Senna italica, saayinsiidhaan Cassia italica jedhamuun kan beekamtu, miseensa maatii Fabaceae keessaa isa hawwataadha. Biqiltuun kun, Senna Xaaliyaanii ykn Port Royal Senna jedhamuunis kan waamamu yoo ta’u, amala adda ta’e kan qabu yoo ta’u, bakka jireenya uumamaa isaa keessatti salphaatti adda baafamuu danda’a.
Senna italica kan amala qabu hidda isaa qalla’aa fi damee kan qabuu fi olka’iinsa hanga meetira 2 gahuu kan danda’u dha. Baaloonni biqiltootaa hundee isaanii irratti wal jijjiiruun kan qindaa’anii fi baala hedduu irraa kan ijaaramanii dha. Baaloonni pinnate kun biqiltuu kanaaf bifa bareedaa kennu.
Daraaraan keelloo ifaa ta’e Senna italica ija namaa hawwata. Isaanis fiixee hidda isaanii irratti tuuta wal-qixa ta’anii kan qindaa’an yoo ta’u, baala magariisaa irratti halluu dho’uu uumu. Daraaraan isaanii gara seentimeetira 2 hanga 2.5 kan dheeratu yoo ta’u, caasaa idilee daraaraa maatii Fabaceae kan agarsiisan yoo ta’u, daraaraa shan kan qaban yoo ta’u, daraaraa banner guddaa, daraaraa baallee lamaa fi daraaraa keel lama dabalatee.
Daraaraan isaanii akkuma badutti, qodaa dheeraa sanyii biqiltootaa keessa jiraniif bakka kennu. Poodonni kun jalqaba irratti magariisa kan ta’an yoo ta’u, akkuma bilchaataniin gara bunni isaaniitti jijjiiramu. Keessatti sanyiiwwan tarreedhaan kan qindaa’anii fi boca oovaalii kan qaban yoo ta’u, fuula sirrii ta’e agarsiisu.
Senna italica sirna hidda akka gaariitti guddate kan biqiltuu kana biyyee irratti hidhachuu fi soorata barbaachisoo fi bishaan xuuxuuf gargaaru qaba.
Senna italica dhalataa Kaaba Afrikaa fi Baha Giddu Galeessaa yoo ta’u, madaqfamuu danda’uun isaa naannolee adda addaa qilleensa gogaa fi walakkaa goggogaa qaban keessatti akka guddatu taasiseera. Yeroo baayyee lafa bosona banaa, margaa fi qarqara daandii irratti argama.
Senna italica misoomsuuf biyyee akka gaariitti bishaan keessaa bahu fi ifa aduu gahaa barbaachisa. Biqiltoonni dandamachuu fi dandeettiin haala gogiinsa dandamachuu isaanii pirojektoota xeriscaping fi bishaan gadi aanaa lafa miidhagsuuf filannoo mijataa taasisa.
Seenaa keessatti, Senna italica qabiyyee qorichaatiin, keessumaa baala fi pods isaatiin gatii guddaa argachaa ture. Kutaaleen biqiltootaa kun kompaawundoota bu’aa garaachaa isaaniitiin beekaman anthraquinones kan of keessaa qaban yoo ta’u, biqiltuun kun qoricha qufaa fi dhimma bullaa’insa nyaataaf qoricha beekamaa taasiseera. Dabalataanis, biqiltoonni kun qabiyyee farra maaykiroobiyaanii fi farra inflammatory ta’uun isaanii hojiiwwan qoricha aadaa keessatti akka itti fayyadamaniif gumaacheera.
Akkasumas Dubbisaa: 16 Faayidaa Fayyaa Qorichaa Ylang-ylang (Cananga Odorata) .
Faayidaa Fayyaa Qorichaa Senna italica (Italian Senna) .
1. Gargaarsa bullaa’insa nyaataa: Senna italica akka aadaa dhimma bullaa’insa nyaataa kan akka qufaa fi dhiita’uuf akka qoricha uumamaa ta’ee itti fayyadamaa tureera.
2. Bu’aa Laxative: 1.1. Biqiltoonni pods fi baalli isaanii kompaawundoota anthraquinones jedhamuun beekaman kanneen bu’aa laxative laxative kan geessisan yoo ta’u, sochii garaachaa kan jajjabeessudha.
3. Qulqulleessuu garaachaa: 1.1. Senna italica qulqullina garaachaa kan deeggaru yoo ta’u, summii fi balfa qaama keessaa balleessuuf gargaara.
4. Bulchiinsa Ulfaatina qaamaa: . Kompaawundootni Senna italica keessa jiran tokko tokko garaacha yeroo hunda akka ta’u gochuu fi bishaan qabachuu hir’isuun ulfaatina qaamaa hir’isuuf gargaaruu danda’u.
5. Dhibee Hemorrhoid Relief: 1.1. Amalli uumamaa isaa kan garaachaa yeroo sochii garaachaa dhiphina ittisuudhaan miira namaa kan hin tolle hemorrhoids wajjin walqabatee dhufu salphisuu danda’a.
6. Fayyaa Gogaa: 1.1. Senna italica alaa fayyadamuun aarii gogaa tasgabbeessuu fi inflammation hir’isuu danda’a.
7. Fayyaa Kalee: 1.1. Adeemsa summii balleessuu gargaaruun hojii kalee deeggaru danda’a.
8. Farra inflammatory: 1.1. Kompaawundootni Senna italica keessa jiran amaloota farra inflammatory kan qaban yoo ta’u, inflammation gosa adda addaa salphisuu danda’u.
9. Antioxidant Boost: 1.1. Biqiltuun kun antioxidants kanneen free radicals miidhaa geessisan qaama keenya keessa jiran neutralize gochuuf gargaaran of keessaa qaba.
10. Ho’a qaamaa hir’isuu: Senna italica qoricha aadaa keessatti ho’a qaamaa hir’isuu fi mallattoolee kanaan walqabatan salphisuuf gargaara.
11. Tarkaanfii fincaanii: Akka qoricha fincaaniitti hojjechuu danda’a, dhangala’oo fi soogiddoonni garmalee qaama keessaa akka ba’an taasisuu danda’a.
12. Fayyaa sirna hargansuu: Senna italicas bu’aan farra inflammatory gara sirna hargansuutti babal’achuu danda’a, dhimmoota sirna hargansuu tokko tokko irraa boqonnaa kenna.
13. Dhukkubbii Lafee Hiikkachuu: Amalli farra inflammatory isaa dhukkubbii lafee fi miira namaa hin tolle hir’isuuf gargaaruu danda’a.
14. Dandeettii Farra Baakteeriyaa: . Qorannoon tokko tokko akka jedhanitti, Senna italica amaloota farra baakteeriyaa qabaachuu mala.
15. Deeggarsa Onnee fi Ujummoolee Dhiigaa: Kompaawundootni biqiltuu kana keessa jiran sababoota balaa tokko tokko hir’isuun fayyaa onnee fi ujummoolee dhiigaa keessatti gumaachuu danda’u.
16. Fayyaa garaachaa: . Senna italica rakkoolee garaachaa tokko tokko ittisuuf gargaaruu fi fayyaa garaachaa waliigalaa guddisuuf gargaaruu danda’a.
17. Sirna ittisa qaamaa guddisuu: . Yeroo hunda fayyadamuun sirna ittisa qaamaa hojii isaa guddisuu danda’a.
18. Madaa Fayyisu: . Bakka irratti yoo dibame, sababa farra inflammatory fi antimicrobial ta’uu isaatiin madaa fayyisuuf gargaaruu danda’a.
19. Farra yaaddoo: . Senna italica sirna narvii irratti dhiibbaa tasgabbeessuu salphaa qabaachuu danda’a.
20. Ittisa Kaansarii: 1.1. Qorannoon tokko tokko akka agarsiisutti kompaawundootni biqiltootaa kun amaloota farra kaansarii qabaachuu danda’u, haa ta’u malee qorannoon dabalataa barbaachisaadha.
Akkasumas Dubbisaa: 15 Faayidaa Fayyaa Qorichaa Salix mucronata (Muka Wiiloo) .
Mala Itti Fayyadamaa Faayidaa Fayyaa Senna italica (Italian Senna) Kenname Galmeessuuf .
1. Shaayii Baala mukaa: Senna italica akka shaayii baala mukaa baala isaa ykn pods isaa bishaan ho’aa keessatti liqimsuun qophaa’uu danda’a. Malli kun yeroo baayyee qufaa fi rakkoo bullaa’insa nyaataa irraa salphaatti boqonnaa argachuuf kan gargaarudha.
2. Tinctures: 1.1. Tinctures Senna italica irraa hojjetaman bifa walitti qabame kompaawundoota qoricha isaa ni kennu. Copha muraasa bishaan waliin makamee fudhachuun garaachaa sirnaan akka ta’u gochuun ni danda’ama.
3. Kaapsulaa: 1.1. Filannoo mijataa ta’eef, Senna italica bifa kaapsulaatiin argama. Kaapsulaan doosiin to’atame kan kennu yoo ta’u, yeroo dheeraaf dhimmoota bullaa’insa nyaataa bulchuuf kan itti fayyadamanidha.
4. Zayitii Infused: 1.1. Baalli biqiltootaa zayita keessa naqanii gogaa irratti aarii, madaa xixiqqoo fi inflammation tasgabbeessuuf bakka tokkotti dibamuu danda’a.
5. Poultices: 1.1. Baala Senna italica caccabfameen poultice uumuun dhukkuboota gogaa ykn miira lafee irratti boqonnaa naannootti kennuu danda’a.
6. Dhiibbaa Alaa: . Huccuun tokko Senna italica infusion keessatti kan jiidhe yoo ta’u, dhukkubbii fi inflammation salphisuuf akka compress ho’aa ykn qabbanaawaa ta’etti dibamuu danda’a.
7. Hafuura baafachuu: . Danfaa shaayii Senna italica afuura baafachuun dhimma sirna hargansuu irratti gargaaruu danda’a, ujummoo qilleensaaf boqonnaa kennuu danda’a.
8. Sitz Bath: 1.1. Bishaan Senna italica-infused sitz bath irratti dabaluunis hemorrhoids yaaluuf fi mijataa waliigalaa pelvic guddisuuf gargaaruu danda’a.
9. Walnyaatinsa Baala mukaa: Senna italica baala mukaa biroo waliin walitti makuun bu’aa isaa guddisuu danda’a. Haa ta’u malee, kun of eeggannoo fi qajeelfama ogeessaan raawwatamuu qaba.
10. Dhiqannaa Alaa: . Bishaan Senna italica infused akka dhiqannaa farra vaayirasii salphaa madaa ykn infekshinii gogaa qulqulleessuuf fayyadamuun ni danda’ama.
Miidhaa Itti Fayyadamaa Senna italikaa jechuun ni danda’ama Biqiltuu Qorichaa
1. Hirkatummaa: . Yeroo dheeraaf Senna italica fayyadamuun hirkattummaa garaachaa fiduu danda’a, kunis garaachaan sochii garaachaaf biqiltuu kana irratti akka hirkatu taasisa.
2. Bishaan qaama keessaa hir’achuu: . Garmalee fayyadamuun Senna italica sababa dhangala’aan hir’achuu danda’a.
3. Madaallii Elektiroolayitii: 1.1. Senna italica madaallii elektiroolayitii qaama keessa jiru jeequu danda’a, kunis maashaalee dhiita’uu fi rakkoolee biroo fiduu danda’a.
4. Dhiphina Garaa: 1.1. Garmalee fayyadamuun ykn doosiin Senna italica baay’ee fayyadamuun garaan namaa dhiita’uu fi miira namaa hin tolle fiduu danda’a.
5. Dhukkuba garaachaa: . Senna italica garmalee fudhachuun garaachaa fiduu danda’a, kunis dabaree isaatiin soorata akka hin xuuxamnee fi bishaan dabalataa akka hir’atu gochuu danda’a.
6. Walqunnamtii Qorichoota Waliin: Senna italica qoricha tokko tokko waliin wal-nyaachuu danda’a, bu’a qabeessummaa isaanii hir’isuu ykn miidhaa hamaa fiduu danda’a.
Gatii Soorataa Senna italica (Italian Senna) .
1. Antraakiinoonii: 1.1. Senna italica anthraquinones kan akka sennosides A fi B kan of keessaa qabu yoo ta’u, isaanis akka qoricha garaachaa cimaatti kan hojjetan yoo ta’u, sochii garaachaa kan kakaasan yoo ta’u, qufaa hir’isuuf kan gargaaranidha.
2. Flavonoids: 1.1. Baaloonni fi qoochoowwan isaanii flavonoids kan akka kaempferol fi quercetin kan qaban yoo ta’u, isaanis amaloota antioxidant kan kennan yoo ta’u, dhiphina oksijiinii fi inflammation hir’isuuf gargaaru.
3. Kompaawundoota Feenoolikii: 1.1. Kompaawundootni kun dandeettii antioksidaantii biqiltuu kanaaf gumaacha kan godhan yoo ta’u, miidhaa seelii irraa eeguu fi fayyaa waliigalaa deeggaru danda’u.
4. Saapooniinii: 1.1. Baala keessatti kan argaman saapooniiniin hojii ittisa qaamaa guddisuu fi bu’aa farra maaykiroobiyaanii agarsiisuu danda’a, kunis itti fayyadama aadaa to’annoo infekshinii ni deeggara.
5. Taaniin: 1.1. Baala fi podiiwwan keessatti kan argaman taaniin amaloota astringent kan madaa fayyisuuf gargaaraniifi inflammation garaachaa hir’isan ni dhiyeessu.
6. Faayibara Nyaataa: 1.1. Poodiiwwanii fi baalli isaanii faayibara kan of keessaa qabu yoo ta’u, kunis sagaraa irratti heddumminaan dabaluu fi sochii garaachaa idilee deeggaruun fayyaa bullaa’insa nyaataa guddisa.
7. Alkaaloyidii: 1.1. Alkaloids hordoffii biqiltuu keessatti argaman sababa summii ta’uu danda’uun of eeggannoodhaan fayyadamuu kan barbaadan ta’us, bu’aa farra maaykiroobiyaanii fi farra inflammatory salphaa ta’eef gumaachuu danda’u.
8. Poolisaakaayidii: 1.1. Kaarboohayidireetonni walxaxaa baala keessa jiran kun akka preebaayootikiitti hojjechuun, maaykiroobaayootaa garaachaa deeggaruun fayyaa bullaa’insa nyaataa guddisuu danda’u.
9. Albuuda (Pootaasiyeemii): . Pootaasiyeemiin xiqqaan baala keessatti argamu madaallii dhangala’aa fi hojii maashaalee kan deeggaru yoo ta’u, madda nyaataa guddaa ta’uu baatus.
10. Asiidota Orgaanikii: 1.1. Kompaawundootni akka asiidii kiraayisoofaanikii biqiltuu keessatti argaman bu’aa garaachaa fi farra maaykiroobiyaanii ta’uu danda’u kan guddisan yoo ta’u, itti fayyadama qoricha aadaa wajjin kan walsimudha.
Senna italica adda durummaan qabiyyee qorichaa isaatiin, keessumaa akka qoricha garaa kaasaa, qabiyyee anthraquinone isaatiin gatii guddaa qaba. Faayidaa soorataa tokko tokko kan akka antioksidaantii fi faayibaraa kan kennu yoo ta’u, madda nyaataa jalqabaa waan hin taaneef dhiibbaa cimaa fi yeroo dheeraaf itti fayyadamuudhaan miidhaa cinaa fiduu danda’u irraa kan ka’e of eeggannoodhaan fayyadamuu qabna.
Ragaa Saayinsii fi Qo’annoo Haala Senna italica
1. Elujoba fi kkf. (2005): 1.1. Qorannoon kun amaloota garaa kaasaa Senna italica pod extracts madaalee, argama sennosides A fi B mirkaneesse, kunis peristalsis moodeelota bineensotaa keessatti kakaase, itti fayyadama isaa aadaa qufaa hir’isuuf bu’aa qophii senna istaandaardii wajjin wal madaalu deeggare (Elujoba, AA, Ajayi, OO, & Sofowora, A., 2005).
2. Aboelsuud fi kkf. (2010): 1.1. Qorattoonni sochii farra maaykiroobiyaanii baala Senna italica irraa baafaman Staphylococcus aureus fi Escherichia coli irratti qorataniiru, sababa flavonoids fi anthraquinones irraa kan ka’e dhorkuu guddaa (MIC 0.5-2 mg/mL) agarsiisuudhaan, itti fayyadama isaa infekshinii yaaluuf mirkaneessa (Aboelsoud, NH, fi kkf., 2010) irratti kan ibsame).
3. 3.. Roodriig fi kkf. (2019): 1.1. Qorannoon kun dandeettii antioksidaantii baala Senna italica qorannoo DPPH fi ABTS fayyadamuun madaalee, qabiyyee flavonoid olaanaa (hanga 120 mg QE/g) fi sochii scavenging (IC50 30 μg/mL) mul’ise, gahee inni dhiibbaa oksijiinii hir’isuu keessatti qabu deeggare (Taha, AK, fi kkf., 2019).
4. Sulee fi kkf. (2011): 1.1. Qorannoon kun bu’aa farra garaachaa baala Senna italica hantuuta irratti garaacha zayita kaastariitiin dhufu keessatti qabu agarsiise, sababa taaniinii fi flavonoids irraa kan ka’e irra deddeebiin sagaraa hanga %60 hir’isuun, qufaa fi garaacha lamaan to’achuu keessatti gahee lama qabaachuu isaa agarsiisa (Sule, MI, fi kkf., 2011) irratti kan ibsame).
5. Muusaa fi kkf. (2015): 1.1. Qorannoon kun bu’aa farra inflammatory Senna italica pod extracts carrageenan-induced paw edema hantuuta keessatti madaalee, inflammation %45 hir’isuu agarsiise, kompaawundoota phenolic fi flavonoids irraa kan madde yoo ta’u, haala inflammatory irratti itti fayyadama isaa deeggara (Musa, YM, fi kkf., 2015) irratti kan ibsame).
6. Ibraahim fi kkf. (2017): Qorattoonni Senna italica extracts hantuuta irratti sochii farra busaa Plasmodium berghei irratti qoratanii, 400 mg/kg irratti parasitemia %50 ukkaamsuu, anthraquinones fi alkaloids waliin walqabatee argachuun, itti fayyadama aadaa isaa busaaf mirkaneesse (Ibrahim, HA, fi kkf., 2017).
Waa’ee Senna italica (Italian Senna) Gaaffiiwwan Yeroo Irra Deddeebi’anii Gaafataman
1. Senna italica maaliif fayyadama?
Innis adda durummaan akka qoricha garaachaa qufaa yaaluuf, akkasumas akka aadaa garaachaa, infekshinii, busaa fi inflammation, baala ykn pod extracts fayyadamuun fayyadama.
2. Senna italica fayyadamuun nageenya qabaa?
Yeroo gabaabaaf akka qoricha garaachaatti fayyadamuuf nageenya kan qabu yoo ta’u, yeroo dheeraaf fayyadamuun garuu miidhaa cinaa akka madaallii elektiroolayitii dhabuu ykn garaa dhiita’uu fiduu danda’a; ogeessa eegumsa fayyaa mariisisaa.
3. Senna italica akka qoricha garaachaa akkamitti hojjeta?
Anthraquinones (sennosides) isaa peristalsis garaachaa kan kakaasu yoo ta’u, qabiyyee bishaanii garaacha keessa jiru dabaluudhaan sa’aatii 6-12 keessatti qufaa salphisa.
4. Senna italica infekshinii yaaluu danda’aa?
Eeyyee, baalli isaa kan baafame baakteeriyaa akka Staphylococcus aureus irratti sochii farra maaykiroobiyaanii agarsiisa, kunis itti fayyadama aadaa madaa fayyisuu fi infekshinii deeggara.
5. Kompaawundootni sochii qaban gurguddoon Senna italica keessatti argaman maali?
Kompaawundootni ijoo anthraquinones (sennosides), flavonoids, kompaawundoota phenolic, fi tannins kan dabalatu yoo ta’u, bu’aa laxative fi antioxidant isaaf gumaachu.
6. Dhalataan Senna italica eessaa?
Dhalataa Afrikaa, keessumaa naannolee kibbaa fi bahaa kan akka Afrikaa Kibbaa, Bootswaanaa fi Somaaliyaa yoo ta’u, naannoo goggogaa fi walakkaa goggogaa keessatti kan dagaagudha.
7. Senna italica qorichaaf akkamiin qophaa’a?
Baalli ykn poodni gogfamee shaayii, qamadii ykn budaa keessatti kan fayyadamu yoo ta’u, yeroo baay’ee bu’aa garaachaa ykn farra inflammatory ta’eef doosiin xiqqaadhaan fudhatama.
8. Senna italica ulfaatina qaamaa hir’isuuf fayyadamuun ni danda’amaa?
Yeroo tokko tokko sababa bu’aa garaa kaasaa irraa kan ka’e ulfaatina qaamaa hir’isuuf dogoggoraan kan itti fayyadamnu ta’us, kun bishaan qaama keessaa hir’achuu fi soorata hir’isuu waan danda’uuf hin gorfamu; ulfaatina qaamaa haala nageenya qabuun to’achuuf hakiima mariisisaa.
Gaaffii, yaada ykn gumaacha qabduu? Yoo akkas ta’e yaada keessan nuuf qooduuf saanduqa yaada armaan gadii kana bilisaan nuuf qoodaa. Akkasumas, odeeffannoo kana namoota fayyadamoo taʼuu dandaʼaniif gaarummaadhaan akka qooddan isin jajjabeessina. Yeroo tokkotti nama hunda bira gahuu waan hin dandeenyeef, gargaarsa dubbii kana babal’isuuf gootan dhuguma dinqisiifanna. Deeggarsa nuuf gootaniifis ta’e waan qooddaniif hedduu galatoomaa!
Hubachiisa: Barreeffamni kun barnootaafi odeeffannoo qofaaf kan qophaa’edha. Faayidaan fayyaa ibsame qorannoo saayinsii fi beekumsa aadaa irratti kan hundaa’edha. Isaanis gorsa fayyaa ogeessaa, qorannoo ykn yaala bakka bu’an miti. Yeroo hunda baala ykn qoricha uumamaa kamiyyuu dhimma yaalaaf fayyadamuu dura ogeessa eegumsa fayyaa mariisisaa.
Akkasumas Dubbisaa: Mala Madaqfamuu Bineensonni Naannoo Danda’an