Salix mucronata, yeroo baay’ee Muka Willow jedhamuun kan beekamu, biqiltuu hawwataa fi hojii baay’ee kan hojjetu yoo ta’u, maatii Salicaceae keessaa tokkodha. Mukti baala baqaqsu kun amala adda ta’e kan agarsiisu yoo ta’u, kunis sirna ikoo adda addaa bakka itti guddatu keessatti adda isa taasisa.
Salix mucronata muka guddina giddu galeessaa hanga guddaa qabuu fi olka’iinsa hanga meetira 20 fi isaa ol ga’uu danda’uudha. Amalli guddina isaa akkaataa adda addaatiin ka’ee kan argamu yoo ta’u, jirma qajeelaa kan qabuu fi gonfoo damee fi baala akka gaariitti ibsame kan deeggaru dha. Dameen isaanii qaxxaamuraa fi kan jijjiiramu yoo ta’u, haala naannoo adda addaa wajjin kan walsimudha.
Baaloonni Salix mucronata wal jijjiirraa, salphaa fi boca eeboo kan qaban yoo ta’u, dheerinni isaanii gara seentimeetira 5 hanga 10 ta’a. Isaan fiixee qaxxaamuraa (kanarraa ka’uun maqaan gosa kanaa “mucronata,” hiikni isaa qaxxaamuraa) fi qarqara isaanii kan xixiqqoo ta’e qabu. Fuulli baala isaanii inni gubbaa magariisa calaqqisu yoo ta’u, fuulli gadii immoo halluu diimaa qaba. Baaloonni muka kanaaf bifa bareedaa kan kennan siʼa taʼu, qilleensa keessa akka gaariitti ni balaliʼu.
Mukti Willow dioecious dha, jechuunis muka adda addaa irratti daraaraa dhiiraa fi dubaraa adda addaa qaba. Daraaraan isaanii akkaataa adda addaatiin xixiqqoo fi kan hin mul’anne yoo ta’u, catkins keessatti kan qindaa’ani dha. Kaatkin dhiiraa dheeraa fi keelloo yoo ta’an, kaatkin dubaraa ammoo gabaabaa fi magariisa dha. Catkins kun baalli isaanii osoo hin ba’iin birraa keessa mul’atu.
Gogaan Salix mucronata yeroo dargaggeessa ta’e sirriifi halluu diimaa kan qabu yoo ta’u, akkuma mukti bilchaateen suuta suutaan garagalchaa fi dukkanaa’aa deema. Umurii mukaa fi haala naannoo irratti hundaa’uun uwwisni gogaa fi halluun isaa garaagarummaa qabaachuu danda’a.
Salix mucronata bakka jireenyaa jiidha qabuu fi qarqara lagaa wajjin haala gaariin kan madaqu yoo ta’u, yeroo baay’ee qarqara lagaa, sululawwanii fi qaamolee bishaanii biroo irratti argama. Faca’iinsa bal’aa kan qabu yoo ta’u, Ameerikaa Kaabaa irraa kaasee hanga kutaalee Eeshiyaatti kan argamudha. Filannoon mukkeen naannoo jiidha qabu dandeettii biyyee jiidha qabu dandamachuu isaa kan mul’isu yoo ta’u, kunis qarqara lagaa fi qarqara galaanaa tasgabbeessaa barbaachisaa taasiseera.
Seenaa keessatti aadaan dhalootaa adda addaa barbaachisummaa Salix mucronata qabiyyee qorichaafi faayidaa qabuuf hubataniiru. Dameen mukaa inni socho’aa ta’e, baaskitii aadaa keessatti kan itti fayyadaman yoo ta’u, gogaan isaas amala wal’aansaa isaatiin kan qacarame ture. Mukti kun gosoota bineensota bosonaa bakka jireenyaa fi nyaata kennuudhaan sirna ikoo naannoo keessattis gumaacha qaba.
Salix mucronata akka gosa balaadhaaf saaxilameetti hin tarreeffamne, garuu bakki jireenyaa isaa sababoota akka magaalamuu, misooma lafaa fi jijjiirama akkaataa yaa’a bishaaniitiin dhiibbaa irra ga’uu danda’a. Tattaaffiin kunuunsa naannoo lagaa eeguu fi sirna ikoo bishaanii fayya qabeessa ta’e eeguuf taasifamu al-kallattiin kunuunsa gosa kanaa keessatti gumaacha qaba.
Akkasumas Dubbisaa: 8 Faayidaa Fayyaa Qorichaa Dawn Vine (Chonemorpha Fragans) .
Faayidaa Fayyaa Qorichaa Salix mucronata (Muka Willow) .
1. Dhukkubbii Hir’isuu: Gogaan Salix mucronata salicin, kompaawundii uumamaa dhukkubbii hir’isuu qabu of keessaa qaba. Akkuma aspiriinii dhukkubbii mataa, dhukkubbii lafee fi dhukkubbii maashaalee haala bu’a qabeessa ta’een salphisuu danda’a.
2. Bu’aa Farra Inflammatory: 1.1. Gogaan Salix mucronata flavonoids fi phenolic compounds kan inflammation hir’isuuf gargaaran of keessaa qaba. Kunis haalawwan akka dhukkuba ruumataayidii fi dhukkuba garaachaa inflammatory bowel disease jedhamuuf faayidaa akka qabu taasisa.
3. Ho’a qaamaa hir’isuu: Saaliisiin gogaa keessa jiru dafquu fi ho’a qaamaa gadi buusuun ho’a qaamaa hir’isuuf gargaara, haala ho’a qaamaa irraa saffisaan fayyuuf gargaara.
4. Gargaarsa bullaa’insa nyaataa: Shaayiin gogaa willow akka gargaarsa bullaa’insa nyaataa salphaa ta’ee tajaajiluu danda’a, miira garaa namaa tasgabbeessuu, dhiita’uu hir’isuu fi garaacha dhiita’uu salphisuu danda’a.
5. Fayyaa Gogaa: 1.1. Gogaan Salix mucronatas qabiyyee astringent fi farra maaykiroobiyaanii waan qabuuf madaa xixiqqoo, ciccitaa fi gogaa namaa aarsuu yaaluuf faayidaa qaba.
6. Bulchiinsa Mataa Dhukkubbii: . Kompaawundootni uumamaa dhukkubbii hir’isan gogaa keessa jiran faayidaa isaanii dhukkubbii mataa fi mataa bowwoo salphisuuf dheeressa.
7. Deeggarsa Dhukkuba Arthritis: Salix mucronatas farra inflammatory properties dhukkubbii fi inflammation dhukkuba arthritis wajjin walqabatee dhufu irraa boqonnaa kennuu danda’a.
8. Boqonnaa Hafuura Baafannaa: 1.1. Amalli gogaa isaa rakkoo sirna hargansuu tasgabbeessuuf gargaaruu danda’a, kunis haalawwan akka biroonkaayitii fi qufaa to’achuu keessatti faayidaa qaba.
9. Fayyaa Ujummoo Fincaanii: 1.1. Gogaan willow dhiibbaa fincaanii kan qabu yoo ta’u, dhangala’aa fincaanii guddisuuf kan gargaaruu fi fayyaa ujummoo fincaanii fayyadamuu danda’a.
10. Dhiiga Qallachuu: 1.1. Saalisin jiraachuun isaa dhiibbaa salphaa dhiiga qallachuu qabaachuu danda’a, kunis fayyaa onnee fi ujummoolee dhiigaa waliigalaa keessatti gumaacha qaba.
11. Sochii Waliinii: 1.1. Namoonni dhuunfaa jabina lafee ykn sochii hir’isuu wajjin wal’aansoo qaban gocha farra inflammatory gogaa willow tiin boqonnaa argachuu danda’u.
12. Dhiphina Laguu Salphisuu: Amalli gogaa dhukkubbii hir’isu hanga dhiita’uu laguu fi miira namaa hin tolle salphisuutti babal’achuu danda’a.
13. Madaa Fayyisu: . Qophiin gogaa willow bakka tokkotti yoo dibame madaa xixiqqoo fi gogaa ciccitaa fayyisuu danda’a.
14. Mijataa Garaachaa: . Willow barks gentle nature aarii garaachaa tasgabbeessuu fi mijataa bullaa’insa nyaataa guddisuu keessatti gargaaruu danda’a.
15. Faayidaa Antioksidaantii: Kompaawundootni murtaa’oon gogaa Salix mucronata keessa jiran kan akka flavonoids amaloota antioxidant fayyaa waliigalaaf gumaachuu danda’an qabu.
Akkasumas Dubbisaa: 15 Faayidaa Fayyaa Qorichaa Oncinotis glabrata (Smooth Oncinotis) .
Mala Itti Fayyadamaa Faayidaa Fayyaa Salix mucronata (Willow Tree) Kenname Galmeessuuf .
1. Shaayii Gogaa Wiiloo Daakuu: Malli beekamaan tokko shaayii gogaa willow bishaan itti naquudha. Qopheessuuf, gogaa willow goggoge gara tablespoon 1 bishaan ho’aa kooppii tokko keessatti daqiiqaa 15f itti naquudhaan. Shaayii kana dhukkubbii hir’isuuf, ho’a qaamaa hir’isuuf, fi faayidaa biroof guyyaatti hanga si’a sadii dhuguu.
2. Tincture Gogaa Willow Uumuu: Tinctures kan hojjetamu kompaawundoota faayidaa qaban alkoolii ykn furdaa mijaawaa fayyadamuun gogaa irraa baasuudhaani. Copha muraasni gogaa willow tincture bishaan ykn juicetti dabalamee akka barbaachisummaa isaatti fudhachuun ni danda’ama.
3. Salve Gogaa Willow Hojjechuu: Bakka tokkotti fayyadamuuf, gogaa wiiloo daakuu xiqqaa ta’e zayita baattuu kan akka zayita qamadii ykn zayitaa keessatti naquudhaan salve uumuu. Salve kana naannoo dhibee kanaan qabame irratti dibachuun gogaa, madaa fi dhukkubbii lafee irraa akka hir’atu gochuu.
4. Poolitisii Gogaa Wiiloo: 1.1. Poultice jechuun paastaa gogaa willow caccabee fi bishaan irraa hojjetame kallattiin gogaa irratti dibachuu kan dabalatudha. Kun dhukkubbii naannootti hir’isuuf fi dhimmoota gogaa furuuf gargaaraa ta’uu danda’a.
5. Kaapsulaa Gogaa Wiiloo: . Mijachuuf gogaan willow bifa kaapsulaatiin argama. Dozaajii qaphxii irratti gorfame hordofaa, kunis qindoomina irratti hundaa’uun garaagarummaa qabaachuu danda’a.
6. Dhiqannaa baala mukaa: Bishaan dhiqannaa keessan infusion gogaa willow infusion gochuun jiidhina boqonnaa namaaf kennu kan dhukkubbii maashaalee salphisuu fi boqonnaa guddisuu danda’u.
7. Dhiibbaa: Huccuu shaayii gogaa willow keessatti jiisuudhaan bakka dhibee kanaan qabame irratti dibachuun kompressii uumuu. Malli kun dhimmoota adda ta’aniif gargaarsa xiyyeeffannoo qabu kennuu danda’a.
8. Zayitoota Infused: 1.1. Zayitii baattuu gogaa mukaa goggogaa wajjin gogaa isaa zayitii keessa kaa’uudhaan torban hedduudhaaf akka cirratu gochuudhaan itti naquu. Zayitiin infused kun massage ykn akka base salves fayyadamuu ni danda’ama.
9. Ogeessa baala mukaa waliin marii gochuu: Ogeessa baala mukaa leenji’ee fi fedhii fayyaa addaa keessaniif dozii fi mala sirrii ta’e gogaa willow fayyadamuu irratti qajeelfama dhuunfaa kennuu danda’u mariisisuu yaadaa.
10. Hordoffii Dozaajii: . Qophii gogaa willow garmalee fayyadamuun dhiibbaa hamaa fiduu waan danda’uuf, gorsa doosiin kennamu xiyyeeffannoo kenni. Malleen kana madaalawaa ta’een fayyadamuun barbaachisaa dha.
11. Yeroo Itti Fayyadamaa: Gogaan willow faayidaa hedduu kennuu kan danda’u ta’us, yeroo dheeraaf walitti fufiinsaan itti fayyadamuu dhiisuun isaa gorfama. Miidhaa gamaa gamana dhufuu danda’u ittisuuf boqonnaa fudhadhu.
12. Miira Dhuunfaa: Deebiin dhuunfaa qoricha baala mukaa irratti kennu garaagarummaa qabaachuu danda’a. Yoo miidhaa ykn alarjiin si mudate, itti fayyadamuu dhiisiitii ogeessa eegumsa fayyaa mariisisi.
13. Baala mukaa Biroo wajjin walitti makamuu: Ogeeyyiin baala mukaa tokko tokko bu’aa isaa guddisuuf ykn yaaddoo fayyaa addaa furuuf gogaa willow baala mukaa biroo wajjin walitti makuun gorsu. Yeroo hunda qajeelfama ogeessaatiin raawwadhu.
14. Ogeessa Eegumsa Fayyaa Mariisisuu: Gogaa willow sirna fayyaa keessan keessatti hammachuu dura, keessumaa yoo haala fayyaa jiru qabaattan ykn qoricha fudhachaa jirtan, ogeessa eegumsa fayyaa mariisisuun nageenya isaa siif mirkaneessa.
15. Seensa suuta suutaan: 1.1. Yeroo jalqabaaf gogaa willow yeroo yaaltan, doosiin xiqqaa ta’een jalqabaa yoo barbaachise suuta suutaan dabaluudhaan, qaamni keessan akkamitti deebii akka kennu hordofaa.
Miidhaa Biqiltuu Qorichaa Salix mucronata Fayyadamuun Qabu
1. Dhiphina garaachaa: . Qophii gogaa willow garmalee nyaachuun mallattoolee akka garaacha namaa aarsuu, garaa kaasaa fi garaa kaasaa dabalatee garaacha namaa jeequu danda’a.
2. Alarjii: 1.1. Namoonni dhuunfaa tokko tokko qaamolee gogaa willow keessa jiraniif miira qabaachuu ykn alarjii qabaachuu danda’u. Kunis yeroo bakka tokkotti dibaman ykn liqimsan gogaan akka qufa’uu, dhangala’aa, ykn qamadii fiduu danda’a.
3. Balaa Dhiigaa: Amala dhiiga qallachuu salphaa waan qabuuf, gogaan willow namoota dhuunfaa qoricha farra dhiigaa fudhatan ykn kanneen dhibee dhiiguu qaban of eeggannoodhaan fayyadamuu qabu.
4. Walqunnamtii Qorichoota Waliin: Gogaan willow qoricha tokko tokko kan akka dhiiga qallachuu, qoricha farra pilaateleetii ykn qoricha farra inflammatory nonsteroidal (NSAIDs) wajjin wal-nyaachuu danda’a. Yoo qoricha fudhattan fayyadamuu dura ogeessa eegumsa fayyaa mariisisaa.
5. Yaaddoo Tiruu: Yeroo dheeraaf ykn garmalee fayyadamuun gogaa willow tiruu dhiphisuu danda’a. Namoonni dhimma tiruu qaban of eeggannoo gochuu ykn ogeessa fayyaa mariisisuu qabu.
6. Pregnancy and Lactation: Namoonni ulfaa fi harma hoosisan gogaa willow fayyadamuu irraa fagaachuu qabu, sababiin isaas kompaawundootni isaa daa’ima guddachaa jiru ykn daa’ima irratti dhiibbaa uumuu danda’u.
7. Miira Saalisin: 1.1. Namoonni tokko tokko salicin irratti miira qabaachuu danda’u, hamma xiqqaa ta’een illee miidhaa cinaa isaan mudachuu danda’a. Bu’aan kunniin bullaa’insa nyaataa keessatti miira namaa kan hin tolle ykn gogaan namatti dhufu dabalatee ta’uu danda’a.
8. Itti Fayyadama Daa’immanii: . Daa’imman ogeessa fayyaa daa’immanii osoo hin mariisisin gogaan willow kennamuu hin qabu. Dozaajii fi yaadni nageenyaa daa’immaniif garaagarummaa qaba.
9. Madaa Garaa: 1.1. Namoonni seenaa madaa garaachaa ykn dhiiguu garaachaa qaban, gogaa willow fayyadamuu irraa of qusachuu qabu, sababiin isaas haalawwan kana hammeessuu waan danda’uuf.
10. Dhimma Asmii fi Sirna Hafuura Baafannaa: Salix mucronata namoota dhukkuba kanaaf saaxilaman irratti mallattoolee asmii kakaasuu ykn haala sirna hargansuu hammeessuu danda’a.
11. Yaaddoo Kalee: Namoonni dhimma kalee qaban yeroo gogaa willow fayyadaman of eeggannoo gochuu qabu, sababiin isaas kompaawundootni kun hojii kalee irratti dhiibbaa uumuu danda’u.
12. Gorsa Fayyaa Bakka Bu’aa Miti: Gogaan willow wal’aansa fayyaa ogeessaaf bakka bu’aa miti. Keessattuu haala fayyaa amma jiru yoo qabaatte osoo itti hin fayyadamin dura ogeessa fayyaa mariisisuun barbaachisaa dha.
13. Hubannoo Dozaajii: Doziin sirrii ta’e murteessaadha. Garmalee fudhachuun mallattoolee dozii garmalee fudhachuu kanneen akka burjaajii, saffisaan hafuura baafachuu fi gurra keessatti bilbilamuu dabalatee miidhaa hamaa fiduu danda’a.
14. Mallattoolee addaan kutuu: 1.1. Yeroo dheeraaf erga fayyadamee booda gogaa mukaa tasa dhaabuun mallattoolee deebi’anii mul’achuu danda’a, kunis qoricha tokko tokko addaan kutuu wajjin wal fakkaata.
15. Garaagarummaa Dhuunfaa: . Deebiin dhuunfaa qoricha baala mukaa irratti kennu garaagarummaa qaba. Wanti nama tokkoof hojjetu nama biraatiif hojjechuu dhiisuu danda’a, miidhaa cinaa isaas haaluma kanaan garaagarummaa qabaachuu danda’a.
Gatii Soorataa Salix Mucronata (Muka Willow) .
1. Saaliisiin: 1.1. Fiinolik gilaayikoosaayidii kun, gogaa fi baala keessatti (hanga %1-2) kan argamu yoo ta’u, akka qoricha duraa asiidii salicylic ta’ee tajaajila, bu’aa farra inflammatory fi analgesic kan dhukkubbii hir’isuu deeggaru fi itti fayyadama aadaa keessatti ho’a qaamaa hir’isu dhiyeessa.
2. Flavonoids: 1.1. Baala baala keessaa %1-3 kan of keessaa qaban, flavonoids akka catechin akka antioxidants ciccimootti kan hojjetan yoo ta’u, seelonni miidhaa oksijiinii irraa kan eegu yoo ta’u, haalawwan akka rheumatism tiif faayidaa farra inflammatory gumaachu.
3. Kompaawundoota Feenoolikii: 1.1. Baala fi gogaa keessatti %2-5tti kan argaman kompaawundootni kun sochii antioxidant cimaa kan kennan yoo ta’u, free radicals neutralize gochuuf kan gargaaran yoo ta’u, carraa dhukkuboota yeroo dheeraa kan akka kaansarii hir’isuu danda’u.
4. Taaniin: 1.1. Gogaa keessatti %2-5 kan argamu taaniin amaloota astringent fi farra maaykiroobiyaanii kan agarsiisan yoo ta’u, qoricha aadaa keessatti yeroo fayyadaman madaa fayyisuu fi fayyaa bullaa’insa nyaataaf gargaara.
5. Terpenoids: 1.1. Kompaawundootni jijjiiramaa (%0.5-2) baala keessa jiran kun bu’aa farra inflammatory fi farra maaykiroobiyaanii keessatti gumaacha kan godhan yoo ta’u, gahee biqiltoonni infekshinii fi haala gogaa yaaluuf qaban deeggaru.
6. Kaarboohayidireetii: 1.1. Baaloonni isaa kaarboohayidireetii %20-30 kan of keessaa qabu yoo ta’u, adda durummaan akka sukkaara akka gilukoosii fi firuuktoosiitti kan argamu yoo ta’u, madda anniisaa uumamaa kan kennu yoo ta’u, biqiltoonni akka dheedhii beeyladaatti akka fayyadamaniif gumaacha taasisa.
7. Pirootiinii: 1.1. Pirootiinii jal’aa %10-15 baala keessatti kan dhiyeessan yoo ta’u, isaan kun suphaa tishuu fi hojii ittisa qaamaa kan deeggaran yoo ta’u, baalli isaanii nyaata beeyladaa fi nyaata namaa madaalawaa ta’een nyaachuu danda’uuf filannoo soorataa taasisu.
8. Albuuda (Pootaasiyeemii, Kaalsiyeemii): . Albuudoonni hordoffii kanneen akka pootaasiyeemii (50-100 mg/100g) fi kaalsiyeemii baala keessa jiran madaallii elektiroolayitii, fayyaa lafee fi hojii maashaalee gargaaruun, humna waliigalaa guddisa.
9. Saapooniinii: 1.1. %0.5-1.5tti kan argaman saapooniiniin deebii ittisa qaamaa guddisuu fi dandeettii kolestroolii hir’isuu qabaachuu danda’a, kunis biqiltootaaf gochaalee aadaa Afrikaa keessatti gatii qorichaaf dabaluu danda’a.
10. Kaateekiin: 1.1. Flavonoid addaa 0.5-1% kan ta’e 0.5-1% kan ta’e gogaa irraa baafame keessatti, catechin ittisa antioxidant fi gocha farra inflammatory kan deeggaru yoo ta’u, fayyaa onnee fi ujummoolee dhiigaa fi meetaabolii fayyadamuu danda’a.
Soorata fi kompaawundootni baayooaktiiwii kunniin gatii Salix mucronatas adda durummaan akka biqiltuu qorichaatti nyaata ijoo osoo hin taane kan calaqqisiisan yoo ta’u, feenooliikii fi gilaayikoosaayidoonni isaa karaa mala antioksidaantii fi farra inflammatory faayidaa fayyaa guddaa kan dhiyeessan ta’uu isaaniiti.
Ragaa Saayinsii fi Qo’annoo Haala Salix Mucronata (Willow Tree) .
1. El-Saayid fi kkf. (2015): 1.1. Qorannoon kun qorannoo faayitookeemikaalaa fi qorannoo antioksidaantii in vitro baala Salix mucronata irratti meetaanoolii fi furdaa bishaanii fayyadamuun kan gaggeesse yoo ta’u, qabiyyee waliigalaa feenooliik fi flaavonoid ol’aanaa kan raadikaalota DPPH hanga %85n qulqulleessu mul’ise, kunis dhiibbaa oksijiinii ittisuuf dandeettii antioksidaantii cimaa agarsiise (El-Sayed, MM, El-Hashash, MM, Mohaammad, HR, fi Abdel-Lateef, EE-S., 2015, fi kanneen biroo; Joornaalii Saayinsii Qorichaa Fayyadamaa).
2. 2.. Ahmad fi kkf. (2023): 1.1. Qorattoonni sarara seelii kalee kalee HepG2 fi kaansarii kolooreektaalaa Caco-2 irratti etaanooliik baafame Salix mucronata madaaluun, gatii IC50 20-50 μg/ml fi downregulation jiiniiwwan akka BCL2 fi VEGF agarsiisan, kunis bu’aa farra baay’ina meetaabolayitoota feenooliik salicin (Ahmad, GM, ) bira darbee guddate agarsiisa. fi kkf., 2023, Gabaasa Saayinsii).
3. Mahaaraajii fi kkf. (2024): 1.1. Moodeela hantuutaa ketamine-induced kan dhibee iskiizoofreeniyaa keessatti, Salix mucronata extract 5 mg/kg irratti hawaasummaan ofirraa baasuu fi anhedonia duubatti deebiseera, sadarkaan dopamine fi acetylcholine olka’uun risperidone wajjin wal bira qabamee yoo ilaalamu, kunis faayidaa farra saayikootikii karaa neurotransmitter modulation agarsiisa (Maharaj, S.,, fi kkf., 2024, 2024. Joornaalii Botaanii Afrikaa Kibbaa).
4. Mortaadaa fi kkf. (2019): Qorannoon kun kompaawundoota feenooliik kanneen akka salicin fi flavonoids baala baafame irraa adda baasee, sochii farra maaykiroobiyaanii Staphylococcus aureus fi Escherichia coli irratti agarsiise gatii MIC 0.5-1 mg/ml, bu’a qabeessummaa firaakshinii ethyl acetate fi butanol (Mortada, EM, fi kkf., 2019, 2019 Kompaawundoota Baayooaktiiwii Ammaa).
5. 5.. Salmaa fi kkf. (2020): 1.1. Qorannoon kun micro-emulsion baala Salix mucronata leaf extract kan hojjete yoo ta’u, kunis IC50 %30-40 hir’isuun seelota kaansarii irratti sochii farra baay’ina isaa kan guddisu yoo ta’u, kunis firaakshinii etaanooliik sochii qabu keessatti baayoo-argamiinsa salicinoids fi phenolics fooyya’ee wajjin walqabatee jira (Abu Serie, MM, fi kkf., 2020, Misooma Qorichaa fi Faarmaasii Industirii).
Waa’ee Salix Mucronata (Willow Tree) Gaaffiiwwan Yeroo Irra Deddeebi’anii Gaafataman .
1. Salix mucronata akka aadaa keenyaatti maaliif fayyadama?
Salix mucronata, Cape willow jedhamuun kan beekamu, qoricha ummata Afrikaa Kibbaa keessatti dhukkubbii hir’isuuf, dhukkuba ruumatiizimii, ho’a qaamaa, mataa dhukkubbii fi dhimma garaachaa yaaluuf, yeroo baayyee akka shaayii gogaa ykn budaa gubaa irratti dibamutti fayyadama.
2. Salix mucronata fayyadamuuf nageenya qabaa?
Hamma aadaa giddu galeessaa kan akka shaayii keessatti, akka waliigalaatti nageenya qaba, garuu doosiin ol’aanaan sababa salicin garaan namaa jeequu danda’a; keessumaa yoo aspiriinii alarjii qabaate ykn ulfa taate ogeessa fayyaa mariisisuu.
3. Salix mucronata dhukkubbii ykn inflammation gargaaruu danda’aa?
Eeyyee, qabiyyeen salicin isaa akka aspirin uumamaa ta’ee kan hojjetu yoo ta’u, haalawwan akka ruumatiizimii fi mataa dhukkubbiitif bu’aa farra inflammatory fi analgesic kenna, akka qorannoo aadaa fi duraatiin deeggarameetti.
4. Salix mucronata amaloota antioxidant qabaa?
Qorannoon akka agarsiisutti baala isaa keessaa baafame feenooliikii fi flaavonoyidii baay’ee kan qabu yoo ta’u, sochii raadikaalii bilisaa cimaa kan agarsiisu yoo ta’u, kunis dhiibbaa oksijiinii fi dhukkuboota kanaan walqabatan irraa eeguu danda’a.
5. Salix mucronata qorichaaf akkamiin qophaa’a?
Gogaan ykn baalli isaa shaayii gochuuf bilcheessuun keessootti fayyadamuuf, ykn gogaa budaa ta’e madaa irratti bakka tokkotti dibama; hundeen dhukkuba garaachaaf decoction keessatti fayyadama.
6. Salix mucronata infekshinii yaalu danda’aa?
Qorannoon akka agarsiisutti, bu’aan isaa baakteeriyaa akka E. coli fi S. aureus irratti bu’aa farra maaykiroobiyaanii kan qabu yoo ta’u, itti fayyadama aadaa infekshinii gogaa fi madaa kan deeggarudha.
7. Salix mucronata fayyaa sammuuf ni fayyadamaa?
Qorannoon dhiheenya kana moodeelota hantuutaa irratti gaggeeffame akka agarsiisutti mallattoolee dhibee iskiizoofreeniyaa kan akka hawaasummaa irraa of qusachuu, karaa moojuuleeshinii niwurootiraansimitara ta’uu danda’a, garuu qorannoon dabalataa barbaachisaadha.
8. Salix mucronata dhalataa eessaa?
Dhalataa kibba Afrikaa, keessumaa Afrikaa Kibbaa yoo ta’u, qarqara lagaa kan biqilu yoo ta’u, naannoo lagaa keessatti gahee qorichaafi ikoloojii lamaan isaaniif gatii guddaa qaba.
Gaaffii, yaada ykn gumaacha qabduu? Yoo akkas ta’e yaada keessan nuuf qooduuf saanduqa yaada armaan gadii kana bilisaan nuuf qoodaa. Akkasumas, odeeffannoo kana namoota fayyadamoo taʼuu dandaʼaniif gaarummaadhaan akka qooddan isin jajjabeessina. Yeroo tokkotti nama hunda bira gahuu waan hin dandeenyeef, gargaarsa dubbii kana babal’isuuf gootan dhuguma dinqisiifanna. Deeggarsa nuuf gootaniifis ta’e waan qooddaniif hedduu galatoomaa!
Hubachiisa: Barreeffamni kun barnootaafi odeeffannoo qofaaf kan qophaa’edha. Faayidaan fayyaa ibsame qorannoo saayinsii fi beekumsa aadaa irratti kan hundaa’edha. Isaanis gorsa fayyaa ogeessaa, qorannoo ykn yaala bakka bu’an miti. Yeroo hunda baala ykn qoricha uumamaa kamiyyuu dhimma yaalaaf fayyadamuu dura ogeessa eegumsa fayyaa mariisisaa.
Akkasumas Dubbisaa: Qonnaan Bultoota Deeggaruun Akkamitti Hawaasa Keenya Fayyaduu Danda’a