Cynanchum acidum, yeroo baayyee Chirata ykn Acid Swallow Wort jedhamuun kan beekamu, biqiltuu qorichaaf ta’u yoo ta’u, sirna baala mukaa adda addaa keessatti akka aadaa isaatti, keessumaa Ayurveda fi qoricha aadaa Chaayinaa keessatti fayyadamaa ture. Dhalataa Hindii fi kutaalee Eeshiyaa birooti.
Cynanchum acidum biqiltuu bara baraan ol ba’ee fi maatii Apocynaceae keessaa tokko.
Baaloonni isaanii salphaa, faallaa fi boca isaanii eliiptikii dha. Isaanis akkaataa adda addaatiin magariisa dukkanaa’aa fi guddinaan garaagarummaa qabaachuu danda’u.
Biqiltuun kun daraaraa xixiqqoo magariisa-keelloo diimaa ta’e tuuta tuuta ta’ee ni oomisha. Daraaraan kun yeroo baay’ee baay’ee kan agarsiisan miti.
Fuduraaleen Cynanchum acidum qoochoowwan dheeraa fi qalla’oo ta’anii fi sanyiiwwan xixiqqoo hedduu of keessaa qabani dha.
Akkasumas Dubbisaa: 11 Faayidaa Fayyaa Qorichaa Bishaan Keelloo (Nuphar Advena) .
Faayidaa Fayyaa Qorichaa Cynanchum Acidum (Chirata) .
Faayidaa fayyaa qorichaa Cynanchum acidum waliin walqabatee jiru keessaa muraasni kunooti:
1. Deeggarsa bullaa’insa nyaataa: Cynanchum acidum yeroo baayyee qoricha aadaa keessatti akka gargaarsa bullaa’insa nyaataatti fayyadama. Kompaawundootni hadhaa’oon biqiltuu kana keessatti argaman oomisha inzaayimii bullaa’insa nyaataa kakaasuu akka danda’an yoo ta’u, kunis bullaa’insa nyaataa guddisuu fi mallattoolee akka dhiita’uu fi bullaa’insa nyaataa salphisuu danda’a jedhamee amanama.
2. Fayyaa Kalee: Sirnoonni qoricha aadaa, keessumaa Ayurveda, Cynanchum acidum amaloota tiruu eegu akka qabu agarsiisu, jechuunis kalee miidhaa irraa eeguuf gargaaruu danda’a. Kunis barbaachisaa kan ta’eef kaleen summii balleessuu fi adeemsa meetaabolii qaama keessatti gahee murteessaa waan qabuuf.
3. Amaloota Ho’a qaamaa hir’isan: Cynanchum acidum qoricha aadaa keessatti ho’a qaamaa hir’isuuf fayyadamaa tureera. Wantoonni biqiltootaa kun amaloota farra ho’a qaamaa qabaachuu akka danda’an kan amanamu yoo ta’u, kunis yeroo ho’a qaamaa ho’a qaamaa gadi buusuuf gargaaruu danda’a.
4. Deeggarsa Hafuura Baafannaa: Sirnoota aadaa tokko tokko keessatti, Cynannchum acidum fayyaa sirna hargansuu deeggaruuf fayyadama. Amaloota garaa keessaa baasuu danda’u qabaachuun isaa ni amanama, kana jechuunis dafqa karaa sirna hargansuu irraa qulqulleessuuf gargaaruu danda’a, kunis hafuura baafachuun akka salphatu taasisa.
5. Dandeettii Antioksidaantii: Bal’inaan kan hin qoratamne ta’us, kompaawundootni tokko tokko asiidii Siinaanchaam keessatti argaman kan akka alkaaloyidii amaloota antioksidaantii qabaachuu danda’u. Antioksidaantoonni seelii miidhaa free radicals fi dhiibbaa oksijiinii irraan gahu irraa eeguuf gargaaru.
6. Bu’aa Farra Inflammatory: Kompaawundootni baayooaktiiwii tokko tokko biqiltuu keessatti argaman amaloota farra inflammatory qabaachuu danda’u. Kunis Cynanchum acidum inflammation qaama keessatti hir’isuuf gargaaruu akka danda’u agarsiisa.
7. Deeggarsa Sirna Ittisa qaamaa: Sirnoonni qoricha aadaa yeroo baayyee akka agarsiisanitti, Cynanchum acidum sirna ittisa qaamaa deeggaru akka danda’u. Malli arent guutummaatti hubatamee osoo jiruu, qabeenyi kun fayyaa waliigalaa fi fayyaa gaarii gumaachuu danda’a.
8. Amaloota Farra Maayikiroobiyaanii: Qorannoon tokko tokko akka agarsiisanitti kompaawundootni tokko tokko Cynanchum acidum keessatti argaman baakteeriyaa fi fangasii tokko tokko irratti sochii farra maaykiroobiyaanii qabaachuu danda’u. Haa ta’u malee, hamma dhiibbaa kanaa mirkaneessuu fi hubachuuf qorannoon dabalataa barbaachisaadha.
Mala Itti Fayyadamaa Faayidaa Fayyaa Cynannchum Acidum (Chirata) Kenname Galmeessuuf .
1. Deeggarsa bullaa’insa nyaataa: Amaloota bullaa’insa nyaataa Cynanchum acidums irraa fayyadamuu danda’uuf maloota armaan gadii ilaaluu dandeessu. Cinanchum acidum caccabee ykn budaa ta’e bishaan keessatti bilcheessuun decoction qopheessi. Nyaata dura qamadii kana keessaa kooppii xiqqaa tokko dhuguun bullaa’insa nyaataa gargaara.
Baalli Cynanchum acidum bishaan ho’aa keessatti goggoge cirrachaan goge infusion baala mukaa hojjechuuf. Kana nyaata dura nyaachuun bullaa’insa nyaataa kakaasuu danda’a.
2. Fayyaa Kalee: Yoo youre fayyaa kalee deeggaruuf fedhii qabaattan, yaalu dandeessu. Hundee ykn baala Cynannchum acidum fayyadamuun decoction qopheessuu. Decoction kana fayyadamuun fayyaa kaleef faayidaa qabaachuu danda’a.
3. Amaloota Ho’a qaamaa hir’isan: Amaloota ho’a qaamaa hir’isan kan Cynannchum acidum irraa fayyadamoo ta’uu danda’u. Kutaalee biqiltuu fayyadamuun qamadii qopheessuun ho’a qaamaa hir’isuuf gargaaruuf hamma xiqqaadhaan dhuguu.
4. 4.. Deeggarsa Hafuura Baafannaa: Deeggarsa sirna hargansuu danda’uuf. Baala goggogaa ykn hundee Cynanchum acidum fayyadamuun shaayii baala mukaa tolchuu. Shaayii kana dhuguun sirna hargansuu irratti rakkinaaf gargaaruu danda’a.
5. Bu’aa Farra Inflammatory: Amaloota farra oksijiinii fi farra inflammatory irraa fayyadamoo ta’uu danda’u. Baala Cynanchum acidum bishaan ho’aa keessatti cirrachaan infusion uumuuf. Infuushinii kana yeroo hunda fayyadamuun deeggarsa antioksidaantii fi farra inflammatory waliigalaa gargaaruu danda’a.
6. Deeggarsa Sirna Ittisaa: Sirna ittisa qaamaa deggeruu danda’uuf. Shaayii baala mukaa ykn qamadii Cynanchum acidum irraa hojjetame fayyadamuun hojii ittisa qaamaa guddisuu danda’a.
7. Bu’aa Farra Maayikiroobiyaanii: Amaloota farra maaykiroobiyaanii irraa fayyadamoo ta’uu danda’u. Gochoonni aadaa tokko tokko bu’aa farra maaykiroobiyaanii qabaachuu danda’u irraa kan ka’e dhimma gogaaf alaa irraa baafame Cynanchum acidum fayyadamuu kan dabalatudha. Haa ta’u malee, maaloo gogaa keessan irratti fayyadamuu dura of eeggannoo gochuu fi ogeessa fayyaa mariisisaa.
Akkasumas Dubbisaa: 8 Faayidaa Fayyaa Qorichaa Saussurea obvallata (Brahma Kamal) .
Miidhaa Biqiltuu Qorichaa Cynanchum Acidum Fayyadamuun Qabu
1. Walnyaatinsa Alarjii: Akkuma wanta botaanikaa kamiyyuu, alarjiin ni danda’ama. Yoo biqiltoota biroo maatii Apocynaceae keessa jiran irratti alarjii qabaatte ykn seenaa alarjii biqiltootaa qabaatte, balaa alarjii Cynannchum acidum irratti si mudachuu danda’a.
2. Dhiphina garaachaa: Mi’aan hadhaa’aan Cynanchum acidum namoota tokko tokko irratti keessumaa hamma garmalee yoo nyaatame garaachaa keessatti rakkina garaachaa fiduu danda’a.
3. Walqunnamtii Qoricha Waliin: Cynanchum acidum qoricha murtaa’e waliin wal-nyaachuu danda’a jedhameera. Yoo qoricha ajaja ogeessa fayyaatiin kennamu fudhachaa jirtan, keessumaa kanneen kalee ykn sirna bullaa’insa nyaataa irratti dhiibbaa geessisan, baala kana fayyadamuu keessan dura ogeessa eegumsa fayyaa mariisisaa, wal-nyaatinsa uumamuu danda’u irraa of qusachuuf.
4. Ulfaa fi Harma hoosisuu: Namoonni ulfaa fi harma hoosisan Cynanchum acidum fayyadamuu isaanii dura of eeggannoo gochuu fi ogeessa fayyaa mariisisuu qabu. Yeroo kanneen keessatti itti fayyadama isaa ilaalchisee odeeffannoon nageenyaa daangeffame ni argama.
5. Ijoollee fi Maanguddoota: Nageenyi Cynanchum acidum daa’immanii fi maanguddoota dhuunfaaf akka gaariitti hin mirkanoofne. Qoricha baala mukaa kamiyyuu gareewwan umurii kanaaf kennuu dura ogeessa eegumsa fayyaa mariisisuun gaariidha.
6. Gogaa Irritation (Itti Fayyadama Yeroo): Yoo Cynanchum acidum extracts ykn qophii topically fayyadamne, theres balaa gogaa aarsuu ykn alarjii ta’uu danda’a. Bakka gogaa guddaa ta’etti dibachuu dura qorannoo ‘patch test’ raawwadhu.
7. Ragaa Kilinikaalaa Dhabuu: Qormaata gurguddoo Cynanchum acidum wajjin walqabatan keessaa tokko qorannoo kilinikaa bal’aan nageenya isaa fi miidhaa inni geessisuu danda’u irratti taasifamuu dhabuu isaati. Fayyadamni aadaa fi ragaan oduu durii barbaachisaa dha, garuu deebii kennuu danda’u hunda guutummaatti calaqqisiisuu dhiisuu danda’u.
8. Itti Fayyadama Yeroo Dheeraa: Balaan yeroo dheeraaf Cynannchum acidum fayyadamuun fiduu danda’u sirriitti hin hubatamne. Hordoffii fi qajeelfama sirrii ogeessa eegumsa fayyaa irraa osoo hin argatin yeroo dheeraaf fayyadamuun balaa murtaa’e qabaachuu danda’a.
Gatii Soorataa Siinaachum asiidii (Chirata) .
1. Kaarboohayidireetii: 1.1. Hiddaa fi biqiltuun isaa Siinaankaam asiidiimii kaarboohayidireetii kan of keessaa qaban yoo ta’u, adda durummaan bifa sukkaara salphaatiin madda anniisaa salphaa ta’e kenna. Imaltoonni akka aadaa isaaniitti dheebuu dhaamsuuf biqiltuuwwan lallaafaa xuuxan, kunis naannoo goggogaa keessatti dandeettii bishaan fi kaalorii qabaachuu isaanii agarsiisa.
Juice aannani asiidii salphaa qabu kan hundee isaa keessa jiru akka dheebuu dhaamsuuf gumaacha qaba, garuu biqiltoonni gatii jalqabaa akka nyaata ijootti osoo hin taane qorichaaf.
2. Faayibara: 1.1. Faayibariin nyaataa hundee fi fuduraalee keessatti argamuun fayyaa bullaa’insa nyaataa kan deeggaru fi sochii garaachaa yeroo hunda akka taasisan kan taasisu ta’uu hin oolu. Fiiber kun qoricha aadaa dhimma garaachaaf gargaaruu danda’a, baay’inni addaa akka gaariitti galmaa’uu baatus.
Akka muka bara baraa tokkootti, caasaan isaa fibrous qabiyyee fiber xiqqaa ta’e kan agarsiisu yoo ta’u, yeroo decoctions keessatti fayyadamnu fayyaa garaachaa guddisa.
3. Pirootiinii: 1.1. Pirootiiniin xiqqaan baala fi hidda isaa keessatti kan argamu yoo ta’u, suphaa fi guddina tishuu keessatti gumaacha qaba. Madda badhaadhaa ta’uu baatus, pirootinoonni nyaata aadaa biqiltuun kun xiqqoo itti nyaatamu keessatti fedhii soorataa waliigalaa ni deeggaru.
Gaheen biqiltoonni qoricha afoolaa keessatti qaban gumaacha pirootiinii isaa daangeessa, garuu piroofaayilii baayooaktiiwii irratti dabalata.
4. Alkaaloyidii: 1.1. Biqiltuun kun alkaloids kan akka maatii Apocynaceae keessatti baay’inaan argaman kan of keessaa qabu yoo ta’u, isaanis soorata aadaa osoo hin taane kompaawundoota baayooaktiiwii dha. Isaan kun adeemsa meetaabolii irratti dhiibbaa uumuu danda’u garuu summii ta’uu danda’u irraa kan ka’e of eeggannoodhaan doosiin barbaachisu.
Alkaloids faayidaa farmaakooloojii ni kennu garuu elementii soorataa kallattiin miti.
5. Flavonoids: 1.1. Flavonoids, kan walqabatan irraa kan hubatame Cynanchum jedhamuun beekama gosoota, akka antioksidaantii ta’anii kan hojjetan yoo ta’u, dhiibbaa oksijiinii hir’isuu fi fayyaa seelii deggeruu danda’u. Isaanis biqiltoonni qabiyyee farra inflammatory akka qabaatan gumaachu.
Kompaawundootni kun gatii soorataa qoricha biqiltootaa guddisu, keessumaa deeggarsa ittisa qaamaatiif.
6. Kompaawundoota Feenoolikii: 1.1. Feenolikoonni hundee fi laateeksii keessatti kan argaman yoo ta’u, faayidaa antioksidaantii miidhaa seelii irraa eeguu danda’u dhiyeessu. Kunis itti fayyadama aadaa summii balleessuu fi kunuunsa fayyaa ni deeggara.
Feenolikoonni gahee biqiltootaa inflammation fi dhiibbaa oksijiinii hir’isuu keessatti qaban dabaluu.
7. Albuuda (Pootaasiyeemii): . Pootaasiyeemiin hordoffii hundee keessa jiraachuu hin oolu, kunis madaallii elektiroolayitii fi hojii narvii gargaara. Juicen asiidii salphaa qabu kun albuuda kana waliin bishaan kennuu danda’a.
Pootaasiyeemiin naannoo goggogaa biqiltuun itti guddatu keessatti bishaan waliigalaa ni deeggara.
8. Vitaminoota (Vitamin C): . Vitaamin C xiqqaan biqiltuu haaraa keessatti argamu danda’a, kunis hojii ittisa qaamaa kan deeggaru fi akka antioxidant ta’ee hojjeta. Kunis ho’a qaamaa fi infekshiniif itti fayyadama aadaa isaa wajjin kan walsimudha.
Vitamin C gahee biqiltoonni qoricha ittisa qaamaa guddisan keessatti qaban ni guddisa.
9. Saapooniinii: 1.1. Saapooniin, biqiltoota Apocynaceae keessatti baay’inaan mul’atan, hundee keessatti argamuu danda’u, kunis fayyaa ittisa qaamaa ykn bu’aa farra maaykiroobiyaanii deeggaruun ni danda’ama. Gaheen soorataa isaanii sadarkaa lammaffaa ta’us baayooaktiviitii waliigalaa keessatti gumaacha qaba.
Saapooniiniin laateeksii keessatti amaloota foomii kan kennan yoo ta’u, kunis hojiiwwan aadaa gargaaru.
10. Lipiidota: 1.1. Lipiidonni xixiqqoo sanyii ykn hidda keessatti kan eegamu yoo ta’u, anniisaa kan kennu yoo ta’u, qabiyyeen garuu gadi aanaadha. Laateeksiin aannan fakkaatu kun deeggarsa seeliitiif asiidota coomaa xiqqaa qabaachuu danda’a.
Lipiidonni xiqqaadha, xiyyeeffannaan biqiltoota bishaan itti kennan fi amaloota qoricha ta’an irratti.
Profaayilii soorataa kan Siinaankaam asiidiimii xiqqaadha, kompaawundoota baayooaktiiwii isaa kan akka alkaloids fi phenolics qabiyyee kaalorii caalaa cimsa. Akka aadaa isaatti dheebuu dhaamsuuf fi sirna amantii keessatti kan itti fayyadamu, biqiltuun isaa bishaan fi soorata xixiqqoo kan kennu yoo ta’u, yaaddoon summii garuu qophii malee kallattiin fayyadamuu daangeessa.
Ragaa Saayinsii fi Qo’annoo Haala Cynannchum acidum irratti
1. Naidoo fi kkf. (2013): 1.1. Qorannoon kun hundee irraa baafame kan Siinaankaam asiidiimii sochii farra maaykiroobiyaaniif, dhorkaa guddaa agarsiisu Gardnerella vaginalis jedhamuun beekama fi Neisseria gonorrhoeae jedhamuun beekama gatii MIC 0.25 fi 1 mg/mL waliin. Argannoon kun itti fayyadama aadaa isaa infekshinii saalqunnamtiin daddarbu karaa kompaawundoota flavonoid fi phenolic yaaluuf ni deeggara (Naidoo, D., fi kkf. (2013) tiin kan qophaa’e. Sochii farra maaykiroobiyaanii hundee irraa baafame Tabernaemontana elegans jedhamuun beekama. Joornaalii Etnoofarmaakooloojii, 150(2), 789-793) irratti kan argamudha. Hubachiisa: Daataa addaa daangeffame irraa kan ka’e gosoota walqabataniif kan madaqfame.
2. Okokon jedhamtu fi kkf. (2011): 1.1. Qorannoo irratti Siinaankaam asiidiimii hundee irraa baafame hantuuta dhukkuba kanaan qabaman irratti sochii farra busaa agarsiiseera Pilaasmoodiyeem berghei, parasiteemia haalaan hir’isa. Kunis hojiirra oolmaa afoolaa isaa ho’a qaamaa fi busaa, alkaloids (Okokon, JE, fi kkf. (2011) tiin kan qophaa’e. In vivo sochii farra busaa kan Tabernaemontana crassa jedhamuun beekama. Joornaalii Afrikaa Qoricha Aadaa, Dabalataa fi Filannoo, 8(3), 243-247 irratti kan argamudha. Hubachiisa: Hubannoo qorannoo gosa irraa argame.
Waa’ee Cynannchum acidum Gaaffiiwwan Yeroo Irra Deddeebi’anii Gaafataman
1. Is Siinaankaam asiidiimii fayyadamuuf nageenya qaba?
Biqiltoonni lallaafaa ta’an akka aadaa isaaniitti dheebuu hir’isuuf kan xuuxaman yoo ta’u, laateeksii fi alkalooyidoonni aannani qaban garuu baay’inaan summii ta’uu danda’u. Qophii qorichaaf xiqqoo fayyadamuu fi ogeeyyii mariisisuu.
2. Kutaalee akkamii Siinaankaam asiidiimii aadaadhaan kan itti fayyadaman?
Hiddi fi biqiltuun isaa dheebuu dhaamsuuf kan oolu yoo ta’u, biqiltuun guutuun aarsaa amantii fi sirna Hindu keessatti akka waan Soma ta’uu danda’utti qacarama.
3. Danda’a Siinaankaam asiidiimii infekshinii yaaluu?
Fayyadamni aadaa infekshiniif amaloota farra maaykiroobiyaanii akka qaban kan agarsiisu yoo ta’u, qorannoowwan gosa sochii baakteeriyaa akka Neisseria gonorrhoeae.
4. Is Siinaankaam asiidiimii biqiltuu Somaa?
Eeyyee, seenaan aadaa Soma of the Vedas ta’uu isaa kan ibsu yoo ta’u, sirna Hindu durii keessatti bu’aa hallucinogenic ykn jajjabeessuu isaatiin kan itti fayyadamudha.
5. Eessatti Siinaankaam asiidiimii guddachuu?
Dhalataa goggogaa peninsula Hindii yoo ta’u, lafa goggogaa fi naannoo banaa keessatti akka muka baala hin qabnee fi lama lama ta’ee guddata.
6. Faayidaan aadaa maali Siinaankaam asiidiimii?
Tiksitoota godaantootaa fi aarsaa amantii irratti dheebuu salphisuuf kan ooludha; tokko tokko kaayyoo hafuuraaf akka qaama Soma furtuutti amanu.
7. Ni godha Siinaankaam asiidiimii qabiyyee qoricha qabaachuu?
Qorichi afoolaa bu’aa farra inflammatory fi immune-deporting effects isaaf kan maddu yoo ta’u, faayidaa antioxidant phenolics irraa argachuu danda’u, ragaan daangeffamus.
8. Is Siinaankaam asiidiimii summaa’aa?
Eeyyee, laateeksiin sababa alkalooyidiitiin yoo sirnaan hin liqimfame gogaa namaa aarsuu ykn summii fiduu danda’a; of eeggannoodhaan qabachuu fi fayyadama raw irraa fagaachuu.
Gaaffii, yaada ykn gumaacha qabduu? Yoo akkas ta’e yaada keessan nuuf qooduuf saanduqa yaada armaan gadii kana bilisaan nuuf qoodaa. Akkasumas, odeeffannoo kana namoota fayyadamoo taʼuu dandaʼaniif gaarummaadhaan akka qooddan isin jajjabeessina. Yeroo tokkotti nama hunda bira gahuu waan hin dandeenyeef, gargaarsa dubbii kana babal’isuuf gootan dhuguma dinqisiifanna. Deeggarsa nuuf gootaniifis ta’e waan qooddaniif hedduu galatoomaa!
Hubachiisa: Barreeffamni kun barnootaafi odeeffannoo qofaaf kan qophaa’edha. Faayidaan fayyaa ibsame qorannoo saayinsii fi beekumsa aadaa irratti kan hundaa’edha. Isaanis gorsa fayyaa ogeessaa, qorannoo ykn yaala bakka bu’an miti. Yeroo hunda baala ykn qoricha uumamaa kamiyyuu dhimma yaalaaf fayyadamuu dura ogeessa eegumsa fayyaa mariisisaa.
Akkasumas Dubbisaa: 12 Barbaachisummaa Guddaa Qonna Addunyaa Guutuu