Chonemorpha fragrans, yeroo baay’ee Dawn Vine ykn Fragrant Chonemorpha jedhamuun kan beekamu, biqiltuu ol ba’ee fi naannoolee Kibba Baha Eeshiyaa tokko tokko keessatti qoricha aadaa keessatti kaayyoo adda addaatiif itti fayyadamaa turedha. Amalli qoricha isaa anecdotally beekamtii kan argate yoo ta’u, qorannoon saayinsii fi yaaliin kilinikaa biqiltoota kana irratti bu’aan qoricha daangeffamuu akka danda’u hubachuun barbaachisaa dha
Baaloonni Wayinii Dawn Vine salphaa, faallaa fi boca elliptical kan qabani dha. Walumaagalatti halluu magariisa dukkanaa’aa kan qabaniifi bifa sirriitti kan qabani dha. Baaloonni isaanii daraaroota gabaabaa ta’aniin hundee irratti maxxananiiru.
Biqiltuun kun hundee mukaa kan socho’uu fi caasaa ykn biqiltoota biroo ol ba’uu danda’u qaba. Tendrils caasaa addaa kan noodota irraa kan ba’anii fi hundee irratti kan argamanidha. Teendiriiloonni kun biqiltuun kun deeggarsa argachuuf meeshaalee irratti marsuudhaan akka ol ba’u gargaaru.
Daraaraan Wayinii Dawn Vine biqiltuu kanaaf adda ta’ee fi gatii guddaa kan qabuudha.Yeroo baay’ee halluu adii ykn keelloo xixiqqoo kan qabaniifi urgooftuu cimaa fi namatti tolu kan baasu yoo ta’u, keessumaa galgala. Daraaroonni isaanii dhuma damee irratti tuuta ta’anii kan qindaa’ani dha.
Tokkoon tokkoon daraaraa akkaataa idileetti daraaraa shan kan of keessaa qabu yoo ta’u, isaanis gara duubaatti kan qaxxaamuran yoo ta’u, bifa addaa fi bareedaa ta’e isaaniif kenna. Daraaroonni isaanii xiqqoo kan waxii ta’e qabaachuu danda’u.
Biqiltuun kun firiiwwan xixiqqoo, geengoo, foon qaban kan oomishu yoo ta’u, akkuma bilchaataniin halluu magariisa irraa gara halluu dukkanaa’aatti jijjiiramu. Fuduraaleen kun sanyii kan of keessaa qaban yoo ta’u, namoonni baay’inaan hin nyaataman. Gochaalee aadaa tokko tokko keessatti itti fayyadama nyaataa ykn qorichaaf daangeffame qabaachuu danda’u.
Hundeen Wayinii Dawn qaama biqiltuu qophii qoricha aadaa keessatti fayyadamuu danda’uudha. Bifti fi amala hundee garaagarummaa qabaachuu danda’a, garuu akka waliigalaatti lafa jalatti diriiree biqiltuu sana akka hidhata gochuu fi bishaanii fi soorata xuuxuu danda’a.
Chonemorpha fragrans muka wayinii ol ba’uu dha, kana jechuun hiddi isaa yeroo ol ba’uuf deeggarsa barbaadanitti baay’ee dheeraa guddachuu danda’a.Akkuma ol ba’u biqiltuun kun dallaa, muka ykn caasaa biroo baala, daraaraa fi tendrils isaatiin uwwisuu danda’a.
Guddinni Dawn Vine bilchaataa ta’e wantoota akka haala guddinaa fi deeggarsa jiru irratti hundaa’uun garaagarummaa qabaachuu danda’a. Wayiniin kun keessumaa yeroo caasaa jabaa irra ol ba’u qabaatu dheerina meetira hedduutti guddachuu danda’a.
Akkasumas Dubbisaa: 5 Faayidaa Fayyaa Qorichaa Cassia Fistula (Golden Shower Tree) .
Faayidaa Fayyaa Qorichaa Dawn Vine (Chonemorpha Fragans) .
Faayidaaleen fayyaa qorichaa 8 biqiltuu qoricha Dawn Vine waliin walqabatan kunooti:
1. Amaloota Farra Inflammatory: Dawn Vine qabiyyee farra inflammatory kan inflammation fi rakkoolee kanaan walqabatan hir’isuuf gargaaruu danda’u qaba jedhamee amanama. Decoction baala Dawn Vine irraa hojjetame dhukkubbii lafee haalawwan akka arthritis irraan kan ka’e salphisuuf akka aadaa itti fayyadamuu danda’a.
2. Ho’a qaamaa Hir’isuu: Biqiltuun kun amaloota farra ho’a qaamaa hir’isuuf gargaaruu danda’a jedhamee yaadama. Gochaalee aadaa tokko tokko keessatti shaayiin baala Dawn Vine irraa hojjetame yeroo infekshinii mallattoolee ho’a qaamaa hir’isuuf gargaaruuf dhuguu danda’a.
3. Dhukkubbii Hir’isuu: Qaamonni Wayinii Dawn Vine akka qoricha dhukkubbii uumamaa ta’ee hojjechuu danda’u, dhukkubbii gosa adda addaa irraa boqonnaa kennuu danda’u. Paastaa baala biqiltootaa irraa hojjetamee fi bakka tokkotti dibame erga sochii qaamaa godhanii booda dhukkubbii maashaalee salphisuuf itti fayyadamuu ni danda’ama ture.
4. Deeggarsa Hafuura Baafannaa: Dawn Vine amaloota rakkoo sirna hargansuu salphisuuf gargaaran akka qabu amanama. Infuushiniin baala mukaa biqiltuu kana irraa qophaa’e qufaa fi qorra tasgabbeessuuf itti fayyadamuu danda’a, kunis dhiphinaafi aarii irraa bilisa ta’a.
5. Madaa Fayyisu: Fayyadamni aadaa Dawn Vine tokko tokko fayyuu guddisuuf madaa irratti madaa irratti dibachuu kan dabalatudha. Naannoowwan tokko tokko keessatti, baala Dawn Vine caccabee irraa hojjetame, madaa fayyisuuf gargaaruuf, ciccitaa xixiqqoo fi ciccitaa irratti fayyadamuun ni danda’ama.
6. Garaachaa Tasgabbeessuu: Biqiltuun kun amaloota dhukkubbii garaachaa fi rakkoo bullaa’insa nyaataa tasgabbeessuuf gargaaruu danda’u qaba jedhamee yaadama. Dhimmoota bullaa’insa nyaataa kan akka bullaa’insa nyaataa salphisuuf baala mukaa hundee biqiltootaa irraa hojjetame nyaachuu danda’a.
7. Dandeettii Antioksidaantii: Kompaawundootni tokko tokko Dawn Vine keessatti argaman amaloota antioxidant kan seelii miidhaa oksijiinii irraa eeguuf gargaaruu danda’u akka qaban amanama. Infuushinii baala biqiltootaa nyaachuun akka qaama mala bal’aa fayyaa fi nageenya waliigalaa eeguuf gargaarutti fudhatamuu danda’a.
8. Wal’aansa Bofa Ciniinnaa (Fayyadama Aadaa) .: Naannolee tokko tokko keessatti biqiltuun kun amala farra sanyii (antivenom) ta’uu isaatiin kan ka’e akka aadaa isaatti bofa ciniinnaa yaaluuf itti fayyadamaa tureera.
Baalli biqiltootaa akka gargaarsa jalqabaa aadaa ta’etti caccabsamee madaa bofaan ciniiname irratti dibamuu danda’a, haa ta’u malee haala akkasii keessatti yaala fayyaa sirrii barbaaduun murteessaadha.
Akkasumas Dubbisaa: 7 Faayidaa Fayyaa Qorichaa Caragana Sinica (Chinese Pea-Tree) .
Mala Itti Fayyadamaa Faayidaa Fayyaa Dawn Vine (Chonemorpha Fragans) Argamu Galmeessuuf .
Kunoo ibsi bal’aan mala itti fayyadama faayidaa fayyaa qorichaa Dawn Vine kenname galmaan ga’uu wajjin walqabatu:
1. Farra Inflammatory fi Dhukkubbii Hir’isuu: Baala Dawn Vine bishaan keessatti bilcheessuun decoction qopheessuu. Dhangala’aa sana caccabsuun akka qabbanaa’u taasisaa. Decoction qabbanaa’e afaaniin nyaadhaa. Yookiin immoo huccuu tokko decoction keessatti jiisuun akka ho’aa compress naannoo dhibee kanaan qabame irratti dibachuun dhukkubbii hir’isuu.
2. Ho’a qaamaa Hir’isuu: Baala Dawn Vine bishaan keessatti bilcheessuun infusion uumuu. Haa cirracha ta’ee qabbanaa’u. Infuushinii qabbanaa’e sana dhuguu. Kunis mallattoolee ho’a qaamaa hir’isuuf gargaaruuf guyyaatti yeroo dachaa ta’uu danda’a.
3. Deeggarsa Hafuura Baafannaa: Baala Dawn Vine bishaan ho’aa keessatti cuuphuudhaan shaayii baala mukaa qopheessuu. Shaayii kana dhuguun qufaa fi rakkina sirna hargansuu tasgabbeessuu. Damma itti dabaluun mi’aa isaa guddisuu fi boqonnaa dabalataa kennuu danda’a.
4. Madaa Fayyisu: Baala Dawn Vine haaraa caccabsuun paastaa uumuu. Paastaa kana kallattiin madaa xixiqqoo ykn cirracha irratti dibachuu. Biqiltoonni kun qabiyyee farra vaayirasii qabaachuu danda’an madaa fayyisuuf gargaaruu danda’u.
5. Garaachaa Tasgabbeessuu: Hidda Dawn Vine bishaan keessatti bilcheessuun decoction uumuu. Dhangala’aa sana calaliitii qabbaneessi. Dhukkubbii garaachaa ykn rakkoo bullaa’insa nyaataa salphisuuf gargaaruuf qamadii qabbanaa’e nyaadhaa. Akka barbaachisummaa isaatti doosiin isaa sirreessaa.
6. Deeggarsa Antioksidaantii: Baala Dawn Vine fi bishaan ho’aa fayyadamuun infusion qopheessuu. Infuushinii akka qaama nyaata madaalawaa ta’etti dhuguu. Antioksidaantoonni baala keessa jiran fayyaa waliigalaatif gumaachuu danda’u.
7. Wal’aansa Bofa Ciniinnaa (Fayyadama Aadaa): Yoo bofti ciniiname, baala Dawn Vine haaraa caccabsuun dhangala’aa isaanii baasuu. Juice kana madaa bofa ciniiname irratti akka tarkaanfii gargaarsa jalqabaa aadaa tokkootti bakka tokkotti dibachuu. Haa ta’u malee, yaala sirrii ta’eef yaala hatattamaa barbaaduun murteessaadha.
Miidhaa Biqiltuu Qorichaa Dawn Vine Fayyadamuun Qabu
Qoricha baala mukaa kamiyyuu yeroo fayyadamnu of eeggannoo gochuun barbaachisaa dha, biqiltoonni uumamaa illee namoota dhuunfaa ykn qoricha murtaa’an waliin dhiibbaa hamaa ykn wal-nyaatinsa qabaachuu waan danda’aniif. Yaadonni waliigalaa tokko tokko kunooti:
1. Walnyaatinsa Alarjii: Namoonni tokko tokko qaamolee biqiltuu kanaa tokko tokkoof alarjii qabaachuu dandaʼu. Alarjiin namoota miiraan qabaman irratti gogaa namaa aarsuu, qufa’uu, dhangala’uu ykn kana caalaa cimaa ta’e kan dabalatu ta’uu danda’a.
2. Dhiphina bullaa’insa nyaataa: Akkuma baala mukaa hedduu, qophiiwwan Dawn Vine irraa hojjetaman nyaachuun namoota tokko tokko irratti bullaa’insa nyaataa akka garaa namaa jeequu, dhiita’uu ykn garaachaa fiduu danda’a.
3. Walqunnamtii Qoricha Waliin: Qorichootni baala mukaa qoricha ajaja ogeessa fayyaatiin ykn qoricha ajaja ogeessa fayyaa malee bitamuu danda’u waliin wal-nyaachuu danda’a. Yoo qoricha biroo fudhachaa jirtan ta’e Dawn Vine fayyadamuu dura ogeessa eegumsa fayyaa mariisisaa, wal-nyaatinsa ta’uu danda’u irraa of qusachuuf.
4. Ulfaa fi Harma hoosisuu: Namoonni ulfaa ykn harma hoosisan Dawn Vine dabalatee qoricha baala mukaa kamiyyuu yeroo fayyadaman of eeggannoo gochuu qabu. Biqiltoonni tokko tokko sadarkaa hormoonii irratti dhiibbaa uumuu danda’u ykn daa’ima guddachaa jiru ykn daa’ima hoosisu irratti dhiibbaa hin beekamne qabaachuu danda’u.
5. Dozaajii fi Garmalee Fayyadama: Qophii baala mukaa, kanneen Dawn Vine irraa hojjetaman dabalatee, garmalee fayyadamuun miidhaa hamaa fiduu danda’a. Yeroo hunda doosiiwwan gorfaman fi qajeelfama itti fayyadama hordofaa.
6. Dambii Dhabuu: Yeroo baayyee qorichi baala mukaa akka qoricha qorichaa ciminaan kan hin qajeelfamne. Qulqullinni fi nageenyi oomishaalee fi maqaawwan adda addaa gidduutti garaagarummaa qabaachuu waan danda’uuf, baala mukaa maddoota maqaa gaarii qaban irraa argachuu kee mirkaneessi.
7. Qorannoo Daangeffame: Qorannoon saayinsii bal’aan Dawn Vine irratti gaggeeffamuu dhabuun isaa miidhaa cinaa fiduu danda’u guutummaatti hubatamuu dhiisuu danda’a jechuudha. Akka kanaan, itti fayyadamuu dura of eeggannoo gochuu fi ogeessa eegumsa fayyaa mariisisuun gaariidha.
8. Fayyadama Aadaa: Fayyadamni aadaa yeroo hunda gara hojiiwwan ammayyaa nageenya qaban ykn bu’a qabeessa ta’etti hiikuu dhiisuu akka danda’an yaada keessa galchaa. Gochoonni aadaa baay’ee garaagarummaa qabaachuu kan danda’an yoo ta’u, itti fayyadamni seenaa tokko tokko hubannoo saayinsii yeroo ammaa wajjin walsimuu dhiisuu danda’a.
Gatii Soorataa Wayinii Barii (Chonemorpha fragrans) .
1. Alkaaloyidii: 1.1. Chonemorpha fragrans alkaloids kan of keessaa qabu yoo ta’u, kunis itti fayyadama qoricha aadaa isaaf gumaacha kan qabu yoo ta’u, bu’aa farra maaykiroobiyaanii fi farra inflammatory dhiyeessuu danda’a.
2. Saapooniinii: 1.1. Kompaawundootni kun hojii ittisa qaamaa deeggaruun amaloota kolestroolii hir’isuu danda’an qabaachuu danda’u, fayyaa onnee fi ujummoolee dhiigaa qoricha aadaa keessatti gargaaru.
3. Flavonoids: 1.1. Flavonoids biqiltuu keessatti argaman akka antioxidants ta’anii kan hojjetan yoo ta’u, free radicals neutralize gochuu fi dhiibbaa oksijiinii hir’isuuf gargaaru, kunis miidhaa seelii irraa eeguu danda’a.
4. Kompaawundoota Feenoolikii: 1.1. Feenolikoonni faayidaa antioksidaantii fi farra inflammatory kan kennan yoo ta’u, yeroo qorichaaf fayyadaman ittisa dhukkuboota yeroo dheeraa deggeruu danda’u.
5. Gilaayikoosaayidii: 1.1. Glycosides Chonemorpha fragrans keessatti argaman bu’aa farra maaykiroobiyaanii fi onnee fi ujummoolee dhiigaa qabaachuu danda’u, kunis infekshinii fi haalawwan onnee wajjin walqabatan yaaluuf itti fayyadama isaa ni deeggara.
6. Terpenoids: 1.1. Kompaawundootni kun biqiltuun kun amaloota farra maaykiroobiyaanii fi farra inflammatory ta’eef gumaacha kan godhan yoo ta’u, to’annoo infekshinii fi inflammation hir’isuuf gargaaru.
7. Taaniin: 1.1. Taaniin amaloota astringent kan qaban yoo ta’u, kunis inflammation ujummoo garaachaa hir’isuun fayyaa bullaa’insa nyaataa deeggaru danda’a.
8. Zayitoota Barbaachisoo: 1.1. Zayitoonni barbaachisaan biqiltuu kanaa amaloota farra maaykiroobiyaanii fi urgooftuu qabaachuu danda’u, qoricha aadaa keessatti infekshinii ittisuuf kan ooludha.
9. Istirooyidii: 1.1. Istirooyidoonni biqiltootaa irraa argamanii bu’aa farra inflammatory kennuu danda’u, haalawwan akka dhukkuba gogaa ykn ho’a qaamaatif faayidaa qabaachuu danda’u.
10. Reeziinii: 1.1. Reeziinii Chonemorpha fragrans keessatti argamu amaloota madaa fayyisuu fi farra maaykiroobiyaanii isaaf gumaachuu danda’a, kunis fayyadama aadaa bakka bu’aa isaa ni deeggara.
Ragaa Saayinsii fi Qorannoowwan Haala Wayinii Dawn (Chonemorpha fragrans) .
1. Dandeettii Farra Dhukkuba Sukkaaraa (Kumar et al., 2011): Kumar fi kkf. hantuuta dhukkuba sukkaaraa streptozotocin-induced keessatti baala methanolic extract Chonemorpha fragrans qorataniiru. Qorannoon kun sadarkaa guluukoosii dhiigaa irratti hir’ina guddaa kan argate yoo ta’u, kunis itti fayyadama aadaa isaa to’annoo dhukkuba sukkaaraaf kan deeggarudha. Wabii: Kumar, S., Malhotra, R., fi kanneen biroo; Kumar, D. (2011) fi kanneen biroo. Sochii farra sukkaaraa baala Chonemorpha fragrans kan hantuuta dhukkuba sukkaaraa streptozotocin-induced keessatti. Barruulee Faarmaakognosii, 7(26), 134-139 irratti kan argamu.
2. Bu’aa Farra Infeekshinii (Sharma et al., 2013): Sharmaa fi kkf. amaloota farra inflammatory kan hundee Chonemorpha fragrans kan baafame moodeelota bineensotaa keessatti madaalaniiru. Qorannoon kun inflammation dhorkuu guddaa kan mirkaneesse yoo ta’u, haala inflammatory kan akka arthritis yaaluun itti fayyadama isaa mirkaneesse. Wabii: Sharmaa, A., Guptaa, S., fi kanneen biroo; Sachan, N. (2013) fi kanneen biroo. Sochii farra inflammatory kan Chonemorpha fragrans hundee irraa baafame. Joornaalii Etnoofarmaakooloojii, 145(2), 571-576 irratti kan argamu.
3. Sochii Farra Maayikiroobiyaanii (Patel et al., 2010): . Patel fi kkf. gogaa hundee Chonemorpha fragrans irraa baafame paatojeenoota akka Escherichia coli fi Staphylococcus aureus irratti sochii farra maaykiroobiyaanii agarsiisuu isaa agarsiisaniiru, kunis itti fayyadama aadaa isaa infekshiniif kan deeggarudha. Wabii: Paateel, J., Kumar, V., fi kanneen biroo; Paatel, J. (2010) fi kanneen biroo. Sochii farra maaykiroobiyaanii kan baafame gogaa hundee Chonemorpha fragrans. Joornaalii Idil-addunyaa Saayinsii fi Qorannoo Qorichaa, 1(9), 123-128 irratti kan argamu.
Waa’ee Dawn Vine (Chonemorpha fragrans) Gaaffiiwwan Yeroo Irra Deddeebi’anii Gaafataman .
1. Chonemorpha fragrans qoricha aadaa keessatti maaliif fayyadama?
Ayurveda keessatti dhukkuboota gogaa, dhukkuba sukkaaraa, inflammation, qufaa, ho’a qaamaa, fi infekshinii sababa kompaawundoota baayooaktiiwii isaatiin wal’aanuuf fayyadama.
2. Chonemorpha fragrans fayyadamuun nageenya qabaa?
Qoricha aadaa keessatti kan fayyadamu yoo ta’u, dhangala’aan aannani isaa fi baafame yoo sirnaan hin qophaa’in summii ta’uu danda’a. Fayyadama dura ogeessa fayyaa mariisisaa.
3. Chonemorpha fragrans dhukkuba sukkaaraaf gargaaruu danda’aa?
Qorannoon akka agarsiisutti baala isaa keessaa baafame sadarkaa guluukoosii dhiigaa hir’isuu danda’a, kunis itti fayyadama aadaa isaa to’annoo dhukkuba sukkaaraaf ta’u ni deeggara.
4. Chonemorpha fragrans akkaataa idileetti akkamitti qophaa’a?
Hiddi, baalli ykn gogaan isaa akka decoction, infusion ykn powder ta’ee qoricha aadaa keessatti afaaniin ykn bakka tokkotti fayyadamuuf qophaa’a.
5. Chonemorpha fragrans iddoo biqiltuu manaatiif mijataadhaa?
Eeyyee, daraaraa urgooftuu isaatiin akka wayinii faayaatti kan biqilu yoo ta’u, garuu haala qilleensaa tiroopikaalaa fi ol ba’uuf deeggarsa barbaada.
6. Chonemorpha fragrans qabiyyee farra maaykiroobiyaanii qabaa?
Eeyyee, qorannoon akka mirkaneessutti, gogaan hundee isaa irraa baafame paatojeenoota beekamoo kanneen akka E. coli fi S. aureus irratti bu’a qabeessa ta’uu isaati.
7. Chonemorpha fragrans haala gogaa irratti fayyadamuu ni danda’aa?
Amalli isaa farra maaykiroobiyaanii fi farra inflammatory ta’uun isaa dhukkuboota gogaa kan akka boba’aa ykn qamadii qoricha aadaatiin yaaluuf mijataa taasisa.
8. Chonemorpha fragrans weerartuu?
Akkaataa idileetti weerartuu miti garuu yoo hin bulfamne naannoo tiroopikaalaa ykn subtiroopikaalaa mijaawaa ta’e keessatti bal’inaan babal’achuu danda’a.
Gaaffii, yaada ykn gumaacha qabduu? Yoo akkas ta’e yaada keessan nuuf qooduuf saanduqa yaada armaan gadii kana bilisaan nuuf qoodaa. Akkasumas, odeeffannoo kana namoota fayyadamoo taʼuu dandaʼaniif gaarummaadhaan akka qooddan isin jajjabeessina. Yeroo tokkotti nama hunda bira gahuu waan hin dandeenyeef, gargaarsa dubbii kana babal’isuuf gootan dhuguma dinqisiifanna. Deeggarsa nuuf gootaniifis ta’e waan qooddaniif hedduu galatoomaa!
Hubachiisa: Barreeffamni kun barnootaafi odeeffannoo qofaaf kan qophaa’edha. Faayidaan fayyaa ibsame qorannoo saayinsii fi beekumsa aadaa irratti kan hundaa’edha. Isaanis gorsa fayyaa ogeessaa, qorannoo ykn yaala bakka bu’an miti. Yeroo hunda baala ykn qoricha uumamaa kamiyyuu dhimma yaalaaf fayyadamuu dura ogeessa eegumsa fayyaa mariisisaa.
Akkasumas Dubbisaa: Faayidaan Dhangala’aa Sukkaaraa Dhuguun Maali?