Houttuynia cordata, yeroo baayyee biqiltuu chameleon jedhamuun kan beekamu, biqiltuu baala bara baraa kan maatii Saururaceae keessaa tokko ta’eedha. Kibba Baha Eeshiyaa, keessumaa biyyoota akka Chaayinaa, Jaappaan, Kooriyaa fi Veetnaam irraa kan madde Houttuynia cordata, itti fayyadama nyaataa fi qorichaaf akkasumas bifa addaa fi urgooftuu addaa isaatiin beekamtii argateera.
Maqaan biqiltootaa waliigalaa amala isaa isa hawwataa ta’e calaqqisiisa. Maqaan “biqiltuu chameleon” jedhu dandeettii biqiltoonni haala ifa adda addaa jalatti halluu fi akkaataa jijjiiruu danda’an, akkasumas bakka jireenyaa adda addaa wajjin walmadaaluu isaanii agarsiisa.
Houttuynia cordata guddina cimaa fi uumama babal’achuu isaatiin beekama. Bakka jiidha qabuu fi gaaddidduu qabutti kan dagaagu yoo ta’u, yeroo baay’ee naannoo qaamolee bishaanii kan akka sulula, bishaan kuufamaa fi lafa jiidhinaatti argama. Raayizoomii isaa kan ‘creeping rhizomes’ ta’een dandeettii koloneeffannaa fi dafee lafa uwwisuu qaba. Madaqfamuu danda’uun kun lafa tokko tokko keessatti uwwisa lafaa bu’a qabeessa taasisuu kan danda’u ta’us, biqiltuun kun naannoowwan dhaloota isaatiin ala jiran tokko tokko keessatti gosa weerartuu ta’uun maqaa gaarii horateera.
Bifti biqiltootaa baala isaa adda ta’ee fi boca onnee kan qabuu fi hundee isaanii irratti wal jijjiiranii kan qindaa’ani dha. Baaloonni kun garaagarummaa halluu hawwataa ta’e kan agarsiisan yoo ta’u, golgaan isaanii magariisa ifaa irraa kaasee hanga diimaa-diimaa kan ta’e yoo ta’u, yeroo baay’ee halluuwwan biroo kan dhangala’an yoo ta’u, keessumaa yeroo ifa aduutiif saaxilaman. Baaloonni isaanii bifa sirriifi qarqara isaanii kan serrated ta’e kan qaban yoo ta’u, kunis hawwata ijaa isaaniif dabalata.
Wantoota biqiltoonni baayʼee nama hawwatan keessaa tokko sadarkaa ifaaf deebii kennuudhaan halluu baala jijjiiruu dandaʼuu isaati; baaloonni ifa aduu kallattiin saaxilaman yeroo baayʼee halluuwwan caalaatti sochoʼoo fi garaa garaa taʼan agarsiisu.
Houttuynia cordata daraaraa xixiqqoo, kan hin mul’anne kanneen akkaataa adda addaatiin halluu adii hanga keelloo xixiqqoo ta’an ni oomisha. Daraaroonni kun tuuta ta’anii kan qabaman yoo ta’u, daraaraa kan hin qabne yoo ta’u, kanaa mannaa braaktii agarsiisaa kan fedhii mul’ataa kennu qabu. Yeroon daraaraa yeroo baay’ee ji’oota gannaa keessatti kan mul’atu yoo ta’u, amala daraaraa biqiltootaa gatii faaya isaaf caalaatti gumaacha.
Amaloota miidhaginaa isaatiin alatti, Houttuynia cordata qoricha aadaa fi nyaata keessatti itti fayyadamuu seenaa dheeraa qaba. Aadaa Eeshiyaa adda addaa keessatti baalli isaa akka baala nyaataa fi biqiltuu qorichaatti nyaatama. Baaloonni isaanii mi’aa cimaa, xiqqoo tangy kan ta’ee fi xiqqoo sitraasii fi rukuttaa burtukaanaa dhokataa ta’een kan beekamu dha. Yeroo baayʼee salaada, soorata, stir-fries fi nyaata kaan irratti kan dabalaman siʼa taʼu, nyaata sanaaf miʼaa adda taʼe argamsiisa.
Moreover, the plants leaves have been used in traditional herbal medicine to treat ailments such as respiratory infections, gastrointestinal disorders, and skin conditions.
Haa ta’u malee, Houttuynia cordata faayidaa hedduu kan kennu ta’us, itti fayyadamaa fi itti fayyadamni isaa of eeggannoodhaan itti dhiyaachuu akka qabu hubachuun barbaachisaadha. Namoonni tokko tokko kompaawundoota isaatiif miira qabaachuu kan dandaʼan siʼa taʼu, garmalee dhuguun immoo miidhaa hamaa geessisuu dandaʼa.
Houttuynia cordata biqiltuu nama hawwatu yoo ta’u, seenaa badhaadhaa fayyadama nyaataa fi qorichaaf ta’u qaba. Baala boca onnee qabuu fi dandeettii halluu jijjiiruu dabalatee bifti isaa adda ta’e, iddoo biqiltuu fi teessuma lafaa irratti dabalata barbaadamu isa taasisa.
Haa ta’u malee, naannoo dhalootaan hin taane keessatti amala weerartuu isaa of eeggannoodhaan bulchuu barbaachisa. Bareedina faaya, hiika aadaa fi faayidaa fayyaa argachuu danda’u walitti makuun, Houttuynia cordata akka fakkeenya hawwataa addunyaa botaanikaa adda addaa ta’ee dhaabata
Gatii Soorataa Houttuynia cordata (Biqiltuu Chameleon) .
1. Flavonoids: 1.1. Houttuynia cordata flavonoids kanneen akka quercetin, rutin, hyperoside, fi quercitrin baay’ee qaba. Kompaawundootni kun antioksidaantoota ciccimoo ta’anii fi raadikaalota bilisaa niwutraalize gochuun dhiibbaa oksijiinii qaama keessatti hir’isudha. Flavonoids miidhaa DNA irraa eeguun fayyaa seelii kan deeggaran yoo ta’u, inflammation hir’isuu fi hojii ittisa qaamaa fooyyessuu wajjin walqabatee jira. Argamuun isaanii biqiltuun kun dhukkuboota yeroo dheeraa kan akka kaansarii fi dhimmoota onnee fi ujummoolee dhiigaa ittisuuf gatii guddaa akka qabaatu taasisa.
2. Zayitoota Barbaachisoo: 1.1. Biqiltuun kun zayita jijjiiramaa kan of keessaa qabu yoo ta’u, kunis decanoyl acetaldehyde, myrcene fi bornyl acetate kan jedhamu yoo ta’u, kunis urgooftuu qurxummii adda ta’e isaaf kenna. Zayitoonni kunniin amaloota farra maaykiroobiyaanii fi farra inflammatory kan qaban yoo ta’u, dandeettii biqiltuun kun infekshinii ittisuu fi fayyaa sirna hargansuu deeggaruuf gumaacha. Zayitoonni barbaachisoo ta’an baala fi hidda isaanii keessatti kan argaman yoo ta’u, qophii baala mukaa keessatti qaama ijoo ta’u.
3. Poolisaakaayidii: 1.1. Houttuynia cordata poolisaakaayidii kan akka asiidii galaaktuuroonik, gilukoosii, galaaktoosii, raamnoosii fi arabinoosii of keessaa qaba. Kaarboohayidireetonni walxaxaa ta’an kun sochii seelii ittisa qaamaa guddisuu fi inflammation hir’isuun immune modulation keessatti gahee qabu. Akkasumas guddina baakteeriyaa faayidaa qabu guddisuudhaan fayyaa garaachaa ni deeggaru.
4. Alkaaloyidii: 1.1. Alkaloids, kan akka aristololactam fi piperolactam, kompaawundoota baayooaktiiwii Houttuynia cordata keessatti argamaniidha. Molekuloonni naayitiroojiinii of keessaa qaban kun biqiltuun kun bu’aa farra baakteeriyaa fi farra vaayirasii akka qabaatu gumaacha, kunis infekshinii irratti bu’a qabeessa akka ta’u taasisa. Alkaloids adeemsa seelii to’achuu keessattis dandeettii agarsiisu, kunis ittisa kaansariif gargaaruu danda’a.
5. Asiidota Feenoolik: 1.1. Biqiltuun kun madda asiidota feenooliik kanneen akka asiidii kiloorojeeniik, asiidii kaafeekii fi asiidii linooleeyik dabalatee ti. Kompaawundootni kunniin amaloota farra oksijiinii fi farra inflammatory kan qaban yoo ta’u, miidhaa oksijiinii irraa kan eegu yoo ta’u, oksideeshinii kolestroolii hir’isuun fayyaa onnee fi ujummoolee dhiigaa kan deeggarudha.
6. Amiinoo Asiidota: 1.1. Houttuynia cordata amiinoo asiidota barbaachisoo ta’an kan of keessaa qabu yoo ta’u, isaanis ijaarsa pirootiinii ti. Isaan kun suphaa tishuu, guddina maashaalee fi fayyaa meetaabolii waliigalaa ni deeggaru. Keessattuu amiinoo asiidonni namoota dhuunfaa jireenya sochii qaban ykn dhukkuba irraa fayyaniif faayidaa guddaa qabu.
7. Vitaminoota: 1.1. Biqiltuun kun madda vitaaminii keessumaa vitaamin C yoo ta’u, kunis sirna ittisa qaamaa kan guddisu yoo ta’u, gogaa fi tishuuwwan fayyaa ta’aniif walnyaatinsa kolaajiinii kan taasisudha. Akkasumas vitaaminii B xiqqaa kan of keessaa qabu yoo ta’u, kunis meetaabolii anniisaa fi hojii sirna narvii kan deeggarudha.
8. Albuuda Hordoffii: 1.1. Houttuynia cordata albuuda xiqqaa kan akka pootaasiyeemii, ziinkii, ayirenii, sibiila diimaa fi maangaanizii ni kenna. Pootaasiyeemiin madaallii dhangala’aa fi fayyaa onneef kan gargaaru yoo ta’u, ziinkii fi ayireniin ammoo hojii ittisa qaamaa fi geejjibaa oksijiinii ni deeggaru. Albuudoonni kunneen fayyaa waliigalaa eeguu fi hanqina ittisuuf barbaachisoodha.
9. Antioksidantoota: 1.1. Flavonoids fi phenolic acids bira darbee biqiltuun kun antioxidants biroo kan akka isouercetin fi hyperin tiin kan guutame dha. Kompaawundootni kun dhiibbaa oksijiinii kan dulloomuu, kaansarii fi dhukkuboota niwuroodegenereeshinii wajjin walqabatu ni lolu. Sochiin antioksidaantii isaanii olaanaan Houttuynia cordata nyaata fayyaa irratti xiyyeeffate irratti dabalata gatii guddaa qabu taasisa.
10. Faayibara: 1.1. Biqiltuun kun keessumaa baala fi hidda isaa keessatti faayibara nyaataa kan of keessaa qabu yoo ta’u, kunis sochii garaachaa yeroo hunda taasisuu fi baakteeriyaa garaachaa faayidaa qabu nyaachisuun fayyaa bullaa’insa nyaataa kan deeggarudha. Faayibariin hamma sukkaara dhiigaa to’achuufis kan gargaaru yoo ta’u, quufa dabaluudhaan ulfaatina qaamaa to’achuu ni deeggara.
Faayidaa Fayyaa Qorichaa Houttuynia cordata (Biqiltuu Chameleon) jedhamu.
Houttuynia cordata, biqiltuu chameleon jedhamuunis kan beekamu, faayidaa fayyaa qabaachuu danda’uuf qoricha aadaa keessatti fayyadamaa tureera. Bu’aan isaa amantaa fi gocha aadaa irratti hundaa’uun garaagarummaa kan qabu yoo ta’u, biqiltuu kanaan walqabatee amaloonni qoricha ta’uu danda’an hedduun jiru. Faayidaa kana irratti qorannoon saayinsii daangeffamaadha, himannaa kana mirkaneessuuf qorannoon dabalataa akka barbaachisu hubachuun barbaachisaadha.
Faayidaa fayyaa qorichaa Houttuynia cordata gabaafame keessaa muraasni kunooti:
1. Amaloota Farra Baakteeriyaa fi Farra Vaayirasii: Houttuynia cordata qabiyyee farra baakteeriyaa fi farra vaayirasii akka qabu kan amanamu yoo ta’u, kunis infekshinii ittisuuf faayidaa qabaachuu akka danda’u taasisa. Baaloonni isaa kompaawundoota baayooaktiiwii adda addaa, kanneen akka flavonoids fi polyphenols dabalatee, guddina maaykiroo-orgaanizimoota miidhaa geessisan dhorkuuf gargaaruu danda’an of keessaa qaba. Fakkeenyaaf, qoricha aadaa Chaayinaa keessatti, Houttuynia cordata yeroo tokko tokko dhukkuboota sirna hargansuu kan akka qorraa fi infuleenzaa furuuf itti fayyadama.
2. Bu’aa Farra Inflammatory: 1.1. Kompaawundootni tokko tokko Houttuynia cordata keessatti argaman kan akka quercitrin fi hyperoside amaloota farra inflammatory agarsiisu. Kompaawundootni kun inflammation hir’isuu fi mallattoolee haala inflammatory wajjin walqabatan salphisuuf gargaaruu danda’u. Qoricha aadaa Kooriyaa keessatti biqiltuun kun haalawwan akka dhibee gogaa inflammation-induced gogaa yaaluuf itti fayyadamaa tureera.
3. Sochii Antioksidaantii: 1.1. Houttuynia cordata keessatti antioxidants kan akka polyphenols fi flavonoids jiraachuun isaa dhiibbaa oksijiinii ofirraa ittisuu fi free radicals miidhaa geessisan qaama keessatti jiddugaleessa gochuu akka danda’u agarsiisa. Antioksidaantoonni kun fayyaa waliigalaa keessatti gumaachuu fi tarii ittisa dhukkubaa keessatti gahee qabaachuu danda’u. Haa ta’u malee, hamma bu’aa antioksidaantii isaa adda baasuuf qorannoon dabalataa barbaachisaadha.
4. Fayyaa sirna hargansuu: 1.1. Houttuynia cordata qoricha aadaa keessatti fayyaa sirna hargansuu deeggaruuf itti fayyadamaa tureera. Amalli isaa farra baakteeriyaa fi farra inflammatory ta’uu danda’a infekshinii sirna hargansuu, qufaa fi haalawwan kanaan walqabatan biroof faayidaa akka qabu gochuu danda’a. Fakkeenyaaf, naannolee Veetnaam tokko tokko keessatti biqiltuun kun dhukkuba biroonkaayitii fi asmiidhaaf akka qorichaatti itti fayyadama.
5. Boqonnaa Garaachaa: 1.1. Qoricha aadaa Chaayinaa keessatti dhimmoota garaachaa kanneen akka garaachaa fi summii nyaataa furuuf Houttuynia cordata qacarameera. Amalli isaa inni astringent sochii garaachaa garmalee hir’isuu fi mallattoolee dhiphina bullaa’insa nyaataa salphisuuf gargaaruu danda’a.
6. Deeggarsa Sirna Ittisa qaamaa: Amaloonni ittisa qaamaa kakaasan Houttuynia cordata jedhaman deebii ittisa qaamaa guddisuu danda’u. Gadi fageenyaan kan hin qoratamne ta’us, itti fayyadamni isaa aadaa sirna ittisa qaamaa guddisuuf fayyaa waliigalaa fi dandamachuu infekshinii deeggaru akka danda’u agarsiisa.
7. Summii balleessuu: 1.1. Gochoonni aadaa tokko tokko akka jedhanitti Houttuynia cordata summii balleessuuf gargaaruun qaama keessaa summii balleessuuf gargaaruu danda’a. Amalli fincaan isaa fincaan baay’isuun balfa akka dhabamsiisu gumaachuu danda’a.
Akkasumas Dubbisaa: Faayidaa Fayyaa Qorichaa 10 Belladonna (Atropa Acuminata) .
Mala Itti Fayyadama Faayidaa Fayyaa Qoricha Kenname Galmeessuuf Houttuynia cordata (Biqiltuu Chameleon) jedhamu.
1. Amaloota Farra Baakteeriyaa fi Farra Vaayirasii: Houttuynia cordata qabiyyee farra baakteeriyaa fi farra vaayirasii akka qabu kan amanamu yoo ta’u, kunis infekshinii ittisuuf faayidaa akka qabu gochuu danda’a. Qorannoon saayinsii dhiibbaa kana irratti gaggeeffamu daangeffamee yoo ta’u, maloonni itti fayyadama aadaa gochaalee seenaa irratti kan hundaa’anidha.
Yoo faayidaa farra baakteeriyaa fi farra vaayirasii Houttuynia cordata qorachuuf fedhii qabaattan, mala kana ilaalaa:
Bishaan bilcheessuun xiqqoo qabbanaa’aa. Baala Houttuynia cordata haaraa ykn goggogaa harka muraasa kooppii ykn shaayii keessa kaa’i. Bishaan ho’aa baala irratti naquudhaan gara daqiiqaa 5-10f akka ciccitu taasisaa. Infuushinii sana caccabsii dhugi
Shaayii Houttuynia cordata dhuguun qaamni kompaawundoota farra baakteeriyaa fi farra vaayirasii ta’uu danda’an akka xuuxuuf gargaara. Shaayii kana yeroo hunda dhuguun sirna ittisa qaamaa deeggaruuf kan gargaaru yoo ta’u, infekshinii baakteeriyaa fi vaayirasii ittisuu ykn salphisuuf gargaaruu danda’a.
2. Bu’aa Farra Inflammatory: 1.1. Baala haaraa caccabsuun paastaa uumuu. Paastaa kana kallattiin naannoo gogaa inflamed ta’etti dibachuu. Yeroo gabaabaaf (gara daqiiqaa 15–30) irra kaa’i.Paastaa bishaan ho’aatiin dhiqadhuutii naannoo sana gogsi.
Gogaa inflamed ykn aarii salphaadhaaf bakka tokkotti fayyadamuun boqonnaa kennuu danda’a. Paastaa kana dibachuun akka qoricha aadaa inflammation gogaa xixiqqoodhaaf fayyadamuu ni danda’ama, garuu jalqaba qorannoo patch gochuun miidhaa hamaa akka hin qabne sakatta’i.
3. Sochii Antioksidaantii: 1.1. Baala Houttuynia cordata haaraa ykn goggogaa bishaan ho’aa keessatti cuuphuudhaan infuushinii baala mukaa qopheessuu. Shaayii Houttuynia cordata dhuguun qaamni kompaawundoota antioxidant ta’uu danda’an akka xuuxu taasisuu danda’a. Shaayii kana yeroo hunda dhuguun ittisa qaamolee dhiphina oksijiinii irraa ittisuu akka danda’utti fudhatamuu danda’a.
4. Fayyaa sirna hargansuu: 1.1. Bishaan qodaa keessatti bilcheessi. Bishaan bullaa’aa sanatti baala Houttuynia cordata haaraa harka muraasa itti dabali. Ho’a gadi buusuun baalli bishaan keessa akka cirratu taasisaa. Fuula kee of eeggannoodhaan qodaa sana irra kaa’i, danfaa sana kiyyootti galchuuf mataa kee haalluudhaan haguuggii. Danfaa sana daqiiqaa muraasaaf gadi fageenyaan afuura baafachuu.
Danfaa kompaawundoota farra maaykiroobiyaanii fi farra inflammatory ta’uu danda’an of keessaa qabuun fayyaa sirna hargansuu deeggaruuf gargaaruu danda’a. Danfaa hafuura baafachuun mallattoolee infekshinii sirna hargansuu ykn dhiphina sirna hargansuu salphisuuf akka tarkaanfii dabalataatti fayyadamuun ni danda’ama ture.
5. Boqonnaa Garaachaa: 1.1. Baala Houttuynia cordata fi baala bullaa’insa nyaataaf mijatoo ta’an biroo fayyadamuun tonic bullaa’insa nyaataa uumuu. Baala Houttuynia cordata fi baala biroo faayidaa bullaa’insa nyaataatiin beekaman kan akka jinjibila ykn peppermint jedhamu fayyadamuun baala mukaa ykn decoction qopheessi.
Infuushinii ykn decoction sana caccabsuun akka qabbanaa’u taasisaa. Keessattuu nyaata booda akka barbaachisummaa isaatti tonic dhuguu. Houttuynia cordata baala bullaa’insa nyaataaf mijatoo ta’an biroo waliin walitti makuun faayidaa inni garaachaa fayyisuuf qabu guddisuu danda’a. Tonic darbee darbee fayyadamuun fayyaa bullaa’insa nyaataa deeggaruuf ilaalamuu danda’a.
6. Deeggarsa Sirna Ittisa qaamaa: Baala Houttuynia cordata fi baala ittisa qaamaa deeggaran biroo fayyadamuun tonic ittisa qaamaa guddisu uumuu.Baala Houttuynia cordata fi baala ittisa qaamaa deeggaran biroo kan akka echinacea ykn elderberry tiin baala mukaa ykn decoction qopheessi.
Infuushinii ykn decoction sana caccabsuun akka qabbanaa’u taasisaa. Deeggarsa sirna ittisa qaamaa ta’uu danda’u kennuudhaaf akka barbaachisummaa isaatti tonic dhuguu. Houttuynia cordata baala ittisa qaamaa deeggaran biroo waliin walitti makuun faayidaa fayyaa ittisa qaamaa irratti qabu guddisuu danda’a.
Yeroo fayyaan ittisa qaamaa dursa argatutti darbee darbee tonic dhuguun akka tarkaanfii deggersaatti fudhatamuu danda’a.
7. Summii balleessuu: 1.1. Baala Houttuynia cordata haaraa nyaata keessan keessatti hammachuu, kan akka salaada, soorata, ykn stir-fries, akkasumas baala Houttuynia cordata haaraa bishaan dhiqannaa keessanitti dabaluudhaan dhiqannaa baala mukaa summii irraa bilisa ta’e. Bathtub keessan bishaan ho’aan guutaatii baala haaraa harka muraasa bishaan sanatti dabalaa.
Dhiqannaa baala mukaa summii balleessu muuxannoo waliigalaa boqonnaa kan kennu yoo ta’u, kompaawundootni summii balleessuu deeggaran ta’uu danda’an gogaa wajjin akka walqunnaman taasisuu danda’a. Darbee darbee baala Houttuynia cordata tiin dhiqannaa baala mukaa fudhachuun galma summii balleessuu keessan deeggaruuf karaa addaa isiniif dhiheessa.
Ragaa Saayinsii fi Qo’annoo Haala Houttuynia cordata
1. Bu’aa Farra Inflammatory: 1.1. Shakkii tokko malee fi kkf. (2009) akka agarsiisanitti, Houttuynia cordata extracts amaloota farra inflammatory fi antioxidant cimaa agarsiisu. Qorannoon in vitro fi in vivo akka agarsiisutti flavonoids akka afzelin fi quercitrin pro-inflammatory cytokines dhorkuudhaan inflammation hir’isan. Kunis haalawwan akka dhukkuba arthritis fi jeequmsa gogaatiif itti fayyadama aadaa isaa ni deeggara.
2. Sochii Farra Vaayirasii SARS-CoV-2 Irratti: Bahadur Gurung jedhamuun beekama fi kkf. (2021) bu’aa farra vaayirasii Houttuynia cordata, keessumaa SARS-CoV-2 irratti qorateera. Qorannoon kun akka agarsiisutti, flavonoids fi zayitiin barbaachisaan isaa aadaa seelii keessatti baay’ina vaayirasii dhorku, kunis akka wal’aansa deeggarsaa infekshinii vaayirasii sirna hargansuutti ta’uu akka danda’u agarsiisa.
3. Bu’aa Immunomodulatory: 1.1. Utaiwat jedhamuun beekama fi kkf. (2021) dandeettii immunomodulatory oomisha Houttuynia cordata daakuun hantuuta Wistar keessatti qorataniiru. Qorannoon kun oomisha limfoosaayitii dabaluu fi inflammation hir’isuu dabalatee deebii ittisa qaamaa guddachuu agarsiise, kunis deeggarsa sirna ittisa qaamaatiif itti fayyadamuu isaa deeggara.
4. Amaloota Farra Dhukkuba Sukkaaraa: Kumar fi kkf. (2014) akka arganitti, etaanooliik Houttuynia cordata irraa baafame hantuuta dhukkuba sukkaaraa qaban keessatti hamma guluukoosii dhiiga soomaatti torban sadii booda haalaan hir’ise. Qorannoon kun biqiltuun kun dandeettii insuliinii fooyyessuu danda’u kan ibse yoo ta’u, itti fayyadama aadaa isaa bulchiinsa dhukkuba sukkaaraaf ta’u deeggareera.
5. Wal’aansa Siistaayitii Giddugaleessaa: 1.1. Qorannoon bara 2022 Yang fi kkf. (2022) Houttuynia cordata extract moodeela hantuutaa interstitial cystitis/bladder pain syndrome keessatti madaalaniiru. Bu’aan kun inflammation ujummoo fincaanii, mast cell activation, fi frequency fincaan hir’isee, haala inflammatory ujummoo fincaanii wajjin walqabatu yaaluuf dandeettii akka qabu agarsiisa.
Akkasumas Dubbisaa: 15 Faayidaa Fayyaa Qorichaa Barringtonia Macrostachya (Powder-puff Mangrove) .
Miidhaa Houttuynia cordata Fayyadamuun Fidu Biqiltuu Qorichaa
Houttuynia cordata akka waliigalaatti akka baala nyaataa ykn qoricha aadaa keessatti hamma giddu galeessaan yoo fayyadamne nageenya qaba jedhamee fudhatama. Haa ta’u malee, akkuma dabalata ykn qoricha baala mukaa kamiyyuu, miidhaa cinaa fi of eeggannoowwan beekuu qaban jiraachuu danda’u. Houttuynia cordata fayyadamuu dura ogeessa eegumsa fayyaa mariisisuun barbaachisaa dha, keessumaa yoo haala fayyaa bu’uuraa qabaattan ykn qoricha fudhachaa jirtan. Miidhaawwan cinaa fi yaadannoowwan itti fayyadama Houttuynia cordata wajjin walqabatan muraasni kunooti:
1. Alarjii: 1.1. Namoonni dhuunfaa tokko tokko Houttuynia cordata ykn biqiltoota biroo maatii tokko keessa jiran (Saururaceae) irratti alarjii qabaachuu danda’u. Alarjiin gogaa namaa aarsuu, qufa’uu, diimaa ta’uu ykn yeroo tuttuqaa ykn liqimsu dhangala’uu ta’ee mul’achuu danda’a.
Yoo seenaa alarjii biqiltootaa qabaatte ykn mirkanaa’aa hin taane, Houttuynia cordata naannoo guddaa irratti fayyadamuu kee dura qorannoo paach raawwadhu. Yoo miidhaa hamaan si mudate, itti fayyadamuu dhiisi.
2. Dhiphina garaachaa: 1.1. Yeroo tokko tokko Houttuynia cordata nyaachuun garaachaa salphaa kan akka garaa namaa jeequu, garaa kaasaa ykn garaachaa fiduu danda’a. Keessattuu baay’inaan yoo nyaatame kun dhugaadha. Hamma xiqqoo irraa jalqabi deebii qaamni kee ilaalaa. Yoo garaachaa fi garaachaa sitti hin tolle, hamma dhugdu hir’isi ykn fayyadamuu addaan kutuu.
3. Wal-nyaatinsa Qorichaa: Houttuynia cordata qoricha tokko tokko, kanneen akka farra dhiigaa, qoricha farra pilaateleetii fi qoricha dhiibbaa dhiigaa dabalatee waliin wal-nyaachuu danda’a. Bu’aa qoricha kanaa guddisuu ykn gidduu seenuun ni danda’ama.
Yoo qoricha kamiyyuu fudhattan, walqunnamtii ta’uu danda’u irraa fagaachuuf Houttuynia cordata fayyadamuu keessan dura ogeessa eegumsa fayyaa mariisisaa.
4. Ulfaa fi Harma hoosisuu: 1.1. Yeroo ulfaa fi harma hoosisuun nageenya Houttuynia cordata fayyadamuu ilaalchisee odeeffannoon daangeffamaadha. Dhiibbaa qaama irratti fiduu danda’u irraa kan ka’e, yeroowwan kanneen keessatti itti fayyadamuu irraa fagaachuun gaariidha. Namoonni ulfaa ykn harma hoosisan Houttuynia cordata fayyadamuu isaanii dura ogeessa fayyaa mariisisuu qabu.
5. Dambii Dhiibbaa Dhiigaa: Houttuynia cordata sadarkaa dhiibbaa dhiigaa irratti dhiibbaa uumuu danda’a. Dhiibbaa dhiigaa to’achuuf faayidaa qabaachuu kan danda’u ta’us, namoonni dhiibbaa dhiigaa gadi aanaa qaban ykn kanneen qoricha dhiibbaa dhiigaa to’achuuf fudhatan of eeggannoo gochuu qabu. Yoo yaaddoo dhiibbaa dhiigaa qabaattan ykn qoricha fudhattan, Houttuynia cordata fayyadamuu keessan dura ogeessa fayyaa mariisisaa.
6. Fayyaa Kalee: 1.1. Fayyadamni aadaa Houttuynia cordata tokko tokko kalee summii balleessuu of keessaa qaba. Haa ta’u malee, dhiibbaan inni fayyaa kalee irratti qabuu fi wal-nyaatinsa qoricha ykn haalawwan kalee irratti dhiibbaa geessisan waliin qabu akka gaariitti hin qoratamne. Yoo haala kalee qabaatte ykn qoricha hojii kalee irratti dhiibbaa geessisu fudhachaa jirta ta’e, Houttuynia cordata fayyadamuu kee dura ogeessa fayyaa mariisisi.
7. Amaloota Astringent: 1.1. Houttuynia cordata kompaawundoota astringent kan of keessaa qabu yoo ta’u, gogaa ykn mucous membranes irratti yeroo dibamu gogsuu ykn dhiphachuu danda’a. Garmalee bakka tokkotti fayyadamuun gogaa namaa akka aarsuu fiduu danda’a. Yeroo Houttuynia cordata bakka tokkotti fayyadamnu, sirnaan dilute gochuun qorannoo patch test gochuun deebii hamaa kamiyyuu ilaaluu.
8. Dozaajii fi Turtii: Doziin sirrii fi yeroon itti fayyadama Houttuynia cordata akka gaariitti hin mirkanoofne. Garmalee fayyadamuun ykn yeroo dheeraaf fayyadamuun carraa miidhaa cinaa dabaluu danda’a. Dozii fi qajeelfama gorfame hordofaa. Yeroo dheeraaf itti fayyadamuuf yoo karoorfattan ogeessa eegumsa fayyaa mariisisaa.
Its essential to use Houttuynia cordata in moderation and with of eeggannoo, keessumaa yoo haala fayyaa duraan ture qabaattan, qoricha fudhachaa jirtan, ykn ulfaa ykn harma hoosisaa jirtan. Yeroo shakkii qabdan, itti fayyadama nageenya qabuu fi sirrii ta’e mirkaneessuuf ogeessa fayyaa gahumsa qabu mariisisaa.
Waa’ee Houttuynia cordata (Biqiltuu Chameleon) Gaaffiiwwan Yeroo Baay’ee Gaafataman
1. Houttuynia cordata maaliif oola?
Houttuynia cordata akka baala nyaataa fi biqiltuu qorichaatti fayyadama. Nyaata Eeshiyaa keessatti salaada, shorbaa fi shaayii keessatti kan nyaatamu yoo ta’u, qoricha aadaa keessattis sababa farra maaykiroobiyaanii, farra inflammatory, fi antioxidant waan qabuuf inflammation, infection, dhukkuba sukkaaraa fi haala gogaa yaaluuf kan ooludha.
2. Houttuynia cordata fayyadamuun nageenya qabaa?
Walumaagalatti, Houttuynia cordata akka nyaataatti ykn akka dabalataatti hamma giddu galeessaan yoo nyaatame nageenya qaba. Haa ta’u malee, dubartoota ulfaa ykn hoosisanii fi kanneen alarjii maatii Saururaceae qaban irraa fagaachuu qabu. Yeroo hunda qorichaaf fayyadamuu dura ogeessa fayyaa mariisisaa.
3. Houttuynia cordata akkamitti dhandhama?
Biqiltuun kun mi’aa addaa qurxummii, minty qaba, kanaafidha yeroo baayyee fish mint jedhamee kan waamamu. Mi’aan addaa kun nyaata akka salaadaa fi soorata keessatti faaya beekamaa kan taasisu yoo ta’u, namoonni tokko tokko cimaa ta’ee baay’ina xiqqaadhaan filachuu danda’u.
4. Houttuynia cordata mana keessatti misoomsuun ni danda’amaa?
Eeyyee, Houttuynia cordata naannoo jiidha qabuu fi gaaddidduu qabu keessatti kan dagaagu yoo ta’u, iddoo biqiltuu ykn qodaa keessatti guddachuu danda’a. Haa ta’u malee, weerartuu ta’uu waan danda’uuf, bakka of keessaa qabutti dhaabuu ykn danqaawwan fayyadamuun akka hin to’atamnetti akka hin babal’anne gochuu.
5. Shaayii Houttuynia cordata akkamittan qopheessa?
Shaayii Houttuynia cordata hojjechuuf, baala ykn hidda goggogaa kanastaa shaayii 1–2 bishaan bullaa’aa awunsii 8 keessatti daqiiqaa 10-15f dhangalaasaa. Guyyaatti hanga si’a lamaa caccabsuu fi dhuguu. Baalli haaraanis fayyadamuun ni danda’ama garuu mi’aa cimaa qabaachuu danda’a.
6. Houttuynia cordata haala gogaa irratti ni gargaaraa?
Eeyyee, farra baakteeriyaa fi farra inflammatory ta’uun isaa fincaan, eczema fi rashes’f bu’a qabeessa taasisa. Gogaa irratti shaayii Houttuynia qabbanaa’e dibachuu ykn oomishaalee kunuunsa gogaa kanneen bu’aa isaa of keessaa qaban fayyadamuu dandeessu.
7. Miidhaan Houttuynia cordata geessisu jiraa?
Akka waliigalaatti nageenya kan qabu ta’us, namoonni tokko tokko alarjii ykn bullaa’insa nyaataa salphaa ta’e mudachuu danda’a. Garmalee fayyadamuun yeroo bakka tokkotti dibamu gogaa namaa aarsuu danda’a. Yeroo hunda hamma xiqqaa irraa jalqabdee yoo miidhaa cinaa uumame hakiima mariisisi.
8. Houttuynia cordata ulfaatina qaamaa hir’isuuf gargaaruu danda’aa?
Houttuynia cordata qabiyyee faayibaraa fi qabiyyee farra furdina garmalee qabaachuu isaatiin ulfaatina qaamaa hir’isuuf gargaaruu danda’a, kunis quufa kan guddisu fi meetaaboliizimii kan to’atudha. Bu’aa gaarii argachuuf nyaata madaalawaa fi sochii qaamaa keessatti hammachuu.
Gaaffii, yaada ykn gumaacha qabduu? Yoo akkas ta’e yaada keessan nuuf qooduuf saanduqa yaada armaan gadii kana bilisaan nuuf qoodaa. Akkasumas, odeeffannoo kana namoota fayyadamoo taʼuu dandaʼaniif gaarummaadhaan akka qooddan isin jajjabeessina. Yeroo tokkotti nama hunda bira gahuu waan hin dandeenyeef, gargaarsa dubbii kana babal’isuuf gootan dhuguma dinqisiifanna. Deeggarsa nuuf gootaniifis ta’e waan qooddaniif hedduu galatoomaa!
Hubachiisa: This article is for educational and informational purposes only. The health benefits described are based on scientific research and traditional knowledge. They are not a substitute for professional medical advice, diagnosis, or treatment. Always consult a healthcare professional before using any herb or natural remedy for medical purposes.
Akkasumas Dubbisaa: Akkaataa Pilaastikiin Deebi’anii Fayyadamaa Irraa Maallaqa Argachuu Dandeenyu