Holarrhena floribunda, yeroo baayyee Holarrhena ykn Mamyrua jedhamuun kan beekamu, biqiltuu baay’ee fayyadamuu danda’uu fi amala botaanikaa adda ta’e agarsiisudha. Ibsi kun bifa, bakka jireenyaa fi amala guddina isaa irratti hubannoo kenna.
Holarrhena floribunda muka baala baqaqee fi akkaataa idileetti olka’iinsa meetira 4 hanga 15 (13 hanga 49 feet) ga’uudha. Amalli guddina isaa haala naannoo irratti hundaa’uun, biqiltuu fakkaatu irraa kaasee hanga muka xiqqaatti garaagarummaa qabaachuu danda’a. Biqiltuun kun jirma qajeelaa kan qabu yoo ta’u, gogaan isaa sirriifi halluu diimaa kan qabu yoo ta’u, umurii wajjin xiqqoo kan ciccitudha. Dameen dargaggoonni rifeensa xixiqqoo akkuma dameen bilchaachaa deemuun hir’atuun kan haguugamanidha.
Baaloonni Holarrhena floribunda damee isaanii irratti faallaa ta’ee kan qindaa’e dha. Boca salphaa fi eliiptikii kan qaban yoo ta’u, dheerinni isaanii gara seentimeetira 6 hanga 20 (inchii 2.4 hanga 7.9) ta’a. Baaloonni isaanii halluu magariisa calaqqisu fi dukkanaa’aa fi fuula gubbaa irratti uwwisa sirrii ta’e kan qaban yoo ta’u, fuulli gadii ammoo halluu diimaa qaba. Ujummoon baala mukaa kan mul’atu yoo ta’u, ujummoon cinaachaa qaxxaamuraa ta’ee fi damee gidduu irraa kan ba’u dha.
Holarrhena floribunda daraaraa xixiqqoo urgooftuu tuuta ta’an ni oomisha. Daraaroonni kun yeroo baay’ee fiixee damee irratti argamu. Tokkoon tokkoon daraaraa daraaraa adii hanga keelloo xixiqqoo shan kan qabu yoo ta’u, boca funnel fakkaatu uumu. Daraaroonni kun urgooftuu namatti tolu kan qabaniifi beeyladaa fi qilxuu dabalatee poolineetota hawwatu.
Firiin biqiltootaa lamaan fooliikilii qalla’oo yeroo dargaggeessa ta’an magariisa ta’anii fi yeroo bilchaataniin bunni itti jijjiiramu dha. Foolikiliin kun dheerinni isaanii gara seentimeetira 15 hanga 30 (inchii 5.9 hanga 11.8) gahuu danda’a. Sanyiiwwan baay’ee kan baallee waraqaa fakkaatu kan qilleensi faca’uuf gargaaru of keessaa qabu.
Holarrhena floribunda dhalootaan naannoolee adda addaa Afrikaa tiroopikaalaa fi subtiroopikaalaa keessatti argamudha. Yeroo baay’ee lafa bosona banaa, saavaanaa fi margaa keessatti argama. Biqiltuun kun biyyee bishaan gaarii qabu keessatti kan dagaagu yoo ta’u, gosoota biyyee adda addaa dandamachuu danda’a. Yeroo baayyee naannoo roobni waqtii itti roobu keessatti ni mudata.
Kutaaleen adda addaa Holarrhena floribunda qoricha aadaa keessatti fayyadamaa turaniiru. Gogaan isaa, baalli isaa fi hiddi isaa kompaawundoota baayooaktiiwii ta’an kan of keessaa qabu yoo ta’u, kunis faayidaa farra busaa, bullaa’insa nyaataa fi fayyaa biroof gumaacha qaba.
Akkasumas Dubbisaa: 20 Faayidaa Fayyaa Qorichaa Helichrysum Petiolare (Biqiltuu Licorice) .
Faayidaa Fayyaa Qorichaa Holarrhena floribunda (Holarrhena) .
1. Dhiibbaa Farra Busaa: Faayidaa Holarrhena floribunda beekamaa ta’e keessaa tokko farra busaa cimaa ta’uu isaati. Kompaawundootni akka koonessine gogaa fi hidda biqiltootaa keessatti argaman paraasitii busaa irratti bu’a qabeessummaa ajaa’ibaa agarsiisu. Kompaawundootni uumamaa kun marsaa jireenyaa paraasitii gidduu seenuun, Holarrhena floribunda naannoo busaan itti baay’atu keessatti qabeenya gatii guddaa qabu taasisa.
2. Gargaarsa bullaa’insa nyaataa: Biqiltoonni seera bu’uuraa hadhaa’oon dhangala’aa bullaa’insa nyaataa kakaasu, bullaa’insa nyaataa fayya qabeessa ta’e guddisa. Qophii Holarrhena floribunda irraa hojjetame nyaachuun nyaata bullaa’uu dhabuu, dhiita’uu fi rakkina garaachaa biroo salphisuu danda’a, kunis sirna bullaa’insa nyaataa madaalawaa ta’e akka qabaatu gargaara.
3. Bulchiinsa Dhukkuba Sukkaaraa: Kompaawundootni murtaa’an Holarrhena floribunda keessa jiran sadarkaa sukkaara dhiigaa to’achuu keessatti dandeettii agarsiisu. Biqiltuun kun miira insuliinii guddisuu fi to’annoo gilgaalamii fooyya’aa ta’eef gumaachuu danda’a, namoota dhuunfaa dhukkuba sukkaaraa wajjin wal’aansoo qabaniif deeggarsa ni kenna.
4. Amaloota Farra Inflammatory: 1.1. Holarrhena floribunda bu’aa farra inflammatory kan qabu yoo ta’u, kunis qaamolee baayooaktiiwii isaatiin kan walqabatudha. Haalota inflammation amala qaban kan akka arthritis fi inflammatory bowel diseases to’achuuf qacaramuu danda’a, kunis miira namaa hin tolle fi dhukkubbii salphisuuf gargaara.
5. Farra baakteeriyaa fi Farra fangasii Gocha: Bu’aan biqiltootaa amaloota farra baakteeriyaa fi farra fangasii kan agarsiisan yoo ta’u, kunis infekshinii maaykiroobaayil adda addaa irratti bu’a qabeessa akka ta’an taasisa. Holarrhena floribunda infekshinii gogaa fi dhukkuboota biroo baakteeriyaa fi fangasiitiin dhufan yaaluuf gargaaruu danda’a.
6. Ho’a qaamaa Hir’isuu: . Qorichootni aadaa ho’a qaamaa to’achuuf Holarrhena floribunda fayyadamaniiru. Amalli isaa farra ho’a qaamaa yeroo ho’a qaamaa ho’a qaamaa gadi buusuuf gargaaruu danda’a, kunis mijataa waliigalaa fi fayyaa ta’uuf gumaacha qaba.
7. To’annoo Paraasitii garaachaa: . Amalli biqiltoonni kun qoricha farra balleessu, ilbiisota garaachaa fi raammoo ari’uu keessatti gatii guddaa qaba. Holarrhena floribunda weerara paraasitii furuudhaan sirna garaachaa fayya qabeessa ta’e eeguuf gargaaruu danda’a.
8. Madaa Fayyisu: 1.1. Holarrhena floribunda extracts ykn poultices madaa irratti dibachuun adeemsa fayyinaa saffisiisuu danda’a. Amalli isaa farra maaykiroobiyaanii fi tishuu haaromsuu madaa cufuu fi suphaa tishuu keessatti gargaara.
9. Gargaarsa Hafuura Baafannaa: 1.1. Holarrhena floribunda mallattoolee sirna hargansuu kan akka qufaa fi dhukkuba biroonkaayitii salphisuuf fayyadamaa tureera. Amalli isaa kan ‘expetorant’ fi bronchodilator’ ta’e hafuura baafachuu salphaatti kan mijeessuu fi rakkoo sirna hargansuu to’achuuf gargaara.
10. Deeggarsa Kalee: Biqiltoonni kun amaloonni tiruu eegu kunuunsa fayyaa kaleef gumaacha. Holarrhena floribunda adeemsa summii balleessuu keessatti kalee gargaaruu danda’a, kunis hojii kalee gaarii ta’e guddisuu danda’a.
Akkasumas Dubbisaa: 6 Faayidaa Fayyaa Qorichaa Muka Kaamphor (Cinnamomum Camphora) .
Mala Itti Fayyadamaa Faayidaa Fayyaa Holarrhena floribunda (Holarrhena) Kenname Galmeessuuf .
1. Infuushinii fi Shaayii: Karaa salphaa Holarrhena floribunda irraa fayyadamuu dandeessan keessaa tokko infusion ykn shaayii qopheessuudha. Bishaan bilcheessuun baala goge ykn haaraa irratti naquu. Gara daqiiqaa 10-15f haa liqimsu, sana booda caccabsuun dhuguu. Malli kun deeggarsa bullaa’insa nyaataa, ho’a qaamaa hir’isuu, fi fayyaa waliigalaatif bu’a qabeessa.
2. Decoctions: 1.1. Qophii caalaatti qindaa’eef, decoction hojjechuu yaadaa. Gogaa biqiltootaa ykn baala isaanii bishaan keessatti yeroo dheeraaf bilcheessuun kompaawundoota isaa sochii qaban baasuu. Dhangala’aa sana caccabsuun nyaadhaa. Keessattuu decoctions haalawwan akka busaa fi dhimmoota bullaa’insa nyaataa furuuf faayidaa guddaa qaba.
3. Hojiirra oolmaa yeroo: 1.1. Baalli ykn gogaan isaa caccabee akka poultice madaa, madaa fi infekshinii gogaa irratti bakka tokkotti dibamuu danda’a. Amalli farra maaykiroobiyaanii isaanii madaan fayyisuu fi infekshinii ittisuuf gargaara.
4. Tinctures: 1.1. Tinctures jechuun alkoolii ykn glycerin fayyadamuun qaamolee qoricha biqiltootaa baasuu of keessaa qaba. Tinctures umurii shelf dheeraa fi bu’aa concentrated ni kenna. Bishaan ykn dhugaatii biraatti copha muraasa dabaluudhaan afaaniin fudhachuun ni danda’ama.
5. Bifa Budaa: . Baalli ykn gogaan isaa goge gara budaa gaariitti caccabsuun ni danda’ama. Budaan kun akka mijatutti fayyadamuuf kaapsulaa ta’uu danda’a. Garmalee fudhachuu irraa of eeguuf qajeelfama doosiin kennamu hordofuun barbaachisaa dha.
7. Zayitii Infuushinii: . Holarrhena floribunda extracts zayita geejjibaa kan akka coconut ykn zayita olive keessatti infuse gochuun ni danda’ama. Zayitoonni itti naqaman kun masaajii gochuuf, haala gogaa furuuf ykn dibata hojjechuuf itti fayyadamuu ni danda’u.
8. Nyaata Keessatti Hirmaachuu: Aadaa tokko tokko keessatti Holarrhena floribunda nyaata aadaa irratti kan dabalamu qoricha ta’uu isaatiin. Haa ta’u malee, haala kanaan itti fayyadamuun doosiin sirrii ta’ee fi mala qophii isaa beekuu gaafata.
9. Walnyaatinsa Baala mukaa: . Holarrhena floribunda baala dabalataa biroo waliin walitti makuun bu’aa isaa guddisuu danda’a. Walnyaatinsa baala mukaa nageenya qabuu fi bu’a qabeessa ta’e uumuuf ogeeyyii baala mukaa ykn ogeeyyii eegumsa fayyaa mariisisaa.
Miidhaa Biqiltuu Qorichaa Holarrhena floribunda Fayyadamuun Qabu
1. Rakkoo bullaa’insa nyaataa: Holarrhena floribunda garmalee fayyadamuun, keessumaa doosiin isaa baay’ee yoo ta’e, nyaata bullaa’insa nyaataa kan akka garaa kaasaa, garaa kaasaa fi garaa kaasaa fiduu danda’a. Fayyadama dura dozaajii gorfame hordofuu fi ogeessa eegumsa fayyaa mariisisuun barbaachisaa dha.
2. Alarjii: 1.1. Namoonni dhuunfaa tokko tokko kompaawundoota Holarrhena floribunda keessatti argaman irratti miira qabaachuu ykn alarjii qabaachuu danda’u. Biqiltuu kana erga fayyadamtee booda mallattoolee akka gogaan dhangala’uu, ququnca’uu, ykn hafuura baafachuun rakkachuu yoo si mudate, itti fayyadamuu dhiisiitii yaala fayyaa barbaadi.
3. Wal-nyaatinsa Qorichaa: Holarrhena floribunda qoricha tokko tokko waliin wal-nyaachuu danda’a. Yoo qoricha ajaja ogeessa fayyaatiin kennamu, keessumaa qoricha farra sukkaaraa ykn farra busaa fudhachaa jirta ta’e, wal-nyaatinsa uumamuu danda’u irraa of eeguuf biqiltuu kana fayyadamuu kee dura ogeessa fayyaa kee mariisisi.
4. Ulfaa fi Harma hoosisuu: 1.1. Namoonni ulfaa fi harma hoosisan Holarrhena floribunda fayyadamuu irraa fagaachuu qabu. Daataan nageenyaa daangeffame haalawwan kanneen keessatti kan argamu yoo ta’u, fayyaa haadhaa fi daa’imaa mirkaneessuuf gama of eeggannootiin dogoggora gochuun gaariidha.
5. Ijoollee: . Nageenyi Holarrhena floribunda daa’imman irratti gadi fageenyaan hin qoratamne. Qajeelfama ogeessa fayyaa gahumsa qabuun yoo ta’e malee daa’imman irratti fayyadamuu dhiisuun gaariidha.
6. Yaaddoo Dozaajii: Akkuma qoricha baala mukaa kamiyyuu, doziin sirrii ta’e Holarrhena floribunda murteessaadha. Garmalee baay’inaan fayyadamuun carraa miidhaa hamaa geessisuu danda’a. Yeroo hunda doosiiwwan gorfaman hordofuun qajeelfama argachuuf ogeessa mariisisaa.
7. Qulqullinaa fi Madda: Balaa miidhaa cinaa xiqqeessuuf, Holarrhena floribunda maddoota beekamoo irraa argachuu keessan mirkaneessaa. Faalama ykn adeemsi sirrii hin taane dhiibbaa hamaa fiduu danda’a.
8. Itti Fayyadama Yeroo Dheeraa: 1.1. Yeroo dheeraa fi itti fufiinsaan Holarrhena floribunda fayyadamuun bu’aa hin yaadamne qabaachuu danda’a. Fayyadama irraa boqonnaa fudhachuu fi yeroon deebii qaama keessanii hordofuun gaariidha.
Gatii Soorataa Holarrhena floribunda (Holarrhena) .
1. Alkaaloyidii: 1.1. Holarrhena floribunda alkaloids steroidal kan akka conessine, holonamine, fi holadienine kan badhaadhe yoo ta’u, isaanis amaloota farra maaykiroobiyaanii fi farra inflammatory kan agarsiisan yoo ta’u, qoricha aadaa keessatti itti fayyadamuu isaa kan deeggarudha.
2. Flavonoids: 1.1. Biqiltuun kun flavonoids kanneen akka quercetin-3-O-glucoside fi kaempferol-3-O-glucoside kan of keessaa qabu yoo ta’u, isaanis bu’aa antioxidant kan kennan yoo ta’u, dhiibbaa oksijiinii fi inflammation ittisuuf gargaaru.
3. Kompaawundoota Feenoolikii: 1.1. Baala fi gogaa keessatti kan argaman kompaawundootni feenooliik sochii antioksidaantii keessatti gumaacha kan godhan yoo ta’u, raadikaalota bilisaa jiddugaleessa gochuun carraa dhukkuboota yeroo dheeraa hir’isuu danda’u.
4. Saapooniinii: 1.1. Kompaawundootni baala fi gogaa keessa jiran kun hojii ittisa qaamaa kan deeggaran yoo ta’u, amaloota farra maaykiroobiyaanii kan qaban yoo ta’u, wal’aansa infekshinii keessatti gargaaru.
5. Taaniin: 1.1. Gogaa keessatti kan argamu taaniin faayidaa astringent fi antioxidant kan kennu yoo ta’u, kunis madaa fayyisuu fi fayyaa bullaa’insa nyaataa guddisuu danda’a.
6. Diterpenoids: 1.1. Kompaawundootni akka 6-β-hayidirooksiiroosenoolaktoonii gogaa keessa jiran sochii farra pirootozooyilii giddu galeessaa agarsiisu, kunis itti fayyadama aadaa infekshinii paraasitii kan akka busaa ni deeggara.
7. Kaarboohayidireetii: 1.1. Sanyiiwwan kaarboohayidireetii kan of keessaa qaban yoo ta’u, madda anniisaa xiqqaa kan kennan yoo ta’ellee, sababa nyaatamuu danda’u daangeffameef qaama soorataa jalqabaa ta’uu baatus.
8. Gilaayikoosaayidii: 1.1. Fiinolik fi flavonoid glycosides piroofaayilii antioksidaantii biqiltuu kanaa kan guddisu yoo ta’u, inflammation hir’isuu fi eegumsa seelii keessatti gargaaruu danda’a.
9. Tiraayitarpeenooyidii: 1.1. Kompaawundootni kun, gogaa keessatti argaman, bu’aa farra inflammatory fi cytotoxic gumaachuu danda’u, kunis fayyadama farra kaansarii ta’uu danda’u deeggaru.
10. Albuuda (Pootaasiyeemii): . Hammi pootaasiyeemii baala fi gogaa keessatti argamu madaallii dhangala’aa fi fayyaa onnee fi ujummoolee dhiigaa kan deeggaru yoo ta’u, baay’ina nyaataa guddaa ta’uu baatus.
Ragaa Saayinsii fi Qo’annoo Haala Holarrhena floribunda
1. 1.. Yoa fi kkf. (2017) irratti): Qorannoon kun baala etaanoolii Holarrhena floribunda irraa baafame madaalee, sochii farra maaykiroobiyaanii Staphylococcus aureus, Salmonella typhi, fi Klebsiella pneumoniae (MICs 0.62–1.25 mg/mL) fi sochii farra busaa irratti argachuun, itti fayyadama aadaa isaa infekshinii fi busaaf (Yemoa, A., Gbenou, JD,) deeggareera. fi kkf., 2017).
2. Kpegba jedhamuun beekama fi kkf. (2018): Qorattoonni flavonoids gogaa jirma Holarrhena floribunda irraa adda baasuun, sochii antioxidant guddaa (IC50 29.80 μg/mL karaa DPPH assay) fi bu’aa farra dhiibbaa dhiigaa allaattii giini keessatti agarsiisuudhaan, dhiibbaa arteriin giddugaleessaa doosiin hirkatee hir’isuun, dhiibbaa dhiigaaf itti fayyadama isaa mirkaneessa (Kpegba, K., Kondo, ET, fi kkf., 2018).
3. Footii fi kkf. (2006): 1.1. Qorannoon kun lupeol long-chain fatty acid esters gogaa hundee Holarrhena floribunda irraa adda baasee, sochii farra busaa qoricha dandamatu Plasmodium falciparum (IC50 1.02–18.53 μg/mL) irratti agarsiise, itti fayyadama aadaa isaa wal’aansa busaaf deeggaru (Fotie, J., Bohle, DS, fi kkf., 2006) irratti kan ibsame).
4. Baadmuus fi kkf. (2013): 1.1. Badmus fi kkf. firaakshinoonni baala Holarrhena floribunda sochii antioxidant, antimutagenic, fi lipid peroxidation inhibitory akka agarsiisan arganii jiru, kunis dhukkuboota dhiphina oksijiinii wajjin walqabatan ittisuu keessatti akka danda’amu agarsiisa (Badmus, JA, Odunola, OA, fi kkf., 2013) irratti kan ibsame).
5. Agoreeyoo fi kkf. (2022): 1.1. Qorannoon kun alkaloids isteeroyidii (holonamine, holadienine, conessine) gogaa hundee Holarrhena floribunda irraa adda baasuun, sochii baayoofiilmii dhorkuu gosoota baakteeriyaa irratti agarsiisu, kunis infekshinii antibaayootikii dandamatu ittisuu akka danda’u agarsiisa (Agoreyo, BO, fi kkf., 2022 irratti kan ibsame).
6. 6.. Isxifaanos fi kkf. (2022): 1.1. Qorannoon akka agarsiisutti, Holarrhena floribunda hydro-ethanolic stem bark extract mallattoolee arthritis hantuuta irratti hanga %81.26 (prophylactic) fi 67.92% (therapeutic) hir’isuu isaa, kompaawundoota phenolic, alkaloids, fi saponins isaatiin walqabatee, itti fayyadama farra inflammatory isaa deeggara (Obbo, CJD, fi kkf., 2022 irratti kan ibsame).
Waa’ee Holarrhena floribunda gaaffiiwwan yeroo baayyee gaafataman
1. Holarrhena floribunda maaliif oola?
Qoricha aadaa keessatti dhukkuba busaa, garaachaa, garaachaa, dhiibbaa dhiigaa fi infekshinii yaaluuf kan gargaaru yoo ta’u, adda durummaan gogaa fi baala irraa baafame fayyadamuun.
2. Holarrhena floribunda fayyadamuuf nageenya qabaa?
Akka aadaa isaatti kan itti fayyadamnu yoo ta’u, alkalooyidoonni isaa doosiin isaa baay’inaan summii ta’uu danda’u; itti fayyadamuu dura ogeessa eegumsa fayyaa mariisisuu, keessumaa hojiiwwan keessootiif.
3. Holarrhena floribunda dhukkuba busaa akkamitti gargaara?
Gogaan isaa kompaawundoota akka lupeol esters fi diterpenoids kanneen sochii farra busaa Plasmodium falciparum irratti agarsiisan of keessaa qaba, akka qorannoon deeggarameetti.
4. Holarrhena floribunda infekshinii yaalu danda’aa?
Eeyyee, baala fi gogaan isaa baakteeriyaa akka Staphylococcus aureus fi fangasii irratti sochii farra maaykiroobiyaanii agarsiisuun, infekshiniif itti fayyadamuu isaa ni deeggara.
5. Kompaawundootni sochii qaban ijoo Holarrhena floribunda keessatti argaman maali?
Kompaawundootni ijoo alkaloids isteeroyidii (conessine, holonamine), flavonoids, kompaawundoota phenolic, fi saponins kan jedhaman yoo ta’u, bu’aa qorichaaf gumaachu.
6. Holarrhena floribunda eessatti argama?
Dhalataa Afrikaa Dhihaa fi Giddugaleessaa yoo ta’u, haala qilleensaa tiroopikaalaa fi subtiroopikaalaa keessatti, yeroo baayyee bosonaafi saavaanaa keessatti kan dagaagudha.
7. Holarrhena floribunda akkamitti qorichaaf qophaa’a?
Gogaan fi baalli isaa akkaataa idileetti gara haayidiroo-etaanooliik ykn bishaan keessaa baafame, qamadii ykn budaa dhukkuboota adda addaa yaaluuf gargaarutti hojjetama.
8. Holarrhena floribunda dhiibbaa dhiigaa gargaaruu danda’aa?
Qorannoon akka agarsiisutti gogaan isaa kan baafame dhiibbaa dhiigaa moodeelota bineensotaa keessatti hir’isa, kunis itti fayyadama aadaa isaa dhiibbaa dhiigaa to’achuuf kan deeggarudha.
Gaaffii, yaada ykn gumaacha qabduu? Yoo akkas ta’e yaada keessan nuuf qooduuf saanduqa yaada armaan gadii kana bilisaan nuuf qoodaa. Akkasumas, odeeffannoo kana namoota fayyadamoo taʼuu dandaʼaniif gaarummaadhaan akka qooddan isin jajjabeessina. Yeroo tokkotti nama hunda bira gahuu waan hin dandeenyeef, gargaarsa dubbii kana babal’isuuf gootan dhuguma dinqisiifanna. Deeggarsa nuuf gootaniifis ta’e waan qooddaniif hedduu galatoomaa!
Hubachiisa: Barreeffamni kun barnootaafi odeeffannoo qofaaf kan qophaa’edha. Faayidaan fayyaa ibsame qorannoo saayinsii fi beekumsa aadaa irratti kan hundaa’edha. Isaanis gorsa fayyaa ogeessaa, qorannoo ykn yaala bakka bu’an miti. Yeroo hunda baala ykn qoricha uumamaa kamiyyuu dhimma yaalaaf fayyadamuu dura ogeessa eegumsa fayyaa mariisisaa.
Akkasumas Dubbisaa: Meeshaalee Pilaastikaa Balfa Keessan Akkaataa Sirritti Itti Gatan