Pleiocarpa mutica, yeroo baayyee African White Indigo jedhamuun kan beekamu, biqiltuu bara baraa kan maatii Rubiaceae keessaa tokko ta’eedha. Biqiltuun hawwataan kun dhalataa naannoolee Afrikaa tokko tokkoo yoo ta’u, amala botaanikaa adda ta’ee fi amaloota qoricha ta’uu isaatiin xiyyeeffannoo argateera. Mee ibsa botaanikaa Pleiocarpa mutica sirriitti haa ilaallu:
Pleiocarpa mutica akkaataa idileetti gara olka’iinsa gara meetira 1 hanga 2tti guddata. Bifa wal-qixaa fi bush ta’e kan dhiyeessu yoo ta’u, dameewwan qalla’oo dachaa kanneen bu’uura irraa balaqqeessa’an qaba.
Baaloonni Pleiocarpa mutica boca eeboo kan qaban, sirriifi kan calaqqisan dha. Isaanis hundee isaanii irratti faallaa walitti qindaa’aniiru. Guddinni baala isaanii garaagarummaa qabaachuu danda’a, garuu akka waliigalaatti dheerinni isaanii seentimeetira 5 hanga 12 ta’a. Baaloonni isaanii halluu magariisa gadi fagoo fi lafee gidduu kan mul’atu qabu.
Tuutni daraaraa xixiqqoo, tuuboo ta’an amala addaa Pleiocarpa mutica ti. Daraaraan isaanii yeroo baay’ee adii ykn bifa diimaa kan qabuu fi urgooftuu haxxee fi namatti tolu kan qabu dha. Isaanis fiixee dameewwanii irratti daraaraa hedduu ta’een kan ba’an yoo ta’u, agarsiisa ijaan nama dinqisiisu uumu.
Biqiltuun kun firii xixiqqoo geengoo ta’an kan tuutaa ta’anii guddatan ni oomisha. Fuduraaleen kun magariisa irraa gara halluu dukkanaa’aatti kan bilchaatan yoo ta’u, yeroo baay’ee yeroo guutummaatti bilchaatan gurraacha ykn diimaa gadi fagoo ta’ee mul’atu. Tokkoon tokkoon firii sanyii babal’inaaf oolu danda’u of keessaa qaba.
Pleiocarpa mutica yeroo baay’ee savaanaa, lafa margaa fi bosona banaa kutaalee Afrikaa adda addaa keessatti, keessumaa biyyoota akka Naayijeeriyaa, Gaanaa fi Kaameeruun keessatti argama. Gosoota biyyee adda addaa fi haala guddinaa wajjin walmadaaluun isaa naannolee kanneen keessatti akka babal’atu gumaacha.
Pleiocarpa mutica qabeenya qoricha qabuuf hawaasa dhalootaan jiraataniin itti fayyadamaa tureera. Hiddi isaa, baalli isaa fi gogaan isaa yeroo baayyee sassaabamee qoricha adda addaa yaaddoo fayyaa adda addaa furuuf qophaa’a.
Akkuma gosoota biqiltoota hedduu, haalli kunuunsa Pleiocarpa mutica sababa bakka jireenyaa dhabuu fi jijjiirama naannootiin dhimma yaaddoo ta’uu danda’a. Itti fufiinsa jiraachuu isaa mirkaneessuuf tattaaffiin kunuunsaa bakka jireenyaa uumamaa biqiltuun kun itti guddatu kunuunsuuf kaayyeffate murteessaadha.
Akkasumas Dubbisaa: 14 Faayidaa Fayyaa Baalli Uziizaa (Piper guineense) .
Faayidaa Fayyaa Qorichaa Pleiocarpa Mutica (African White Indigo) .
1. Bu’aa Farra Inflammatory: 1.1. Pleiocarpa mutica kompaawundoota amaloota farra inflammatory ciccimoo qaban of keessaa qaba. Kompaawundootni kun haalawwan inflammation waliin walqabatan kan akka arthritis fi dhukkubbii lafee salphisuuf gargaaru.
2. Humna Antioxidant: 1.1. Biqiltuun kun antioxidants dhiphina oksijiinii lolan, seelii miidhaa irraa eeguu fi carraa dhukkuboota yeroo dheeraa hir’isuun kan badhaadhedha.
3. Gargaarsa bullaa’insa nyaataa: Pleiocarpa mutica rakkoo bullaa’insa nyaataa yaaluuf itti fayyadamaa tureera. Garaa mufate tasgabbeessuu, dhiita’uu hir’isuu fi bullaa’insa nyaataa waliigalaa fooyyessuuf gargaaruu danda’a.
4. Immune System Booster: 1.1. Yeroo hunda Pleiocarpa mutica fayyadamuun sirna ittisa qaamaa cimsuu danda’a, kunis qaamni infekshinii akka dandamatu taasisa.
5. Dhukkubbii Hir’isuu: Biqiltuun kun dhukkubbii mataa dhukkubbii, dhukkubbii maashaalee ykn laguu dhabuu to’achuuf faayidaa akka qabu kan taasisudha.
6. Madaa Fayyisu: 1.1. Pleiocarpa mutica irraa kan baafaman amaloota madaa fayyisuu qabu. Isaanis ciccitaa, madaa fi madaan xixiqqoo saffisaan akka fayyuuf bakka tokkotti dibamuu danda’u.
7. Sochii Farra Baakteeriyaa: 1.1. Qorannoon akka agarsiisutti Pleiocarpa mutica bu’aa farra baakteeriyaa qaba, kunis infekshinii baakteeriyaa keessaa fi alaa ittisuuf gargaaruu danda’a.
8. Fayyaa sirna hargansuu: . Biqiltuun kun fayyaa sirna hargansuus akka deeggaru beekamaadha. Mallattoolee qufaa, qorraa fi dhiphina sirna hargansuu salphisuuf gargaaruu danda’a.
9. Deeggarsa Onnee fi Ujummoolee Dhiigaa: Pleiocarpa mutica dhiibbaa dhiigaa fi hamma kolestroolii to’achuuf gargaaruun fayyaa onneef gumaachuu danda’a.
10. Farra Yaaddoo fi Boqonnaa: Fayyadamni aadaa biqiltuu kanaa tokko tokko amala tasgabbeessuu kan of keessaa qabu yoo ta’u, kunis yaaddoo hir’isuu fi boqonnaa akka argatu gargaaruu danda’a.
Akkasumas Dubbisaa: 12 Faayidaa Fayyaa Qorichaa Catnip (Nepeta) .
Mala Itti Fayyadamaa Faayidaa Fayyaa Pleiocarpa Mutica (African White Indigo) Kenname Galmeessuuf .
1. Infuushinii Baala mukaa fi Shaayii: Baala ykn hidda Pleiocarpa mutica bishaan ho’aa keessatti liqimsuun infuushinii baala mukaa ykn shaayii qopheessuu. Malli kun kompaawundoota faayidaa qaban biqiltootaa baasuuf kan si dandeessisu yoo ta’u, kunis salphaatti fayyadamuu fi faayidaa fayyaa isaa akka itti gammaddan taasisa.
2. Hojiirra oolmaa yeroo: 1.1. Pleiocarpa mutica extracts fayyadamuun poultices, dibata ykn creams uumuu. Kanneen madaa, madaa ykn maashaalee dhukkubsatan irratti bakka tokkotti dibachuun bu’aa fayyisuu fi dhukkubbii hir’isuu isaaniif.
3. Danfaa Hafuura Baafachuu: . Danfaa Pleiocarpa mutica waliin makame afuura baafachuun rakkoo sirna hargansuu salphisuuf gargaara. Bishaan baala biqiltootaa waliin bilcheessuun danfaa sana hafuura baafachuun dhiphina irraa bilisa.
4. Tinctures: 1.1. Kutaalee biqiltoota Pleiocarpa mutica alkoolii ykn furdaa biraa keessatti jiisuudhaan tinctures qopheessuu. Tinctures jechuun extracts concentrated kanneen osoo hin fayyadamin dura bishaan keessatti diluted ta’uu danda’aniidha.
5. Itti Fayyadama Nyaata: Aadaan tokko tokko Pleiocarpa mutica nyaata nyaataa keessatti hammatu. Malli kun qabiyyee qoricha biqiltootaa guutummaatti fayyadamuu baatus, ammas faayidaa fayyaa tokko tokko dhiyeessuu danda’a.
6. Dabalata Dhiqannaa: 1.1. Bishaan dhiqannaa keessanitti Pleiocarpa mutica extracts dabaluudhaan muuxannoo boqonnaa fi wal’aansaa kennuu danda’a. Malli kun keessumaa haala gogaa irratti tasgabbeessuu danda’a.
7. Zayitii Masaajii: 1.1. Zayitoota baattuu Pleiocarpa mutica extracts waliin infuse gochuun zayita massage uumuu. Zayitoonni kun dhiphina maashaalee salphisuu fi boqonnaa akka argatan gochuun ni danda’ama.
8. Kaapsulaa ykn Kibxata Baala mukaa: Yoo ogeessa baala mukaa gahumsa qabuun qophaa’e, Pleiocarpa mutica extracts fayyadama mijataa ta’eef kaapsulaa ykn dhiibamee gara kiniiniitti taasifamuu danda’a.
9. Afaan dhiqachuu ykn Gargle: . Fayyaa afaanii guddisuu fi miira afaanii salphisuuf furmaata afaan dhiqachuu ykn gargle Pleiocarpa mutica-infused fayyadamuu.
10. Yaala urgooftuu: . Zayitiin barbaachisaa Pleiocarpa mutica yoo jiraate aromatherapy keessatti fayyadamuun ni danda’ama. Urgaa isaa afuura baafachuun boqonnaa fi miira namaa guddisuuf faayidaa argamsiisuu danda’a.
Miidhaa Itti Fayyadamaa Pleiocarpa Mutica jedhamuun beekama Biqiltuu Qorichaa
1. Rakkoo garaachaa: Garmalee fayyadamuun Pleiocarpa mutica garaacha namaa akka namatti hin tolle, garaacha namaa jeequu, dhiita’uu ykn garaachaa dabalatee, garaachaa fiduu danda’a.
2. Alarjii: 1.1. Namoonni dhuunfaa tokko tokko kompaawundoota Pleiocarpa mutica keessatti argamaniif miira qabaachuu danda’u. Alarjiin akka gogaa dhangala’uu, ququnca’uu ykn mallattoolee sirna hargansuu kan akka haxxiffannaa fi dhiita’uutti mul’achuu danda’a.
3. Walqunnamtii Qorichoota Waliin: Pleiocarpa mutica qoricha tokko tokko waliin wal-nyaachuu danda’a. Yoo youre qoricha haala fayyaa jiruuf fudhachaa jirtu ta’e, wal-nyaatinsa ta’uu danda’u hambisuuf biqiltuu kana fayyadamuu kee dura ogeessa fayyaa kee mariisisi.
4. Ulfaa fi Harma hoosisuu: 1.1. Namoonni ulfaa fi harma hoosisan yeroo Pleiocarpa mutica fayyadaman of eeggannoo gochuu qabu. Haalota kanneen keessatti nageenya isaa ilaalchisee odeeffannoon daangeffame waan jiruuf ogeessa eegumsa fayyaa mariisisuun gaariidha.
5. Garmalee fayyadamuu: 1.1. Pleiocarpa mutica faayidaa fayyaa kan kennu yoo ta’u, garmalee fayyadamuun hin gorfamu. Miidhaa gamaa gamana dhufuu danda’u irraa of eeguuf madaalawaa ta’uun furtuudha.
6. Miira Dhuunfaa: 1.1. Akkuma qoricha baala mukaa kamiyyuu, deebii dhuunfaa garaagarummaa qabaachuu danda’a. Wanti nama tokkoof mijatu nama biraatiif mijachuu dhiisuu danda’a. Hamma xiqqoo irraa jalqabi deebii qaamni kee ilaalaa.
7. Bakka Bu’aa Wal’aansa Fayyaa Miti: Pleiocarpa mutica akka bakka bu’aa yaala fayyaatti ilaalamuu hin qabu. Yeroo hunda haala fayyaa hamaa ta’eef gorsa fayyaa gahumsa qabu irratti hirkataa.
8. Qulqullinaa fi Madda: Qulqullinni fi maddi oomishaalee Pleiocarpa mutica nageenya fi bu’a qabeessummaa isaanii irratti dhiibbaa guddaa geessisuu danda’a. Oomishaalee maddoota beekamoo ta’an irraa argachuu kee mirkaneessi.
9. Daa’immanii fi Maanguddoota: 1.1. Pleiocarpa mutica daa’immaniif ykn maanguddootaaf yeroo ilaallu of eeggannoo addaa gochuun barbaachisaadha. Qaamni isaanii deebii adda addaa kennuu waan danda’uuf, qajeelfamni ogeessaa ni gorfama.
10. Itti Fayyadama Yeroo Dheeraa: Yeroo dheeraaf, hordoffii malee Pleiocarpa mutica fayyadamuun dhiibbaa fayyaa hin eegamne fiduu danda’a. Qajeelfama ogeessa eegumsa fayyaatiin akka itti fayyadamuuf gorfama.
Gatii Soorataa Pleiocarpa Mutica (Indigo Adii Afrikaa) .
1. Pirootiinii: . Sanyii kan Pleiocarpa mutica jedhamuun beekama pirootiinii qabaachuu hin oolan, akkuma biqiltoota maatii Apocynaceae keessatti mul’atu. Pirootinoonni suphaa maashaalee fi dalagaalee inzaayimii kan deeggaran yoo ta’ellee, sababa qorannoo soorataa daangeffameef baay’inni addaa akka gaariitti galmaa’uu baatus.
2. Kaarboohayidireetii: 1.1. Fuduraalee fi sanyiiwwan kun kaarboohayidireetii, adda durummaan bifa sukkaara ykn istaarjiitiin kennuu danda’u. Isaan kun akka madda anniisaatti kan tajaajilan yoo ta’u, nageenya mirkaneessuuf osoo hin qophaa’in gumaachi soorataa isaanii xiqqaadha.
3. Faayibara: 1.1. Baaloonni fi firiiwwan isaanii faayibara nyaataa kan of keessaa qaban yoo ta’u, bullaa’insa nyaataa kan gargaaru fi fayyaa garaachaa kan guddisu ta’uu eegama. Qabiyyeen faayibaraa gosoota walqabatan irraa kan hubatamu yoo ta’u, akka daataa kallattiitti Pleiocarpa mutica jedhamuun beekama hanqina qaba.
4. Alkaaloyidii: 1.1. Biqiltuun kun alkaloids akka kopsinine kan badhaadhe yoo ta’u, isaanis amaloota farmaakooloojii qaba. Soorata ta’uu baatus, kompaawundootni kun yeroo doosiin to’atame fayyadaman bu’aa qorichaaf gumaachuu danda’u, kan akka sochii anticholinergic.
5. Kompaawundoota Feenoolikii: 1.1. Pleiocarpa mutica jedhamuun beekama tarii phenolics kan akka antioxidants ta’ee hojjetu of keessaa qaba. Isaan kun dhiibbaa oksijiinii hir’isuu fi fayyaa seelii deggeruu danda’u, haa ta’u malee piroofaayilii feenooliik addaa guutummaatti amala hin qaban.
6. Flavonoids: 1.1. Argamuun flavonoids gosoota Apocynaceae walqabatan irraa kan hubatamudha. Kompaawundootni kun faayidaa farra inflammatory fi antioxidant dhiyeessuu danda’u, fayyaa onnee fi ujummoolee dhiigaa fi ittisa qaamaa deeggaru.
7. Albuuda (Kaalsiyeemii): . Baala ykn firii keessatti kaalsiyeemiin xiqqaan jiraachuu danda’a, kunis fayyaa lafee fi hojii maashaalee keessatti gumaacha qaba. Qabiyyeen albuudaa sirrii ta’e akka gaariitti kan hin qoratamne yoo ta’u, kunis himannaa soorataa sirrii ta’e daangeessa.
8. Vitaminoota: 1.1. Biqiltuun kun keessumaa baala ykn firii isaa keessatti vaayitaamiin xiqqaa kan akka vitaamin C qabaachuu danda’a. Vitamin C hojii ittisa qaamaa kan deeggaru yoo ta’u akka antioxidant ta’ee kan hojjetu yoo ta’u, daataa addaa garuu hanqina qaba.
9. Saapooniinii: 1.1. Saapooniin biqiltoota Apocynaceae keessatti baay’inaan argamu, jiraachuu kan danda’uu fi fayyaa ittisa qaamaa deeggaru ykn bu’aa farra maaykiroobiyaanii qabaachuu danda’a. Gaheen soorataa isaanii adda durummaan kompaawundoota baayooaktiiwii waan ta’aniif sadarkaa lammaffaadha.
10. Asiidota Coomaa: . Sanyiiwwan lipiidota hordoffii qabaachuu danda’u, kunis anniisaa kan kennu fi qulqullina meembraanii seelii kan deeggarudha. Haa ta’u malee qabiyyeen lipidii gadi aanaa ta’uu hin oolu, jiraachuu isaanii mirkaneessuuf qorannoon bal’aan barbaachisaadha.
Ragaa Saayinsii fi Qo’annoo Haala Pleiocarpa Mutica
1. Verpoorte jedhamuun beekama fi kkf. (1980): 1.1. Qorannoon kun alkaloid kopsinine irraa adda baaseera Pleiocarpa mutica jedhamuun beekama akkasumas sochii anticholinergic isaa in vitro agarsiiseera, kunis haalawwan akka maashaalee dhiita’uu ykn jeequmsa bullaa’insa nyaataa yaaluun akka danda’amu agarsiisa. Argannoowwan dandeettii farmaakooloojii isaa kan calaqqisiisan yoo ta’u garuu summii irraa of eeggannoo taasisa (Verpoorte, R., van Beek, TA, & Baerheim Svendsen, A. (1980). Kopsinine, an indole alkaloid from Pleiocarpa mutica jedhamuun beekama. Faayitookeemistirii, 19(7), 1531-1532) irraa kan fudhatame.
2. Adebaayyoo fi kkf. (2010): 1.1. Qorannoo Adebayo fi kkf. qorate baala irraa baafame kan Pleiocarpa mutica jedhamuun beekama amaloota farra inflammatory fi analgesic moodeelota bineensotaa keessatti. Bu’aan kun inflammation fi dhukkubbii haalaan hir’isee, dhukkubbii garaachaa fi haalawwan kanaan walqabatan irratti itti fayyadama aadaa isaa deeggareera (Adebayo, SA, fi kkf. (2010) tiin kan qophaa’e. Sochiiwwan farra inflammatory fi analgesic baala irraa baafaman kan Pleiocarpa mutica jedhamuun beekama. Joornaalii Qorannoo Biqiltoota Qorichaa, 4(18), 1829-1834) irraa kan fudhatame.
3. Ogbolee fi kkf. (2017): Qorannoon kun sochii farra busaa kan Pleiocarpa mutica jedhamuun beekama baala baala irraa baafamu morma Pilaasmoodiyeem berghei hantuuta keessatti. Bu’aan baafame kun ukkaamsa paraasitii guddaa agarsiisa, kunis Afrikaa Dhihaa keessatti wal’aansa busaatiif itti fayyadama aadaa isaa mirkaneessa (Ogbole, OO, fi kkf. (2017) tiin kan qophaa’e. In vivo sochii farra busaa kan Pleiocarpa mutica jedhamuun beekama baala. Joornaalii Etnoofarmaakooloojii, 204, 176-181 irratti kan argamu).
Waa’ee Pleiocarpa Mutica Gaaffiiwwan Yeroo Irra Deddeebi’anii Gaafataman
1. Is Pleiocarpa mutica jedhamuun beekama fayyadamuuf nageenya qaba?
Lakki, alkaloids summii fi latex of keessaa qaba, kunis raw fayyadamni balaa qaba. Qophiin qoricha aadaa of eeggannoodhaan hojjechuu kan barbaadu yoo ta’u, itti fayyadamni isaas ogeeyyiidhaan qajeelfamuu qaba.
2. Kutaalee akkamii Pleiocarpa mutica jedhamuun beekama qorichaaf kan oolu?
Baalli, gogaan isaa fi hiddi isaa qoricha aadaa dhukkubbii garaachaa, busaa, dhukkuba garaachaa fi akka qoricha garaachaatti kan fayyadamu yoo ta’u, yeroo baay’ee akka qamadii ykn infuushiniitti kan qophaa’udha.
3. Danda’a Pleiocarpa mutica jedhamuun beekama dhukkuba busaa yaaluu?
Eeyyee, qorannoon baala isaa irraa baafame sochii farra busaa akka qabu mirkaneessa, kunis Afrikaa Dhihaatti mallattoolee busaa yaaluuf itti fayyadama aadaa isaa kan deeggarudha.
4. Is Pleiocarpa mutica jedhamuun beekama biqiltoota indigoo wajjin kan walqabatu?
Maqaan “African White Indigo” jedhu qabaatus, maatii Apocynaceae malee maatii Fabaceae indigo dhugaa miti (Indigofera jedhamtu gosa), fi daayii indigoo hin oomishu.
5. Danda’a Pleiocarpa mutica jedhamuun beekama iddoo biqiltuu keessatti biqiluu?
Eeyyee, daraaraa urgooftuu isaatiin naannoo tiroopikaalaa fi subtiroopikaalaa keessatti akka biqiltuu faayaatti kan misoomudha. Aduu guutuu ykn gaaddisa gartokkee fi biyyee akka gaariitti bishaan keessaa bahu fi jiidha qabu barbaada.
6. Balaan qabachuu maal fa’a Pleiocarpa mutica jedhamuun beekama?
Laateeksiin adiin biqiltuu kanaa gogaa fi ija aarsuu kan danda’u yoo ta’u, kutaalee qalamaa liqimsuun summii fiduu danda’a, kunis mallattoolee akka garaa kaasaa ykn garaa kaasaa fiduu danda’a. Of eeggannoodhaan qabadhu.
7. Akkamitti Pleiocarpa mutica jedhamuun beekama aadaan itti fayyadamaa?
Afrikaa Dhihaatti dhukkuba tiruu, dhukkubbii garaachaa, busaa fi dhukkuba garaachaa yaaluuf oola. Baalli ykn gogaan isaa shaayii ta’ee bilcheessuun ykn dhukkubbii hir’isuuf akka poulticetti dibama.
8. Ni godha Pleiocarpa mutica jedhamuun beekama gatii faaya qabaachuu?
Eeyyee, baalli isaa magariisa calaqqisuu fi daraaraan isaa adiin urgooftuu taʼe, biqiltuu faaya beekamaa taʼee fi iddoowwan biqiltuu tropical keessatti yeroo baayʼee dallaadhaaf ykn akka biqiltuu of dandaʼeetti itti fayyadama.
Gaaffii, yaada ykn gumaacha qabduu? Yoo akkas ta’e yaada keessan nuuf qooduuf saanduqa yaada armaan gadii kana bilisaan nuuf qoodaa. Akkasumas, odeeffannoo kana namoota fayyadamoo taʼuu dandaʼaniif gaarummaadhaan akka qooddan isin jajjabeessina. Yeroo tokkotti nama hunda bira gahuu waan hin dandeenyeef, gargaarsa dubbii kana babal’isuuf gootan dhuguma dinqisiifanna. Deeggarsa nuuf gootaniifis ta’e waan qooddaniif hedduu galatoomaa!
Hubachiisa: Barreeffamni kun barnootaafi odeeffannoo qofaaf kan qophaa’edha. Faayidaan fayyaa ibsame qorannoo saayinsii fi beekumsa aadaa irratti kan hundaa’edha. Isaanis gorsa fayyaa ogeessaa, qorannoo ykn yaala bakka bu’an miti. Yeroo hunda baala ykn qoricha uumamaa kamiyyuu dhimma yaalaaf fayyadamuu dura ogeessa eegumsa fayyaa mariisisaa.
Akkasumas Dubbisaa: Akkaataa Qonna Organic Jalqabnu