Gamochaeta purpurea, yeroo baayyee purple everlasting ykn purple cudweed jedhamuun kan beekamu, biqiltuu qoricha maatii Asteraceae keessaa tokko. Biqiltuu baala bara baraa kan dhalate Ameerikaa Kaabaa yoo ta’u, keessumaa naannoo biyyeen bishaan gaarii itti dhangala’u, bakka banaa fi bakka jireenyaa jeeqame keessatti argama.
Biqiltuun kun bifa adda ta’een kan beekamudha. Akkaataa idileetti olka’iinsa naannoo seentimeetira 20 hanga 40 (inchii 8 hanga 16) kan guddatu yoo ta’u, baala boca eeboo qabu kan rifeensa xiqqaadhaan haguugame roozeetii bu’uuraa kan qabu yoo ta’u, bifa meetii-halluu diimaa isaaniif kenna. Baaloonni isaanii wal jijjiiranii fi qarqara ilkaan xiqqoo kan qabani dha.
Wantoota beekamoo Gamochaeta purpurea keessaa tokko caasaa daraaraa isaati. Daraaraan isaanii xixiqqoo fi tuuboo kan ta’an yoo ta’u, fiixee hidda isaanii irratti tuuta hedduu ta’een kan qindaa’ani dha. Tuutni daraaraa kunniin braaktii diimaatiin kan marfaman yoo ta’u, biqiltuu kanaaf maqaa waliigalaa “diimaa bara baraa” jedhu kenna. Braaktoonni erga daraaraan goge boodas halluu isaanii kan qabatanii fi akka waan yeroo hin murtoofneef daraaraa jiranitti akka mul’atan taasisa.
Qoricha aadaa baala mukaa keessatti Gamochaeta purpurea kaayyoo wal’aansaa adda addaatiif itti fayyadamaa tureera. Amala farra inflammatory, diuretic, fi madaa fayyisuu akka qabu amanama. Baalli biqiltootaa fi gubbaan daraaraa yeroo baay’ee madaa, ciccitaa fi gogaa xixiqqoo irratti alaa dibamuuf infusion ykn poultice qopheessuuf itti fayyadamu. Ogeeyyiin baala mukaa tokko tokkos haalawwan sirna hargansuu kan akka qufaa fi dhukkuba biroonkaayitiidhaaf akka fayyadamu yaada kennu.
Fayyadama aadaa isaa ragaaleen oduu durii tokko tokko yoo jiraatan iyyuu, qorannoon saayinsii amaloota qoricha Gamochaeta purpurea irratti gaggeeffamu daangeffamee waan jiruuf bu’a qabeessummaa fi nageenya isaa mirkaneessuuf qorannoon dabalataa barbaachisaadha.
Akkuma biqiltuu qoricha kamiyyuu, Gamochaeta purpurea ykn qoricha baala mukaa kamiyyuu fayyadamuu dura of eeggannoo gochuu fi ogeessa eegumsa fayyaa mariisisuun barbaachisaa dha, keessumaa yoo youre duraan qoricha fudhachaa jirtan ykn haala fayyaa bu’uuraa qabaattan.
Gatii Soorataa Gamochaeta purpurea (Purple Cudweed) .
1. Flavonoids: 1.1. Purple Cudweed flavonoids kan of keessaa qabu yoo ta’u, isaanis antioxidants ta’anii dhiibbaa oksijiinii qaama keessatti mul’atu qolachuuf gargaaruu danda’u. Kompaawundootni kunniin free radicals neutralize gochuun fayyaa seelii akka deeggaran beekamaadha.
2. Kompaawundoota Feenoolikii: 1.1. Biqiltuun kun kompaawundoota feenooliik qabaachuu danda’a, kunis amaloota farra inflammatory isaaf gumaacha. Isaan kun miidhaa inflammation waliin walqabatee dhufu hir’isuun fayyaa waliigalaa deggeruu danda’u.
3. Terpenoids: 1.1. Terpenoids in Purple Cudweed bu’aa farra maaykiroobiyaanii qabaachuu danda’a, qophii baala mukaa keessatti yeroo fayyadaman infekshinii loluuf gargaaruu danda’a.
4. Alkaaloyidii: 1.1. Gosoonni maatii Asteraceae tokko tokko, Gamochaeta dabalatee, alkaloids qabaachuu danda’u, kunis bu’aa kaka’umsaa ykn wal’aansaa salphaa qabaachuu danda’a, qabiyyeen alkaloid addaa Purple Cudweed keessatti akka gaariitti galmaa’uu baatus.
5. Zayitoota Jijjiiramaa: 1.1. Biqiltuun kun zayita jijjiiramaa xiqqaa qabaachuu danda’a, kunis zayitoonni kun yeroo afuura baafaman ykn akka shaayiitti dhugaman bu’aa tasgabbeessuu qabaachuu waan danda’aniif, itti fayyadama aadaa sirna hargansuu irraa bilisa ta’eef gumaachuu danda’a.
6. Taaniin: 1.1. Taaniin kompaawundoota astringent ta’an jiraachuu kan danda’an yoo ta’u, ujummoo garaachaa keessatti aarii hir’isuun fayyaa bullaa’insa nyaataa gargaaruu danda’u.
7. Saapooniinii: 1.1. Saapooniin, kan Purple Cudweed keessatti argamuu danda’u, hojii ittisa qaamaa deeggaru fi bu’aa farra inflammatory salphaa qabaachuu danda’a.
8. Albuuda: 1.1. Biqiltuun kun albuuda xiqqaa kan akka pootaasiyeemii fi maagniziyeemii, biyyee irraa xuuxaman kan of keessaa qabu ta’uu hin oolu, kunis yoo hamma xiqqaa ta’e nyaatame madaallii elektiroolayitii gumaachuu danda’a.
9. Poolisaakaayidii: 1.1. Poolisaakaayidoonni biqiltuu keessatti argaman akka prebaayootikii ykn immunomodulators ta’anii hojjechuudhaan fayyaa ittisa qaamaa deeggaru danda’u, haa ta’u malee ragaan addaa Purple Cudweed daangeffamaadha.
10. Faayibara: . Baaloonni fi hiddi isaa yeroo akka shaayii ykn qamadii nyaatamu faayibara nyaataa kennuu danda’a, kunis bullaa’insa nyaataa fi fayyaa garaachaa gargaara.
Akkasumas Dubbisaa: 9 Faayidaa Fayyaa Qorichaa Bosch’s Pitcher-plan (Nepenthes Boschiana) .
Faayidaa Fayyaa Qorichaa Gamochaeta purpurea (Purple Cudweed) .
Gamochaeta purpurea (purple everlasting ykn purple cudweed) qoricha aadaa keessatti kaayyoo adda addaatiif kan itti fayyadamaa ture yoo ta’u, qorannoon saayinsii faayidaa qoricha isaa irratti gaggeeffamu daangeffamee akka ta’e hubachuun barbaachisaadha. Faayidaan fayyaa isaa kan gabaafame hedduun isaa beekumsa aadaa fi ragaa oduu durii irratti kan hundaa’edha.
1. Farra Inflammatory: 1.1. Gamochaeta purpurea qabiyyee farra inflammatory kan qabu yoo ta’u, inflammation qaama keessatti hir’isuuf gargaaruu danda’a jedhamee amanama. Fakkeenyaaf, haala gogaa inflamed kan akka gubaa xixiqqoo ykn ciniinnaa ilbiisota tasgabbeessuuf akka poultice tti bakka tokkotti fayyadamuun ni danda’ama.
2. Madaa Fayyisu: 1.1. Biqiltoonni madaa fayyisuu danda’u jedhaman kun, ciccitaa fi madaa fayyisuu guddisuuf faayidaa akka qabu gochuu danda’u. Baala isaa irraa kan hojjetame, madaa xinnoo tokko irratti dibachuun adeemsa fayyuu isaa gargaaruu dandaʼa.
3. Deeggarsa Hafuura Baafannaa: . Akka aadaa keenyaatti Gamochaeta purpurea dhimmoota sirna hargansuu kan akka qufaa fi biroonkaayitii furuuf itti fayyadamaa tureera. Infuushinii ykn shaayiin baala irraa hojjetame dhuguun rakkoo sirna hargansuu irraa bilisa ta’uu danda’a.
4. Qoricha fincaanii: Its Gamochaeta purpurea akka fincaaniitti hojjechuu akka danda’u, oomisha fincaanii dabaluu fi summii qaama keessaa balleessuuf gargaaruu akka danda’u amana ture.
5. Farra Maayikiroobiyaanii: 1.1. Tokko tokko biqiltoonni kunniin amaloota farra maaykiroobiyaanii gosoota infekshinii tokko tokko ittisuuf gargaaruu danda’an qabaachuu akka danda’an yaadu.
6. Farra Catarrhal: 1.1. Qoricha aadaa keessatti, Gamochaeta purpurea dafqa ykn dhangala’aa garmalee ujummoo sirna hargansuu keessatti mul’atu furuuf itti fayyadamaa tureera.
7. Gargaarsa bullaa’insa nyaataa: Its possible that biqiltoonni kompaawundootni deeggarsa bullaa’insa nyaataa dhiyeessuu fi gargaaruu danda’u salphisuuf salphaa gastrointestinal rakkina.
8. Farra Ispaasmoodii: . Biqiltuun kun bu’aa farra dhiita’uu kan maashaalee dhiita’uu fi dhiita’uu salphisuuf faayidaa qabaachuu danda’u qabaachuu danda’a.
9. Farra Yaaddoo: 1.1. Bal’inaan qoratamuu baatus, ogeeyyiin baala mukaa tokko tokko Gamochaeta purpurea bu’aa tasgabbeessuu salphaa qabaachuu akka danda’u yaada dhiyeessu, kunis yaaddoo hir’isuuf gargaaruu danda’a.
10. Dhiiga dhaabuu: . Fayyadamni aadaa biqiltuu kana sababa amaloota dhiiga dhorkuu danda’u jedhamee yaadamu irraa kan ka’e madaa dhiiguu xixiqqoo irratti dibachuu kan dabalatu yoo ta’u, kunis dhiiguu to’achuuf gargaaruu danda’a.
11. Gogaa Nama Aarsuu: Baalli meetii fakkaatu kan Gamochaeta purpurea gogaa xixiqqoo kan akka dhangala’aa ykn ququnca’uu tasgabbeessuuf bakka tokkotti dibamuu danda’a.
12. Gubannaa Xixiqqaa: Amalli isaa farra inflammatory fi madaa fayyisuu gabaafame, fayyina guddisuu fi miira namaa hin tolle hir’isuuf gubaa xixiqqoo irratti dibachuuf mijataa taasisuu danda’a.
13. Muraa fi Qaxxaamuraa: . Poultice baala irraa hojjetame fayyisuuf gargaaruu fi infekshinii ittisuuf ciccitaa xixiqqoo ykn cirracha irratti fayyadamuun ni danda’ama.
14. Qoonqoo Aarsuu: . Infusions of Gamochaeta purpurea akka gargle salphaatti fayyadamuun qoonqoo namatti aaruu ykn miira namaa hin tolle salphisuuf gargaara.
15. Dhukkubbii Salphaa Hir’isuu: Ogeeyyiin baala mukaa tokko tokko biqiltuun kun dhukkubbii salphaa hir’isuu akka danda’u, dhukkubbii fi dhukkubbii xixiqqoodhaaf akka fayyadu yaada dhiyeessu.
Akkasumas Dubbisaa: 7 Faayidaa Fayyaa Qorichaa Houttuynia cordata (Biqiltuu Chameleon) .
Mala Itti Fayyadamaa Faayidaa Fayyaa Gamochaeta purpurea (Purple Cudweed) Argamu Galmeessuuf .
1. Farra Inflammatory & Madaa Fayyisu: 1.1. Baala haaraa caccabee akka poultice kallattiin naannoo dhibee kanaan qabame irratti dibachuun inflammation hir’isuu fi madaan akka fayyu gargaara.
2. Deeggarsa Hafuura Baafannaa: . Baala Gamochaeta purpurea goge bishaan ho’aa keessatti cuuphuudhaan infuushinii qopheessuu. Shaayii baala mukaa kana dhuguun rakkoo sirna hargansuu kan akka qufaa ykn biroonkaayitii salphisuu danda’a.
3. Qoricha fincaanii: . Baala goge bishaan ho’aa keessatti cuuphuudhaan infuushinii baala mukaa tolchuu. Shaayii kana dhuguun oomisha fincaanii akka dabalu jajjabeessuun summii akka dhabamsiisu taasisa.
4. 4.. Farra Maayikiroobiyaanii: Baala isaa caccabsuun madaa xixiqqoo irratti dibachuun infekshinii ittisuuf gargaaruu fi fayyina guddisuu danda’a.
5. Farra Catarrhal: 1.1. Danfaa bishaan ho’aa saanii baala Gamochaeta purpurea itti naqame irraa fudhachuun dafqa garmalee ujummoo sirna hargansuu keessatti argamu salphisuuf gargaaruu danda’a.
6. Gargaarsa bullaa’insa nyaataa: Nyaata dura ykn booda shaayii baala Gamochaeta purpurea tokko dhuguun nyaata bullaa’insa nyaataa salphaa ta’e deggeruu danda’a.
7. Farra Ispaasmoodii: . Baala isaa waliin infusion qopheessuun nyaachuun maashaalee dhiita’uu fi dhiita’uu salphisuuf gargaaruu danda’a.
8. Farra Yaaddoo: 1.1. Infuushinii ykn shaayii baala Gamochaeta purpurea irraa hojjetame fayyadamuun bu’aa tasgabbeessuu salphaa argachuu danda’a.
9. Dhiiga dhaabuu: . Baala haaraa caccabee kallattiin madaa dhiiguu xiqqaa irratti dibachuun dhiiguu to’achuu fi dhiigni akka dhangala’u gargaara.
10. Gogaa Nama Aarsuu: Baala haaraa caccabsuun akka poultice tti dibachuun gogaa xixiqqoo kan akka dhangala’aa ykn ququnca’uu tasgabbeessuuf.
11. Gubannaa Xixiqqaa: Gubaa xixiqqoo irratti suuta suutaan poultice baala haaraa caccabsame irraa hojjetame dibachuun fayyina guddisuu fi miira namaa hin tolle hir’isuu danda’a.
12. Murannoo fi Qaxxaamuraa: . Baala caccabee irraa paastaa uumuun ciccitaa xixiqqoo ykn cirracha irratti dibachuun fayyinaa fi infekshinii ittisuuf gargaara.
13. Qoonqoo Aarsuu: . Infuushinii qabbanaa’e ykn shaayii baala Gamochaeta purpurea irraa hojjetameen gargle gochuun aarii qoonqoo salphisuu danda’a.
14. Dhukkubbii Salphaa Hir’isuu: Dhukkubbii fi dhukkubbii xixiqqoodhaaf dhukkubbii salphaa hir’isuu danda’uuf infusion baala mukaa fayyadami.
15. Dhukkubbii Xixiqqaa Hir’isuu: Huccuu baala Gamochaeta purpurea ho’aa keessatti jiisuudhaan kompressii ho’aa uumuu. Bakka dhukkubbiin salphaan itti dhaga’amu kan akka dhukkubbii maashaa ykn dhukkubbii irratti kompressicha dibachuun boqonnaa argachuu danda’a.
Miidhaa Biqiltuu Qorichaa Gamochaeta purpurea Fayyadamuun Qabu
1. Alarjii: 1.1. Namoonni biqiltoota maatii Asteraceae (kan deeyisii, marigolds, fi sunflowers of keessaa qabu) alarjii qaban yeroo Gamochaeta purpurea fayyadaman alarjii qabaachuu danda’u. Deebiin kun gogaa namaa aarsuu, dhangala’aa, qufa’uu ykn dhiita’uu kan dabalatu ta’uu danda’a.
2. Miira Gogaa: 1.1. Qophii Gamochaeta purpurea kallattiin gogaa irratti dibachuun namoota tokko tokko keessattuu kanneen gogaa miira namaa kakaasu qaban irratti aarii ykn miira namaa kakaasuu danda’a.
3. Mufannaa garaachaa: . Gamochaeta purpurea baay’inaan ykn akka qophii cimaatti nyaachuun nyaata bullaa’insa nyaataa, garaan namaa jeequu ykn jeequmsa garaachaa salphaa fiduu danda’a.
4. Walqunnamtii Qorichoota Waliin: Gamochaeta purpurea dabalatee qorichi baala mukaa qoricha tokko tokko waliin wal-nyaachuu danda’a. Its advised to ogeessa eegumsa fayyaa mariisisuun dura itti fayyadamuu dura, keessumaa yoo youre qoricha biroo fudhachuu.
5. Summii footo: 1.1. Bal’inaan kan hin gabaafamne ta’us, biqiltoonni tokko tokko ifa aduutiif yeroo saaxilaman gogaan akka miira namaa kakaasu gochuu danda’u. Ragaan cimaan phototoxicity Gamochaeta purpurea wajjin walqabatee jiru jiraachuu baatus, gogaa ifa aduudhaaf saaxilame irratti yeroo fayyadamnu of eeggannoo gochuun ogummaa isaati.
6. Ulfaa fi Harma Hoosisuu: 1.1. Nageenyi Gamochaeta purpurea yeroo ulfaa fi harma hoosisuu fayyadamuu akka gaariitti hin mirkanoofne. Namoonni ulfaa ykn harma hoosisan ogeessa fayyaatiin yoo gorsan malee itti fayyadama isaa irraa fagaachuu qabu.
7. Jijjiirama Dhuunfaa: . Deebiin ummatoonni qoricha baala mukaa irratti kennan garaagarummaa guddaa qabaachuu danda’a. Wanti nama tokkoof nageenya qabuu fi bu’a qabeessa ta’e nama biraatiif tokko ta’uu dhiisuu danda’a.
Ragaa Saayinsii fi Qo’annoo Haala Gamochaeta purpurea irratti
1. Bu’aa Farra Baakteeriyaa fi Saayitootoksiikii (Cilia-López et al., 2021): Qorannoon “Ethnopharmacology of the Asteraceae family in Mexico,” Cilia-López fi waahillan isaa Gamochaeta purpurea (maqaa durii keessatti Gnaphalium purpureum jedhamee kan waamamu) qorannoowwan duraa irratti sochii farra baakteeriyaa paatojeenoota murtaa’an irratti fi bu’aa saayitootoksiikii agarsiisuu isaa hubataniiru. Amaloonni kunniin to’annoo infekshinii fi fayyadama farra kaansarii ta’uu danda’u kan agarsiisan yoo ta’u, qorannoon dabalataa barbaachisaadha.
2. Madaa Fayyisu (Mora, 2018): . Barreeffamni bara 2018 Carlos Alcedo Mora, “Efecto cicatrizante del extracto hidroalcohólico de las hojas de Gamochaeta purpurea (L.) Cabrera ‘keto keto’, en ungüento aplicados en ratones Mus musculus Balb c,” jedhu, baala haayidirooalkoolii kan baala Purple Cudweed hantuuta keessatti fayyina madaa akka guddisu agarsiise. Qorannoon kun ragaa istaatiksii saffisa fayyina fooyya’aa ta’e kan kenne yoo ta’u, kunis itti fayyadama aadaa isaa ciccitaa fi gubaa xixiqqoodhaaf kan deeggarudha.
Waa’ee Gamochaeta purpurea Gaaffiiwwan Yeroo Yeroon Gaafataman
1. Purple Cudweed akka aadaa keenyaatti maaliif fayyadama?
Purple Cudweed gareewwan dhalootaan jiraatan akkuma ummata Houma qorra, infuleenzaa, dhimma sirna hargansuu fi laguu dhabuu yaaluuf itti fayyadamaa tureera. Madaa xixiqqoo, gubaa fi gogaa namaa aarsuu irrattis bakka tokkotti dibama.
2. Purple Cudweed fayyadamuun nageenya qabaa?
Ragaan saayinsii gahaan fayyadamaaf nageenya isaa mirkaneessuuf hin jiru. Namoota biqiltoota Asteraceae (fkn, ragweed) irratti miira qaban irratti alarjii fiduu danda’a. Fayyadama dura ogeessa eegumsa fayyaa mariisisaa.
3. Purple Cudweed rakkoo sirna hargansuu gargaaruu danda’aa?
Fayyadamni aadaa akka shaayiitti ykn tamboo xuuxamu yeroo dhugamu qufaa fi dhukkuba biroonkaayitii salphisuu akka danda’u agarsiisa. Haa ta’u malee, ragaan saayinsii daangeffamaadha, yaala fayyaa bakka bu’uu hin qabu.
4. Purple Cudweed weerartuudhaa?
Dhalataa Ameerikaa Kaabaa yoo ta’u, naannolee tokko tokko bakka dhaloota isaatiin ala jiran keessatti sanyii qilleensaan daddarbu irraa kan ka’e akka margaatti ilaalama. Weerara cimaa miti garuu naannoo jeeqame keessatti babal’achuu danda’a.
5. Dhimma gogaa irratti Purple Cudweed fayyadamuu nan danda’aa?
Baaloonni isaa sababa farra inflammatory fi antimicrobial ta’uu danda’u irraa kan ka’e ciccitaa xixiqqoo, gubaa fi citaadhaaf poultices keessatti fayyadamaa tureera. Yeroo hunda dursa naannoo gogaa xiqqaa irratti qorannoo gochuun alarjii akka hin uumamneef.
6. Akkamittan Purple Cudweed adda baasuu danda’a?
Innis guddina xiqqaa kan qabu waggaa ykn waggaa lama kan qabu yoo ta’u baalli isaa fuzzy, grey-green kan ta’e basal rosette kan uumudha. Daraaroonni isaa xixiqqoo fi tuuboo kan ta’an diimaa yookiin adii yoo ta’an, fiixee hundee isaanii irratti kan walitti qabaman yoo ta’u, biraaktii diimaa kan qabani dha.
7. Purple Cudweed balaa jala jiraa?
Kutaalee akka Massachusetts fi New York keessatti balaadhaaf saaxilamee kan tarreeffame yoo ta’u, Maine fi Connecticut keessattis baduu mala. Kufaatiin isaa yeroo baay’ee dorgommii marga dhalootaan hin taane irraa kan ka’edha.
8. Purple Cudweed qoricha waliin wal-nyaachuu danda’aa?
Sukkaara dhiigaa gadi buusuun qoricha dhukkuba sukkaaraa wajjin walitti dhufeenya uumuu danda’a. Daataan daangeffame waan jiruuf yoo qoricha fudhattan ykn haala fayyaa qabaattan hakiima mariisisaa.
Gaaffii, yaada ykn gumaacha qabduu? Yoo akkas ta’e yaada keessan nuuf qooduuf saanduqa yaada armaan gadii kana bilisaan nuuf qoodaa. Akkasumas, odeeffannoo kana namoota fayyadamoo taʼuu dandaʼaniif gaarummaadhaan akka qooddan isin jajjabeessina. Yeroo tokkotti nama hunda bira gahuu waan hin dandeenyeef, gargaarsa dubbii kana babal’isuuf gootan dhuguma dinqisiifanna. Deeggarsa nuuf gootaniifis ta’e waan qooddaniif hedduu galatoomaa!
Hubachiisa: Barreeffamni kun barnootaafi odeeffannoo qofaaf kan qophaa’edha. Faayidaan fayyaa ibsame qorannoo saayinsii fi beekumsa aadaa irratti kan hundaa’edha. Isaanis gorsa fayyaa ogeessaa, qorannoo ykn yaala bakka bu’an miti. Yeroo hunda baala ykn qoricha uumamaa kamiyyuu dhimma yaalaaf fayyadamuu dura ogeessa eegumsa fayyaa mariisisaa.
Akkasumas Dubbisaa: Sababoota Fayyaa 14 Maangoo Nyaachuuf