ta’u, walnyaatinsa isaa keessaa %1.79–3.74 kan ta’u sibiila diimaa, ziinkii, fosfarasii fi ayirenii dabalata. Isaan kun uumamuu seelii dhiiga diimaa, fayyaa ittisa qaamaa fi cimina lafee ni deeggaru.
6. Kaarboohayidireetii: 1.1. Sanyiiwwan %28.5–33.7 kan of keessaa qaban kaarboohayidireetiin sochii guyyaa guyyaadhaaf anniisaa ni kennu. Keessattuu qabiyyee fiber sanyii waliin yoo walitti makaman madda anniisaa madaalawaadha.
7. Isteeroolii (β-sitosterol): . Zayitiin sanyii kun 1993–2182 mg/kg isteeroolii kan of keessaa qabu yoo ta’u, adda durummaan β-sitosterol (48–52%). Kompaawundootni kun sadarkaa kolestroolii gadi buusuuf gargaaruu fi fayyaa onnee deggeruu danda’u.
8. Tocopherols: 1.1. Zayitiin Nigella sativa tocopherols (8.57–34.23 ppm) kan qabu yoo ta’u, kunis akka antioxidants ta’ee kan hojjetu yoo ta’u, seelonni miidhaa free radical irraa kan eegu fi dulloomuu fayya qabeessa kan deeggarudha.
9. Alkaaloyidii: 1.1. 0.4–2.5% irratti kan argaman, alkaloids akka nigellicine amaloota qoricha sanyiiwwanii keessatti gumaacha, dhiibbaa dhiigaa to’achuu fi bu’aa farra maaykiroobiyaanii gargaaruu danda’u.
10. Saapooniin: 1.1. Kompaawundootni sanyii Nigella sativa keessa jiran kun hojii ittisa qaamaa guddisuu fi bu’aa kolestroolii hir’isuu danda’u qabaachuu danda’u, kunis fayyaa onnee fi ujummoolee dhiigaa waliigalaa keessatti gumaacha.
Ragaa Saayinsii fi Qo’annoo Haala Daraaraa Feenii (Nigella Sativa) .
1. 1.. Mahesari fi kkf. (2009) .: 1.1. Qorannoon kun dhiibbaa kolestroolii gadi aanaa sanyiiwwan Nigella sativa moodeelota bineensotaa keessatti qaban qorateera. Sanyiiwwan kun sadarkaa kolestroolii waliigalaa fi LDL haalaan hir’isuu isaanii kan argate yoo ta’u, kunis qabiyyee faayibaraa fi isteeroolii baay’ee qabaachuu isaanii irraa kan ka’e ta’uu mala, kunis fayyaa onnee fi ujummoolee dhiigaa akka deeggaru argateera (Al-Naqeep, G., Ismail, M., & Allaudin, Z., 2009, Joornaalii Saayinsii Nyaataa fi Qonnaa).
2. Ghosheh jedhamuun beekama fi kkf. (1999): 1.1. Qorattoonni zayita barbaachisaa Nigella sativa keessatti thymoquinone fi kompaawundoota kanaan walqabatan adda baasuun, amaloota antioxidant fi farra inflammatory isaanii mirkaneessaniiru. Kompaawundootni kun dhukkuboota dhiibbaa oksijiinii wajjin walqabatan irraa ittisuu keessatti dandeettii agarsiisaniiru (Ghosheh, OA, Houdi, AA, & Crooks, PA, 1999, Joornaalii Xiinxala Qorichaa fi Baayoomedikaalaa).
3. Javed jedhamu fi kkf. (2020): Qorannoon kun dandeettii farra sukkaaraa kan agarsiisu sanyii Nigella sativa kan agarsiise yoo ta’u, inzaayimii to’annoo sukkaara dhiigaa wajjin walqabatee jiru alpha-amylase %79.54 dhorkuu agarsiise. Argannoon kun dhukkuba sukkaaraa to’achuu keessatti akka itti fayyadamu agarsiisa (Javed, S., Khan, JA, & Ahmad, W., 2020, Joornaalii Qorichaa Sa’uudii).
4. 4.. Matthaus jedhamuun beekama fi kkf. (2011) .: 1.1. Qorannoon kun qabiyyee isteeroolii zayita Nigella sativa xiinxalee, β-sitosterol sadarkaa olaanaa kan argate yoo ta’u, kunis xuuxamuu kolestroolii hir’isuu fi fayyaa onnee deggeruu danda’a (Matthaus, B., & Özcan, MM, 2011, Nyaata Biqiltootaa Soorata Namaaf).
5. Kiralan fi kkf. (2014): 1.1. Qorannoon kun zayita Nigella sativa keessatti tocopherols jiraachuu isaanii kan mirkaneesse yoo ta’u, gahee isaan akka free radical scavengers, kanneen miidhaa seelii fi dulloomuu irraa eeguu danda’an calaqqisiiseera (Kiralan, M., Ulaş, M., & Özaydin, A., 2014, Midhaan fi Oomishaalee Industirii).
Of Eeggannoo fi Yaada Itti Fayyadama Keessatti Daraaraa Fennel Biqiltuu Qorichaa
Nigella Sativa akka waliigalaatti namoota baay’eedhaaf nageenya kan qabu ta’us, walqunnamtii fi of eeggannoowwan ta’uu danda’an beekuun murteessaadha:
1. Wal-nyaatinsa Qorichaa: Nigella Sativa qoricha tokko tokko kan akka anticoagulants fi qoricha sukkaara dhiigaa gadi buusuuf gargaaran waliin wal-nyaachuu danda’a. Yoo qoricha fudhattan, Nigella Sativa sirna keessan irratti dabaluu keessan dura ogeessa fayyaa keessan mariisisaa.
2. Alarjii: 1.1. Namoonni dhuunfaa tokko tokko Nigella Sativa alarjii qabaachuu danda’u. Yoo alarjii kamiyyuu kan akka gogaa ykn dhimma sirna hargansuu si mudate hatattamaan fayyadamuu addaan kutuu fi yaala fayyaa barbaaduu.
3. Ulfaa fi Harma hoosisuu: 1.1. Dubartoonni ulfaa fi harma hoosisan dabalata Nigella Sativa ykn zayita fayyadamuu isaanii dura ogeeyyii fayyaa isaanii mariisisuu qabu, sababiin isaas yeroowwan kanneen keessatti nageenyi isaa bal’inaan waan hin qoratamneef.
4. Ogeessa Eegumsa Fayyaa waliin marii gochuu: Nigella sativa hojii idilee keessan keessatti hammachuu dura, keessumaa baay’inaan ykn qorichaaf, ogeessa eegumsa fayyaa mariisisuun murteessaadha. Isaan qajeelfama dhuunfaa kennuu fi qoricha fudhachaa jirtu kamiyyuu wajjin akka wal hin qunnamne mirkaneessuu danda’u.
5. Dozaajii Sirrii Argachuu: Dozaajii sirrii Nigella sativa murteessuun gowwoomsaa ta’uu danda’a. Qajeelfama asxaa oomishaa irratti gorfame hordofuun ykn qajeelfama ogeessa baala mukaa ykn ogeessa fayyaa irraa barbaaduun gaariidha.
6. Qaama Kee Hordofuu: Yeroo Nigella sativa hojii kee keessatti galchitu qaamni kee akkamitti deebii akka kennu xiyyeeffannoo kenni. Yoo miidhaa hamaa argite, itti fayyadama kee haala kanaan sirreessaa.
7. Qorichoota Dhukkuba Sukkaaraa: Yoo qoricha dhukkuba sukkaaraa to’achuuf fudhachaa jirtu ta’e, Nigella sativa sadarkaa sukkaara dhiigaa gadi buusuun akka danda’amu beekaa. Sukkaara dhiiga keessanii itti dhiyeenyaan hordofaa, sirreeffama dozaajii ta’uu danda’uuf ogeessa fayyaa keessan mariisisaa.
8. Yaaddoo garaachaa: 1.1. Yeroo tokko tokko Nigella sativa garaacha namaa jeequu ykn nyaata bullaa’uu dhabuu fiduu danda’a. Yoo rakkoon garaachaa si mudate, dozaajii hir’isuu ykn fayyadamuu addaan kutuu fi ogeessa eegumsa fayyaa mariisisuu.
FAQs Waa’ee Daraaraa Fennel Biqiltuu Qorichaa
1. Nigella sativa dhukkuboota adda ta’an fayyisuu danda’aa?
Nigella sativa qoricha dinqii miti, garuu akka qaama jireenya madaalawaa ta’etti yeroo fayyadamnu mallattoolee salphisuuf gargaaruu fi fayyaa waliigalaa deeggaru danda’a.
2. Nigella sativa daa’immaniif nageenya qabaa?
Akka waliigalaatti ga’eessota baay’eedhaaf nageenya kan qabu ta’us, Nigella sativa daa’immaniif kennuu dura ogeessa fayyaa daa’immanii mariisisuun gaariidha.
3. Faayidaa fayyaa Nigella sativa argachuuf yeroo hangamii fudhata?
Yeroon fooyya’iinsa hubachuuf fudhatu nama irraa gara namatti garaagarummaa qabaachuu danda’a, garuu yeroon darbaa deemuun wal irraa hin cinne fayyadamuun yeroo baay’ee gorfama.
4. Guyyaa guyyaan sanyii Nigella sativa jedhamu waliin nyaata bilcheessuun danda’aa?
Eeyyee, nyaata guyyaa guyyaa bilcheessitu keessatti hammachuu dandeessa, garuu garmalee akka hin nyaanneef madaalawaa taʼuun furtuudha.
5. Dabalata ykn oomishaalee qulqullina olaanaa qaban Nigella sativa eessaa bitachuu danda’a?
Manneen daldalaa nyaata fayyaa beekamoo ta’anii fi daldaltoonni onlaayinii yeroo baay’ee oomishaalee Nigella sativa adda addaa dhiyeessu, garuu maddoota amanamoo irraa akka ta’an mirkaneessa.
6. Sanyii Nigella sativa garaa duwwaa nyaachuun ni danda’amaa?
Eeyyee, sanyii Nigella sativa garaa duwwaa fayyadamuun nageenya kan qabuu fi xuuxamuu isaanii illee guddisuu danda’a.
7. Zayitiin Nigella sativa kunuunsa rifeensaaf oolu danda’aa?
Shakkii malee! Zayitii Nigella sativa gogaa mataatti dhiqachuun rifeensa mataa sooruu fi guddina rifeensa fayya qabeessa taasisuu danda’a.
8. Qorannoon qorannoo waa’ee Nigella sativa itti fufee jiru jiraa?
Eeyyee, qorattoonni faayidaa fi mala gocha isaa itti fufiinsaan qorachaa jiru.
9. Nigella sativa ulfaatina qaamaa hir’isuuf gargaaruu danda’aa?
Furmaata ulfaatina hir’isuu dinqii ta’uu baatus, Nigella sativas amaloonni bullaa’insa nyaataa fi meetaaboliizimii guddisan tattaaffii ulfaatina qaamaa to’achuu deeggaru danda’u.
10. Dabalata Nigella sativa yeroo dheeraaf fudhachuun nageenya qabaa?
Hanga doosiiwwanii fi qajeelfama gorfaman hordoftanitti, dabalata Nigella sativa akka waliigalaatti yeroo dheeraaf fudhatamuu danda’a.
11. Nigella sativa alarjii gargaaruu danda’aa?
Namoonni dhuunfaa tokko tokko alarjii irraa bilisa ta’uu isaanii kan himan yoo ta’u, bu’a qabeessummaa isaa mirkaneessuuf qorannoon dabalataa barbaachisaadha.
12. Zayitiin Nigella sativa gogaa miira namaa hubatuuf nageenya qabaa?
Akka waliigalaatti nageenya kan qabu ta’us, zayita Nigella sativa naannoo gogaa miira namaa kakaasu irratti dibachuu dura qorannoo patch gochuun gorfama.
13. Yeroo itti fayyadama Nigella sativa irratti daangeffamni jiraa?
Yeroo dheeraaf fayyadamuun akka waliigalaatti nageenya qaba jedhamee fudhatama, garuu faayidaa isaa itti fufiinsa qabu madaaluuf darbee darbee boqonnaa fudhachuun ogummaadha.
14. Nigella sativa qoricha baala mukaa biroo cinatti fayyadamuu ni danda’aa?
Eeyyee, garuu walqunnamtiin badaan akka hin jirre mirkaneessuuf ogeessa fayyaa waliin mari’adhaa.
15. Nigella sativa warra vegans fi vegetarians ta’aniif mijataadhaa?
Shakkii malee! Sanyiiwwan Nigella sativa fi zayitiin biqiltuu irratti kan hundaa’ee fi jireenya vegan fi vegetarian wajjin kan walsimu dha.
Gaaffii, yaada ykn gumaacha qabduu? Yoo akkas ta’e yaada keessan nuuf qooduuf saanduqa yaada armaan gadii kana bilisaan nuuf qoodaa. Akkasumas, odeeffannoo kana namoota fayyadamoo taʼuu dandaʼaniif gaarummaadhaan akka qooddan isin jajjabeessina. Yeroo tokkotti nama hunda bira gahuu waan hin dandeenyeef, gargaarsa dubbii kana babal’isuuf gootan dhuguma dinqisiifanna. Deeggarsa nuuf gootaniifis ta’e waan qooddaniif hedduu galatoomaa!
Hubachiisa: Barreeffamni kun barnootaafi odeeffannoo qofaaf kan qophaa’edha. Faayidaan fayyaa ibsame qorannoo saayinsii fi beekumsa aadaa irratti kan hundaa’edha. Isaanis gorsa fayyaa ogeessaa, qorannoo ykn yaala bakka bu’an miti. Yeroo hunda baala ykn qoricha uumamaa kamiyyuu dhimma yaalaaf fayyadamuu dura ogeessa eegumsa fayyaa mariisisaa.
Akkasumas Dubbisaa: Tiraaktarri John Deere Oomishtummaa Qonnaa Oofuuf Maaliif Irra Caala