Clerodendrum phlomidis, yeroo baayyee “Wild Jasmine” ykn “Clerodendrum” jedhamuun kan beekamu, gosa biqiltootaa maatii Verbenaceae keessaa tokko. Biqiltuun kun biyyoota akka Hindii, Neepaal fi Siriilaankaa dabalatee naannoolee tiroopikaalaa fi subtiroopikaalaa Eeshiyaa keessa jiraata. Faayidaa faayaafi qorichaaf ooluun beekama.
Clerodendrum phlomidis biqiltuu baala baqaqee fi olka’iinsa hanga meetira 2-3 guddachuu danda’uudha. Baala faallaa, oovaatii hanga lanceolate kan qabu yoo ta’u dheerinni isaa gara seentimeetira 5-10 ta’a. Baaloonni isaanii halluu magariisa dukkanaa’aa kan qaban yoo ta’u, qarri isaanii xiqqoo serrated dha.
Biqiltuun kun daraaraa tuuboo kan ta’ee fi akkaataa adda addaatiin halluu adii ykn bifa pilaastikii xixiqqoo ta’e ni oomisha. Daraaroonni kun urgooftuu fi bifa urjii fakkaatu kan qaban yoo ta’u, daraaroota afur ykn shan kan qabani dha. Daraaroonni isaanii fiixee damee irratti kan qabaman yoo ta’u, baay’ee agarsiisaa ta’uu kan danda’an yoo ta’u, biqiltuun kun poolineetota akka qilxuu fi beeyladaa hawwataa taasisa.
Daraaraa booda, firiiwwan xixiqqoo foon qaban kan uumaman yoo ta’u, isaanis magariisa ta’anii kan jalqaban yoo ta’u, yeroo bilchaatan ammoo diimaa-gurraacha ta’u. Berry kun akkaataa idileetti namaan kan hin nyaanne ta’us simbirrootaa fi bineensota bosonaa biroo hawwachuu danda’u.
Qoricha aadaa keessatti kutaaleen adda addaa Clerodendrum phlomidis qabiyyee qoricha ta’uu danda’aniif itti fayyadamaniiru. Baalli, hiddi isaa fi daraaraan isaa yeroo baay’ee qophii baala mukaa keessatti dhukkuboota adda addaa yaaluuf itti fayyadamu. Fakkeenyaaf, amaloota farra inflammatory, analgesic fi antimicrobial akka qaban amanama.
Haa ta’u malee, qorannoon saayinsii qabiyyee qoricha isaa irratti gaggeeffamu daangeffamaadha, qoricha baala mukaa kamiyyuu fayyadamuu dura ogeessa eegumsa fayyaa mariisisuun barbaachisaa dha.
Akkasumas Dubbisaa: 10 Faayidaa Fayyaa Qorichaa Rumaaniin (Punica granatum) .
Faayidaa Fayyaa Qorichaa Clerodendrum Phlomidis
1. Amaloota Farra Inflammatory: Clerodendrum phlomidis sirna qoricha aadaa keessatti akka farra inflammatory agent ta’ee fayyadamaa tureera. Baalli Clerodendrum phlomidis caccabsamee gogaa ykn lafee inflamed irratti dibachuun dhiita’uu fi miira namaa hin tolle hir’isuu danda’a.
2. Bu’aa Dhukkubbii Hir’isuu (Dhukkubbii Hir’isuu).: Hojii aadaa keessatti, Clerodendrum phlomidis dhukkubbii salphisuuf qabiyyee dhukkubbii hir’isuu danda’uu isaatiin qacarameera. Poultice baala irraa hojjetame miidhaawwan xixiqqoo kan akka madaa ykn ciccituu tasgabbeessuuf fayyadamuun dhukkubbii fi miira namaa hin tolle irraa boqonnaa argamsiisa.
3. Sochii Farra Maayikiroobiyaanii: Clerodendrum phlomidis bu’aa farra maaykiroobiyaanii qabaachuu danda’uuf akka aadaa isaatti fayyadamaa tureera. Infusion ykn extracts Clerodendrum phlomidis madaa qulqulleessuu fi uffachuuf itti fayyadamuu danda’a ture, sababiin isaas sababa farra maaykiroobiyaaniitiin infekshinii ittisuuf gargaara jedhamee amanama ture.
4. Gargaarsa bullaa’insa nyaataa: Sirnoonni qoricha aadaa tokko tokko akka jedhanitti, Clerodendrum phlomidis bullaa’insa nyaataa gargaaruu fi rakkina garaachaa salphisuu danda’a. Shaayiin baala mukaa baala ykn daraaraa irraa hojjetame nyaata ulfaataa booda dhuguun bullaa’insa nyaataa salphisuu fi akka hin dhiita’ineef dhuguu danda’a ture.
5. Ho’a qaamaa Hir’isuu: Clerodendrum phlomidis akka aadaa keenyaatti ho’a qaamaa hir’isuuf gargaara. Aadaa tokko tokko keessatti, qorichi baala mukaa kutaalee biqiltootaa irraa qophaa’e akka qaama qoricha aadaa ho’a qaamaa gadi buusuuf gargaarutti namoota dhuunfaa ho’a qaamaa qabaniif kennamuu danda’a ture.
6. Deeggarsa Hafuura Baafannaa: Clerodendrum phlomidis faayidaa sirna hargansuu qabaachuu akka danda’u amana ture. Qophiin aadaa Clerodendrum phlomidis of keessaa qabu mallattoolee haala sirna hargansuu kan akka qufaa fi qorra salphisuuf itti fayyadamuu danda’a ture.
7. Dandeettii Farra Dhukkuba Sukkaaraa: Gochaalee aadaa tokko tokko keessatti, Clerodendrum phlomidis bu’aa farra dhukkuba sukkaaraa qabaachuu danda’uuf itti fayyadamaa tureera. Qaamonni biqiltuu kana irraa argaman qophii baala mukaa namoota dhukkuba sukkaaraa qaban irratti hamma sukkaara dhiigaa to’achuuf kaayyeffate keessatti hammatamuu danda’u.
Akkasumas Dubbisaa: 10 Faayidaa Fayyaa Qorichaa Pycnobotrya angolensis (Pycnobotrya) .
Mala Itti Fayyadamaa Faayidaa Fayyaa Clerodendrum Phlomidis Kennamu Galmeessuuf
1. Inflammation fi Dhukkubbii hir’isuuf bakka tokkotti fayyadamuu: Baala haaraa Clerodendrum phlomidis caccabsuun paastaa uumuu. Paastaa kana naannoo dhibee kanaan qabame irratti dibachuun suuta dhiqachuu. Amalli farra inflammatory fi analgesic biqiltuun kun dhiita’uu hir’isuuf gargaaruu fi haalawwan akka ciccituu, madaa ykn arthritis keessatti dhukkubbii irraa boqonnaa kennuu danda’a.
2. Gargaarsa bullaa’insa nyaataaf Herbal Infusion: Baala ykn daraaraa Clerodendrum phlomidis goge bishaan ho’aa keessatti gara daqiiqaa 10-15f liqimsuun infuushinii baala mukaa qopheessuu. Shaayii sana calaliitii dhugi. Nyaata booda baala mukaa kana fayyadamuun rakkoo bullaa’insa nyaataa tasgabbeessuu, dhiita’uu hir’isuu fi bullaa’insa nyaataa fayya qabeessa ta’e guddisuuf gargaaruu danda’a.
3. Herbal Decoction Ho’a qaamaa Hir’isuuf: Baala Clerodendrum phlomidis caccabee ykn baala fi daraaraa walitti makame bishaan keessatti daqiiqaa 10-15f bilcheessi. Dhangala’aa sana caccabsuun osoo hin nyaatin dura akka qabbanaa’u taasisaa.
Fayyadamni aadaa akka agarsiisutti, qamadii kana nyaachuun ho’a qaamaa gadi buusuuf akkasumas mallattoolee ho’a qaamaa hir’isuuf gargaaruu danda’a. Haa ta’u malee, ho’i qaamaa sababoota bu’uuraa adda addaa qabaachuu waan danda’uuf, yaala fayyaa barbaachisaa dha.
4. Deeggarsa Hafuura Baafachuuf Danfaa Hafuura Baafachuu: Bishaan bilcheessuun baala ykn daraaraa Clerodendrum phlomidis haaraa harka muraasa itti dabaluun. Daqiiqaa muraasaaf qodaa sana irratti hirkattee danfaa sana afuura baafachuu (gubaa akka hin gubanneef fageenya nageenya qabu qabaachuu).
Danfaa urgooftuu kana afuura baafachuun dhiphina hir’isuu fi rakkina sirna hargansuu salphisuuf gargaaruu danda’a, kan akka qufaa fi qorra.
5. Qophii Baala mukaa Sukkaara Dhiigaa Bulchuudhaaf (Anti-diabetic Potential): Qajeelfama qophii baala mukaa kan Clerodendrum phlomidis of keessaa qabu baala mukaa biroo mijatoo ta’an waliin uumuuf ogeessa baala mukaa ykn ogeessa fayyaa gahumsa qabu mariisisuu. Foormulaan akka qajeelfamaatti fudhatamuu danda’a ture.
Gochoonni aadaa akka jedhanitti, qaamoleen tokko tokko Clerodendrum phlomidis hamma sukkaara dhiigaa to’achuuf gargaaruu danda’u. Haa ta’u malee, bulchiinsi dhukkuba sukkaaraa kunuunsa fayyaa bal’aa fi jijjiirama akkaataa jireenyaa kan barbaadu yoo ta’u, qorichi baala mukaa of eeggannoo fi to’annoo jalatti fayyadamuu qaba.
Miidhaa Biqiltuu Qorichaa Clerodendrum Phlomidis Fayyadamuun Qabu
1. Gogaa Irritation: Baala ykn baafame Clerodendrum phlomidis bakka tokkotti dibachuun keessumaa namoota gogaa miira namaa kakaasu qaban irratti gogaa namaa aarsuu danda’a. Bakka itti dibameetti diimachuu, ququnca’uu ykn dhiita’uun uumamuu danda’a.
2. Dhiphina garaachaa: Qophii Clerodendrum phlomidis keessumaa hamma garmalee liqimsuun dhimmoota garaachaa kanneen akka garaa kaasaa, garaa kaasaa, garaa kaasaa ykn garaachaa fiduu danda’a.
3. Walnyaatinsa Alarjii: Namoonni tokko tokko kompaawundoota tokko tokko Clerodendrum phlomidis keessatti argaman irratti alarjii qabaachuu danda’u. Alarjiin akka deebii gogaa, mallattoolee sirna hargansuu (akka qufaa ykn hafuura baafachuu dadhabuu), ykn deebii alarjii birootti mul’achuu danda’a.
4. Walqunnamtii Qoricha Waliin: Clerodendrum phlomidis qoricha tokko tokko waliin wal-nyaachuu danda’a, kunis bu’aa badaa fiduu ykn bu’a qabeessummaa qoricha hir’isuu danda’a. Kun keessumaa namoota dhuunfaa qoricha haala yeroo dheeraadhaaf fudhataniif barbaachisaa dha.
5. Yaaddoo Ulfaa fi Harma Hoosisuu: Nageenya Clerodendrum phlomidis yeroo ulfaa fi harma hoosisuu irratti odeeffannoon daangeffame ni argama. Namoonni ulfaa ykn harma hoosisaniif balaa daa’ima gadameessa keessa jiru ykn daa’ima guddachaa jiruuf dhufuu danda’u irraa kan ka’e baala kana fayyadamuu irraa fagaachuun isaa gorfama.
Gatii Soorataa Kileeroodendrum filoomidiis (Jasmine Bosona) .
1. Flavonoids: 1.1. Flavonoids kanneen akka quercetin, pectolinaringenin, fi scutellarein baala fi hundee keessatti argaman sochii antioxidant cimaa kan kennan yoo ta’u, dhiibbaa oksijiinii fi inflammation ittisuuf gargaaru.
2. Kompaawundoota Feenoolikii: 1.1. Feenoolonni akka asiidii gaalikii fi verbaaskoosaayidii biqiltuu kana keessatti argaman amaloota antioksidaantii fi farra inflammatory isaaf gumaacha kan godhan yoo ta’u, fayyaa onnee fi ujummoolee dhiigaa fi seelii ni deeggaru.
3. Tiraayitarpeenooyidii: 1.1. Kompaawundootni akka lupeol fi betulinic acid hundee keessatti argaman bu’aa farra inflammatory, antimicrobial, fi farra kaansarii ta’uu danda’u kan agarsiisan yoo ta’u, akka aadaa dhukkuboota adda addaatiif fayyadamu.
4. β-Sitosterol: 1.1. Faayitoostirooliin kun kutaalee qilleensaa keessatti kan argamu yoo ta’u, to’annoo kolestroolii kan deeggaru yoo ta’u, bu’aa farra inflammatory fi immunomodulatory qaba.
5. Alkaaloyidii: 1.1. Baala fi hundee keessatti kan argaman alkaloids biqiltuu kanaaf amaloota niwurooprotective fi farra maaykiroobiyaaniif gumaacha kan godhan yoo ta’u, itti fayyadama isaa jeequmsa narvii keessatti waliin walsimu.
6. Taaniin: 1.1. Taaniin baala fi gogaa keessa jiru faayidaa astringent fi farra maaykiroobiyaanii kan kennu yoo ta’u, madaa fayyisuu fi fayyaa bullaa’insa nyaataaf gargaara.
7. Saapooniinii: 1.1. Hundee keessatti kan argaman saapooniiniin amaloota farra maaykiroobiyaanii fi ittisa qaamaa guddisan kan qaban yoo ta’u, itti fayyadama aadaa infekshinii fi inflammation ni deeggaru.
8. Gilaayikoosaayidii Feeniileetaanooyidii: 1.1. Kompaawundootni akka verbascoside, leucosceptoside A, fi martynoside hundee keessatti argaman sochii antioxidant fi estrogenic/antiestrogenic agarsiisu, madaallii hormoonii gargaaruu danda’u.
9. β-Kaaroteenii: 1.1. Baala keessatti kan adda baafame β-karoteeniin akka antioxidant fi provitamin A ta’ee fayyaa ijaa fi hojii ittisa qaamaa deeggara.
10. Kaarboohayidireetii: . Biqiltuun kun kaarboohayidireetii kan of keessaa qabu yoo ta’u, anniisaa kan kennu yoo ta’u, qoricha Ayurvedic keessatti akka bullaa’insa nyaataa kakaasutti itti fayyadamuu isaa kan deeggarudha.
Qaamonni soorataa fi baayooaktiiwii Clerodendrum phlomidis Ayurveda keessatti biqiltuu guddaa isa taasisa, keessumaa amaloota antioxidant, farra inflammatory fi antimicrobial qabaachuu isaatiin. Haa ta’u malee, itti fayyadamni isaa summii ta’uu danda’u irraa kan ka’e of eeggannoo gochuu kan qabu yoo ta’u, qajeelfamni ogeessaa barbaachisaa dha.
Ragaa Saayinsii fi Qo’annoo Haala Clerodendrum phlomidis irratti
1. Sochii Farra garaachaa: 1.1. Raanii fi kkf. (1999) akka agarsiisanitti, baala meetaanooliin baafame Clerodendrum phlomidis (600 fi 800 mg/kg) hantuuta keessatti garaachaa zayita kaastoorii fi PGE2-induced enteropooling haalaan dhorkee, qorannoo nyaata charcoal keessatti sochii garaachaa hir’isuun, itti fayyadama isaa aadaa garaachaaf mirkaneesse (Rani, S., Ahamed, Ahamed,). N., Rajaram, S., fi 1999. fi kkf., 1999, 1999. Joornaalii Etnoofarmaakooloojii, 68(1-3), 315-319 irratti kan argamudha.
2. Dandeettii Antioksidaantii: Marimuuthu fi kkf. (2022) baala baala Clerodendrum phlomidis karaa qorannoo DPPH fi ABTS sochii antioksidaantii guddaa agarsiisuu isaa argateera, kunis flavonoids fi phenolics waliin kan walqabatu yoo ta’u, kunis haalawwan dhiibbaa oksijiinii wajjin walqabataniif faayidaa akka qabu agarsiisa (Marimuthu, S., Gurav, AM, & Prasad, GP, 2022, Qorannoo Faarmaakognosii, 14(2), 166-171 irratti kan ibsame dha.
3. Inhibiishinii Aseetilkooliinisteereesii: 1.1. Raja fi kkf. (2017) akka gabaasanitti, firaakshinoonni polyamine jal’aa baala Clerodendrum phlomidis irraa %67.38 inhibition acetylcholinesterase agarsiisuu isaanii, kunis jeequmsa narvii fi yaadannoo guddisuu yaaluun akka danda’amu agarsiisa (Raja, MKM, fi kkf., 2017, 2017. Indoo Ameerikaa Joornaalii Qorannoo Qorichaa, 7(4)) irratti kan ibsame.
4. Dhiibbaa Sukkaara Dhiigaa: Raja fi kkf. (2024) akka agarsiisanitti, gogaa haayidirooalkoolii (120 mg/kg) hantuuta dhukkuba sukkaaraa alloxan-induced keessatti sadarkaa guluukoosii dhiigaa haalaan hir’isuun, dhangala’aa insuliinii β-seelii xannacha sombaa kakaasuun, akka ergamaa sukkaara hir’isuutti itti fayyadamuu isaa deeggara (Raja, MKM, fi kkf., 2024, 2024. Joornaalii Qoricha Walitti Makamaa Chaayinaa).
5. Sochii Farra Maayikiroobiyaanii: 1.1. Chidrawar jedhamuun beekama fi kkf. (2012) asiidii feeniilii aseetikii fi kompaawundoota biroo hundee baafame keessatti adda baasuun, sochii mormuu agarsiisan Istaafiilookookaas aureus jedhamu, . Escherichia coli jedhamuun beekama, fi Candida albicans jedhamuun beekama, itti fayyadama aadaa infekshinii mirkaneessuu (Chidrawar, VR, Patel, KN, Chitme, HR, fi kkf., 2012, 2012. Joornaalii Baayoomediisiin Tiroopikaalaa Eeshiyaa Paasifik, 2, S1509-S1519 irratti kan argamu).
6. Bu’aa Farra Inflammatory: 1.1. Bhangale jedhamuun beekama fi kkf. (2020) baala jal’aan baafame hantuuta keessatti dhukkuba arthritis FCA-induced inflammation hir’isuu isaa, flavonoids fi triterpenoids wajjin walqabatee, dhukkuba rheumatoid arthritis fayyadamuu isaa deeggaruun argataniiru (Bhangale, J., Patel, RV, Jat, JO, 2020, Joornaalii Qorannoo Qorichaa Addunyaa, 9, 715-729 irratti kan argamudha).
Waa’ee Clerodendrum phlomidis Gaaffiiwwan Yeroo Yeroon Gaafataman
1. Clerodendrum phlomidis qoricha aadaa keessatti maaliif fayyadama?
Ayurveda keessatti rakkoo narvii, dhukkuba sukkaaraa, inflammation, rheumatoid arthritis, dhimma bullaa’insa nyaataa, asmii, akkasumas akka tonic hadhaa’aa fedhii nyaataa fi bullaa’insa nyaataa guddisuuf fayyadama.
2. Kutaaleen Clerodendrum phlomidis nyaatamuu danda’uu?
Biqiltuun kun summii qabaachuu danda’u irraa kan ka’e akkaataa idileetti akka nyaataatti hin nyaatamu; baalli isaa, hiddi isaa fi gogaan isaa qajeelfama ogeessaatiin doosiin to’atame qorichaaf itti fayyadama.
3. Clerodendrum phlomidis dhukkuba sukkaaraaf gargaaruu danda’aa?
Qorannoon akka agarsiisutti gogaan isaa hantuuta dhukkuba sukkaaraa qaban keessatti guluukoosii dhiigaa hir’isa, kunis akka waan sukkaara dhiigaa gadi bu’uu danda’u agarsiisa, garuu qorannoon namaa barbaachisaadha, gorsi yaalaa barbaachisaa dha.
4. Clerodendrum phlomidis qabiyyee farra maaykiroobiyaanii qabaa?
Eeyyee, hundee fi baala irraa baafaman baakteeriyaa irratti sochii agarsiisu akka Istaafiilookookaas aureus jedhamu fi fangasii akka Candida albicans jedhamuun beekama, infekshiniif itti fayyadamuu isaa deeggaruun.
5. Miidhaan Clerodendrum phlomidis maal fa’a?
Garmalee fayyadamuun sababa alkaloids fi glycosides tiin bullaa’insa nyaataa jeequu ykn summii fiduu danda’a; yeroo ulfaa irraa fagaachuu waan qabuuf to’annoo ogeessaa barbaada.
6. Clerodendrum phlomidis dhalataa eessaa?
Dhalataa ardii xiqqaa Hindii fi Miyanmaar yoo ta’u, baayoomii tiroopikaalaa waqtii goggogaa ta’e keessatti akka biqiltuu guddaa ykn muka xiqqaatti guddata.
7. Ayurveda keessatti Clerodendrum phlomidis akkamitti fayyadama?
Hundeen isaa qaama qophii Dashmool humnaa fi fayyaaf, akka decoctions ykn powder inflammation, neuralgia, fi jeequmsa bullaa’insa nyaataaf fayyadama.
8. Clerodendrum phlomidis rakkoo narvii yaalu danda’aa?
Bu’aan isaa aseetilkooliinisteereezii dhorkuu agarsiisa, kunis yaadannoo guddisuu fi wal’aansa jeequmsa narvii ta’uu akka danda’u agarsiisa, garuu ragaan kilinikaa daangeffamaadha.
Gaaffii, yaada ykn gumaacha qabduu? Yoo akkas ta’e yaada keessan nuuf qooduuf saanduqa yaada armaan gadii kana bilisaan nuuf qoodaa. Akkasumas, odeeffannoo kana namoota fayyadamoo taʼuu dandaʼaniif gaarummaadhaan akka qooddan isin jajjabeessina. Yeroo tokkotti nama hunda bira gahuu waan hin dandeenyeef, gargaarsa dubbii kana babal’isuuf gootan dhuguma dinqisiifanna. Deeggarsa nuuf gootaniifis ta’e waan qooddaniif hedduu galatoomaa!
Hubachiisa: Barreeffamni kun barnootaafi odeeffannoo qofaaf kan qophaa’edha. Faayidaan fayyaa ibsame qorannoo saayinsii fi beekumsa aadaa irratti kan hundaa’edha. Isaanis gorsa fayyaa ogeessaa, qorannoo ykn yaala bakka bu’an miti. Yeroo hunda baala ykn qoricha uumamaa kamiyyuu dhimma yaalaaf fayyadamuu dura ogeessa eegumsa fayyaa mariisisaa.
Akkasumas Dubbisaa: Ramaddii Guutuu Midhaan