Solanum aculeastrum, commonly known as Sodom Apple or Tinderbox Berry, is a perennial shrub that belongs to the Solanaceae family. This fascinating plant is native to various regions in Africa and has garnered attention due to its unique botanical features and traditional medicinal uses.
Solanum aculeastrum akkaataa idileetti olka’iinsa hanga meetira lamaa ga’a. Amalli guddina isaa caasaa damee kan qabuu fi hundee qoree qabuun kan beekamu yoo ta’u, biqiltuu kanaaf mala ittisa bineensota marga nyaatan irraa kan kennudha. Baaloonni biqiltuu kanaa wal jijjiiruun, salphaa fi boca oovaatii hanga lanceolate kan qaban yoo ta’u, halluu magariisa dukkanaa’aa kan agarsiisani dha.
Biqiltuun kun daraaraa nama dinqisiisu kan yeroo baay’ee halluu adii hanga vaayilaayitii xixiqqoo ta’e ni oomisha. Daraaroonni kunniin amala boca urjii kan qaban yoo ta’u, daraaroota shan fi istaamiin giddugaleessaa mul’atu qabu. Daraaraan isaanii tuuta ta’ee kan qindaa’ee fi guddina biqiltootaa firii adda ta’eef bakka kan kennu dha.
Fuduraaleen Solanum aculeastrum firiiwwan xixiqqoo, geengoo ta’anii fi daayameetira naannoo seentimeetira 1 hanga 1.5 ta’anii dha. Gogaa alaa sirriitti kan qaban yoo ta’u, akkuma bilchaataniin halluu magariisa irraa gara keellootti garaagarummaa qabaachuu danda’u. Berriin kun sanyii kan of keessaa qabu yoo ta’u, keessumaa yeroo hin bilchaanne mi’aa hadhaa’aa fi summii qabaachuun beekama.
Solanum aculeastrum bakka jireenyaa adda addaa keessatti kan guddatu yoo ta’u, lafa margaa irraa kaasee hanga bosonaatti fi naannoo jeeqame illee ni jira. Gosa biyyee adda addaa wajjin haala gaariin kan walsimu yoo ta’u, jiidhina adda addaa dandamachuu danda’a. Madaqfamuu danda’uun kun naannolee Afrikaa adda addaa keessatti akka raabsamu gumaacheera.
Barbaachisummaan etnobotanical Solanum aculeastrum fayyadama seenaa qoricha aadaa keessatti qabuun mul’ata. Baala, hundee fi firii dabalatee kutaaleen biqiltuu kanaa adda addaa yaaddoo fayyaa adda addaa furuuf qacaramaniiru. Fayyadamni aadaa biqiltoonni kun dhukkubbii hir’isuu, madaa fayyisuu, ho’a qaamaa to’achuu, fi deeggarsa sirna hargansuu kan dabalatudha.
Haalli kunuunsa Solanum aculeastrum bakka addaa fi sababoota naannoo isaa irratti hundaa’uun garaagarummaa qabaachuu danda’a. Akkuma gosoota biqiltoota hedduu, bakka jireenyaa balleessuun fi garmalee fayyadamuun baay’ina ummata isaa irratti balaa fiduu danda’a. Kunuunsa biqiltuu gatii guddaa qabu kanaa fi gumaacha inni qoricha aadaa fi madaallii ikoloojii lamaan isaaniif taasisuu danda’u mirkaneessuuf tattaaffiin kunuunsaa murteessaadha.
Akkasumas Dubbisaa: 13 Faayidaa Fayyaa Qorichaa Baasilii (Ocimum Basilicum) .
Faayidaa Fayyaa Qorichaa Solanum aculeastrum (Sodom Apple) .
1. Dhukkubbii Hir’isuu: Baallii fi hiddi Solanum aculeastrum dhukkubbii salphisuuf itti fayyadamaa tureera. Isaanis kompaawundoota amaloota dhukkubbii namatti fidan kan of keessaa qaban yoo ta’u, dhukkuboota adda addaa irraa dhufu hir’isuuf bu’a qabeessa isaan taasisa.
2. Farra Inflammatory: 1.1. Biqiltuun kun bu’aa farra inflammatory kan agarsiisu yoo ta’u, kunis dhimmoota inflammation waliin walqabatan kanneen akka arthritis fi dhukkubbii lafee hir’isuuf gargaaruu danda’a.
3. Antioxidant Boost: 1.1. Fuduraaleen Solanum aculeastrum antioxidants kan akka vitamin C fi flavonoids hedduu qaba. Antioksidaantoonni kunniin raadikaalota bilisaa miidhaa geessisan kan lolu yoo ta’u, fayyaa waliigalaa guddisuu fi tarii carraa dhukkuboota yeroo dheeraa hir’isuu danda’u.
4. Deeggarsa Hafuura Baafannaa: . Qoricha aadaa keessatti biqiltuun kun haalawwan sirna hargansuu kan akka asmii fi biroonkaayitii yaaluuf itti fayyadamaa tureera. Amalli isaa farra inflammatory fi expectorant ta’uun isaa rakkoo hafuura baafachuu salphisuuf gargaaruu danda’a.
5. Gargaarsa bullaa’insa nyaataa: Solanum aculeastrum rakkoo bullaa’insa nyaataa furuuf itti fayyadamaa tureera. Bullaa’insa nyaataa akka kakaasu fi dhimmoota akka bullaa’insa nyaataa fi dhiita’uu akka salphisu amanama.
6. Madaa Fayyisu: 1.1. Baala fi hidda biqiltootaa irraa baafaman madaa fayyisuuf gargaaruu keessatti dandeettii agarsiiseera. Adeemsa fayyuu saffisiisuu fi dhukkuba kanaan qabamuu ittisuu danda’u.
7. Bulchiinsa Ho’a qaamaa: . Gochoonni aadaa tokko tokko ho’a qaamaa to’achuuf Solanum aculeastrum fayyadamuu kan dabalatudha. Ho’a qaamaa hir’isuu fi yeroo dhukkubaa mijataa ta’uu guddisuuf gargaaruu danda’a.
8. Fayyaa Gogaa: 1.1. Biqiltuun kun gogaa fayya qabeessa ta’eef gumaacha gochuu danda’a. Amala farra inflammatory waan qabuuf haala gogaa kan akka ekziimaa ykn fincaan furuuf itti fayyadamuu ni danda’ama ture.
9. Amaloota Fincaanii: 1.1. Bu’aan fincaan biqiltootaa dhangala’aa fincaanii guddisuu fi fayyaa tiruu deeggaruuf faayidaa qabaachuu danda’a.
10. Farra paraasitii: . Fayyadamni aadaa akka agarsiisutti Solanum aculeastrum amaloota farra paraasitii qaba, kunis gosoota infekshinii paraasitii murtaa’an yaaluuf faayidaa qabaachuu danda’a.
Akkasumas Dubbisaa: 14 Faayidaa Fayyaa Qorichaa Daraaraa Feenii (Nigella Sativa) .
Mala Itti Fayyadamaa Faayidaa Fayyaa Solanum aculeastrum (Sodom Apple) Kenname Galmeessuuf .
1. Infuushinii: 1.1. Baala goggogaa ykn firii Solanum aculeastrum bishaan ho’aa keessatti cuuphuudhaan shaayii qopheessi. Infuushiniin kun faayidaa fayyaa adda addaa fayyadamuuf dhuguun ni danda’ama.
2. Hojiirra oolmaa yeroo: 1.1. Baala ykn hidda biqiltuu sanaa caccabee irraa poultice ykn dibata uumuu. Kanneen kallattiin madaa, haala gogaa ykn naannoo inflammation irratti dibachuun amaloota qoricha isaanii irraa fayyadamoo ta’u.
3. Ingestion: Aadaa tokko tokko keessatti firiiwwan bilchaatan Solanum aculeastrum bu’aa wal’aansaa isaaniif hamma to’atameen nyaatamu. Haa ta’u malee, yeroo hunda kutaa biqiltuu kamiyyuu osoo hin liqimsin dura ogeessa eegumsa fayyaa mariisisaa.
Miidhaa Biqiltuu Qorichaa Solanum aculeastrum Fayyadamuun Qabu
1. Summii: 1.1. Biqiltuun kun keessumaa firii isaa hin bilchaanne keessatti kompaawundoota summii of keessaa qaba. Garmalee fayyadamuun ykn qophiin sirrii hin taane fayyaa irratti dhiibbaa hamaa geessisuu danda’a.
2. Alarjii: 1.1. Namoonni dhuunfaa tokko tokko Solanum aculeastrum irratti miira qabaachuu danda’u, yeroo biqiltuu kana fayyadaman ykn waliin wal qunnaman alarjii isaan mudachuu danda’a.
3. Dhiphina garaachaa: . Solanum aculeastrum garmalee liqimsuun, keessumaa kutaalee isaa hin bilchaanne ykn raw ta’an, garaachaa, garaa kaasaa, garaa kaasaa ykn garaachaa fiduu danda’a.
4. Gogaa Irritation: 1.1. Kallattiin biqiltootaa hidda qoree qabu ykn kutaalee biqiltuu tokko tokko waliin wal qunnamuun namoota miiraan qabaman irratti gogaan akka aarsuu, diimaa ta’uu ykn dhangala’uu fiduu danda’a.
5. Dhiibbaa onnee fi ujummoolee dhiigaa: Kompaawundoota summii biqiltuu kana keessatti argaman baay’inaan fayyadamuun sirna onnee fi ujummoolee dhiigaa irratti dhiibbaa hamaa geessisuu danda’a, kunis dha’annaan onnee sirnaan akka hin dhageessifne ykn dhiibbaan dhiigaa akka jijjiiramu taasisuu danda’a.
6. Dhiibbaa Sirna Narvii Giddugaleessaa: Wantoonni summii Solanum aculeastrum keessatti argaman sirna narvii giddugaleessaa irratti dhiibbaa uumuun mallattoolee akka garaa kaasaa, burjaajii ykn mataa dhukkubbii fiduu danda’u.
7. Rakkoo sirna hargansuu: . Kutaalee biqiltuu tokko tokko afuura baafachuun ykn liqimsuun sirna hargansuu aarsuu fi namoota dhukkuba kanaaf saaxilaman irratti rakkoo hafuura baafachuu fiduu danda’a.
8. Walqunnamtii Qorichoota Waliin: Solanum aculeastrum qoricha tokko tokko ykn haalawwan fayyaa wajjin wal-nyaachuu danda’a. Yoo qoricha jala jirtu ykn haala fayyaa duraan ture qabaatte, biqiltuu kana kaayyoo kamiifuu fayyadamuu kee dura ogeessa eegumsa fayyaa mariisisi.
Gatii Soorataa Soolaanum Aculeastrum (Sodom Apple) .
1. Gilaayikooalkaaloyidii Isteerooyidii (Solamargine, Solasonine): . Berry keessatti %0.5–2 kan argaman, kompaawundootni kun amaloota farra baakteeriyaa, farra fangasii fi farra kaansarii kan qaban yoo ta’u garuu doosiin isaanii ol’aanaa ta’een summii kan qaban yoo ta’u, itti fayyadama soorataa isaanii kan daangessu fi of eeggannoo kan barbaadu dha.
2. Flavonoids: 1.1. Fuduraalee fi baala (%1–3) keessatti kan argaman, flavonoids akka quercetin bu’aa antioxidant kan kennan yoo ta’u, dhiphina oksijiinii fi inflammation hir’isuuf gargaaru, fayyaa onnee fi ujummoolee dhiigaa deeggaruun ni danda’ama.
3. Vitamin C: 1.1. Fuduraaleen keelloo bilchaatan vitaamin C giddu galeessa (10–20 mg/100g) kan of keessaa qaban yoo ta’u, hojii ittisa qaamaa kan deeggaru fi akka antioksidaantii ta’ee kan hojjetu yoo ta’u, summiin firii kanaa fayyadama daangeessa.
4. Saapooniinii: 1.1. Fuduraalee fi baala keessatti %1–3 kan argaman, saapooniiniin amaloota biqiltuu kanaaf saamunaan fakkaatu kan gumaachan yoo ta’u, madda soorataa jalqabaa ta’uu baatus bu’aa farra maaykiroobiyaanii fi ittisa qaamaa guddisuu qabaachuu danda’a.
5. Kompaawundoota Feenoolikii: 1.1. Baala fi berries keessatti %0.5–2 kan of keessaa qabu, phenolics faayidaa antioxidant fi anti-inflammatory kan kennan yoo ta’u, yeroo fayyadama qoricha to’atame keessatti fayyadaman ittisa dhukkuba yeroo dheeraa gargaaruu danda’a.
6. Kaarboohayidireetii: 1.1. Baaloonni fi firiiwwan isaanii kaarboohayidireetii %15–25 kan qaban yoo ta’u, adda durummaan poolisaakaayidii kan qaban yoo ta’u, isaanis anniisaa kan kennan ta’us sababa summii biqiltuu fi mi’aa hadhaa’aa irraa kan ka’e yeroo muraasaaf kan nyaatamanidha.
7. Pirootiinii: 1.1. Baala keessatti pirootiinii jal’aa %5–10 kan dhiyeessan yoo ta’u, kunniin suphaa tishuu ni deeggaru, garuu biqiltuun kun xiyyeeffannoo qorichaafi qaamolee summii qabuun nyaata ijoo miti.
8. Albuuda (Kaalsiyeemii, Pootaasiyeemii): . Hammi xiqqaan kaalsiyeemii fi pootaasiyeemii (baala keessatti 50–100 mg/100g) fayyaa lafee fi madaallii elektiroolayitii kan deeggaru yoo ta’ellee, itti fayyadama idilee keessatti guddaa miti.
9. Taaniin: 1.1. Baala keessatti %2–5 kan argamu, taaniin amaloota astringent fi farra maaykiroobiyaanii kan kennan yoo ta’u, qoricha aadaa keessatti madaa fayyisuu fi fayyaa bullaa’insa nyaataaf gargaara.
10. Asiidota Coomaa (Myristic, Nervonic): . Berry keessatti hamma xiqqaa (0.1–0.5%) kan argaman yoo ta’u, kunniin sochii farra maaykiroobiyaaniif gumaacha kan qaban ta’us sababa fayyadama daangeffameef soorataan barbaachisaa miti.
Solanum aculeastrum adda durummaan madda nyaataa osoo hin taane biqiltuu qorichaaf ta’u qabiyyee solanine baay’ee waan qabuuf, kunis summii kan qabu yoo ta’u, keessumaa berries magariisa hin bilchaanne keessatti. Qaamonni soorataa isaas qoricha aadaa Afrikaa keessatti fayyadama wal’aansaa isaa irraa sadarkaa lammaffaa irratti argamu.
Ragaa Saayinsii fi Qo’annoo Haala Solanum Aculeastrum (Sodom Apple) .
1. Koduruu fi kkf. (2007): 1.1. Meetaanooliin fuduraalee Solanum aculeastrum irraa baafame seelii kaansarii harmaa MCF-7 (IC50 17.8 μg/mL) irratti saayitootoksiisii agarsiise, alkaloids isteeroyidii akka solamargine waliin walqabatee, itti fayyadama aadaa isaa wal’aansa kaansariif deeggare (Koduru, S., fi kkf., 2007, 2007. Baayoloojii Qorichaa).
2. Ameer fi kkf. (2024): 1.1. Bu’aan firii etaanooliik, keessumaa 5 kGy gamma irradiation booda, qabiyyee feenolik fi flavonoid dabaluu agarsiise, sochii farra maaykiroobiyaanii cimaa MRSA (MIC 0.5–1 mg/mL) fi sarara seelii kaansarii A431 fi Hct-116 irratti saayitootoksiisii qabaachuu, kunis infekshinii gogaa fi yaala kaansarii (Amer, AA, ) irratti akka danda’amu agarsiisa. fi kkf., 2024, 2024. Gabaasa Saayinsii).
3. Wanyonyi fi kkf. (2003): 1.1. Alkaloids triglycoside steroidal berries irraa adda baafaman baakteeriyaa giraam-poozaatiivii (MIC 0.03–0.1 mg/mL) irratti sochii farra baakteeriyaa agarsiisan, kunis itti fayyadama aadaa madaa fi infekshinii mirkaneessa (Wanyonyi, AW, fi kkf., 2003, 2003. Faayitookeemistirii).
Waa’ee Solanum Aculeastrum (Sodom Apple) Gaaffiiwwan Yeroo Baay’ee Gaafataman
1. Solanum aculeastrum maaliif fayyadama?
Qoricha aadaa Afrikaa keessatti infekshinii, madaa, dhukkubbii ilkaan, ringworm, weerara jigger, fi dhimma garaachaa yaaluuf fayyadama; firiin kunis qabiyyee saapooniinii waan qabuuf akka bakka bu’aa saamunaa ta’ee itti fayyadama.
2. Solanum aculeastrum fayyadamuun nageenya qabaa?
Fuduraan kun summii kan qabu yoo ta’u, keessumaa yeroo hin bilchaanne, sababa soolaaniin baay’ee ta’uu isaatiin; nyaatamuu hin qabu. Fayyadamni qoricha baala ykn hidda of eeggannoo fi qajeelfama ogeessaa barbaada.
3. Solanum aculeastrum infekshinii yaalu danda’aa?
Eeyyee, qorannoon akka agarsiisutti, bu’aan isaa amaloota farra baakteeriyaa fi farra fangasii kan qabu yoo ta’u, paatojeenoota akka Staphylococcus aureus irratti bu’a qabeessa, infekshinii gogaa fi madaa irratti akka itti fayyadama isaa kan deeggarudha.
4. Solanum aculeastrum qorichaaf akkamiin qophaa’a?
Baallii fi hiddi isaa afaaniin ykn bakka tokkotti fayyadamuuf gara qamadii bilcheessuun, ykn qamadii firii madaa fi ilkaan irratti dibama; hiddi isaa dhukkubbii garaachaa hir’isuuf ni daaku.
5. Solanum aculeastrum amaloota farra kaansarii qabaa?
Qorannoon akka agarsiisutti, fuduraalee keessaa baafaman, keessumaa solamargine, sarara seelii kaansarii akka MCF-7 irratti saayitootoksiisii agarsiisu, kunis himannaa wal’aansa kaansarii aadaa kan deeggarudha.
6. Solanum aculeastrum eessatti argama?
Dhalataa Afrikaa tiroopikaalaa yoo ta’u, Baha Afrikaa irraa kaasee hanga Afrikaa Kibbaatti kan biqilu yoo ta’u, lafa margaa, bosonaafi naannoo jeeqame keessatti kan biqilu yoo ta’u, yeroo baay’ee uumama qoree ta’uu isaatiin akka dallaatti kan biqiludha.
7. Solanum aculeastrum fayyadamuun miidhaa cinaa ni jiraa?
Summiin soolaaniin berries keessatti argamu yoo liqimfame garaa kaasaa, garaa kaasaa ykn kana caalaa hammachuu danda’a; bakka tokkotti fayyadamuun namoota miiraan qabaman irratti gogaan akka aarsuu fiduu danda’a.
8. Solanum aculeastrum haala gogaa irratti fayyadamuu ni danda’aa?
Eeyyee, amala farra inflammatory fi farra maaykiroobiyaanii qabaachuun isaa fincaan, ringworm, fi madaa jigger gocha aadaatiin yaaluuf bu’a qabeessa taasisa.
Gaaffii, yaada ykn gumaacha qabduu? Yoo akkas ta’e yaada keessan nuuf qooduuf saanduqa yaada armaan gadii kana bilisaan nuuf qoodaa. Akkasumas, odeeffannoo kana namoota fayyadamoo taʼuu dandaʼaniif gaarummaadhaan akka qooddan isin jajjabeessina. Yeroo tokkotti nama hunda bira gahuu waan hin dandeenyeef, gargaarsa dubbii kana babal’isuuf gootan dhuguma dinqisiifanna. Deeggarsa nuuf gootaniifis ta’e waan qooddaniif hedduu galatoomaa!
Hubachiisa: Barreeffamni kun barnootaafi odeeffannoo qofaaf kan qophaa’edha. Faayidaan fayyaa ibsame qorannoo saayinsii fi beekumsa aadaa irratti kan hundaa’edha. Isaanis gorsa fayyaa ogeessaa, qorannoo ykn yaala bakka bu’an miti. Yeroo hunda baala ykn qoricha uumamaa kamiyyuu dhimma yaalaaf fayyadamuu dura ogeessa eegumsa fayyaa mariisisaa.
Akkasumas Dubbisaa: Faayidaa Fayyaa Ajaa’ibaa 7 Cheerii