Strophanthus amboensis, yeroo baay’ee Amboensis Climber jedhamuun kan beekamu, wayinii mukaa dinqisiisaa maatii Apocynaceae keessaa tokkodha. Maatiin kun biqiltoota adda addaa kanneen qorichaafi faaya adda addaatiin beekaman of keessatti hammata. Strophanthus amboensis naannoo tiroopikaalaa adda ta’e keessatti kan argamu yoo ta’u, amala botaanikaa adda ta’e qabaachuu isaatiin xiyyeeffannoo argateera.
Wayiniin kun amala guddina ol ba’uu agarsiisa, tendrils isaa qalla’oo fayyadamuun ol ba’ee naannoo caasaa deggersaatti qilleensa’uuf. Hiddi biqiltootaa jabaa ta’us kan jijjiiramu waan ta’eef haala adda addaa keessatti akka guddatu isa dandeessisa. Strophanthus amboensis olka’iinsa dinqisiisaa gahuu waan danda’uuf, bakka jireenya uumamaa isaa irratti dabalata ija namaa hawwatu isa taasisa.
Amaloota addaa Strophanthus amboensis keessaa tokko baala isaa boca onnee qabuudha. Baaloonni kun halluu calaqqisaa fi magariisa gadi fagoo kan qaban yoo ta’u, lafee gidduu isaanii kan mul’atu yoo ta’u, giddu galeessa irraa gadi kan fiigu dha. Baaloonni isaanii hundee isaanii irratti faallaa walitti kan qindaa’an yoo ta’u, fakkii simmeetirii uumu.
Daraaraan boca xurumbaa qabu kan Strophanthus amboensis ajaa’iba dhugaati. Daraaroonni kun halluu bifa diimaa irraa kaasee hanga adiitti kan agarsiisan yoo ta’u, bifa biqiltootaa irratti tuqa bareedina dabalu. Daraaroonni kun caasaa adda ta’e kan qaban yoo ta’u, daraaroota shan kan balaqqeessa’an kan banaman yoo ta’u, bifa walxaxaa kan mul’isan yoo ta’u, caasaa giddugaleessaa tuubii fakkaatu qabu. Daraaraan kun bareedina biqiltootaaf gumaachuu qofa osoo hin taane hiika qorichaas qaba.
Strophanthus amboensis kaapsulaa firii adda ta’e ni oomisha. Kaapsulaaleen kun dheeraa kan ta’anii fi sanyiiwwan tuuta fiber silkii kan qilleensi akka faca’u gargaaran of keessaa qabu. Caasaan kaapsulaa tooftaa walhormaataa biqiltootaaf gumaacha, babal’ina meeshaa jeneetikii isaa mirkaneessa.
Strophanthus amboensis naannoo tropical ifa aduu, jiidhina fi biyyee akka gaariitti bishaan keessaa bahu walitti makamuu sirrii ta’een ni guddata. Yeroo baayyee naannoo bosona qabuu fi qarqara bakka qulqulluu ta’etti kan argamu yoo ta’u, ifa jirutti akka gaariitti kan fayyadamu yoo ta’u, eegumsa biqiltoota dheeraa irraa fayyadamaa ta’a.
Amaloota botaanikaa isaatiin alatti, Strophanthus amboensis naannoo murtaa’e keessatti barbaachisummaa aadaa fi aadaa qaba. Sirnaafi sirnoota keessatti kan itti fayyadame yoo ta’u, gochaalee fi amantaa naannoo keessatti gahee inni qabu cimsee kan ibsudha.
Ibsa botaanikaa Strophanthus amboensis hubachuun akkaataa guddina isaa, amala addaa fi bakka ikoloojii inni qabate irratti hubannoo kenna. Beekumsi kun amaloota qoricha isaa fi itti fayyadama isaa gochaalee fayyisuu aadaa keessatti qabaachuu danda’u hubachuuf akka bu’uuraatti tajaajila.
Akkasumas Dubbisaa: 15 Faayidaa Fayyaa Qorichaa Prunus Africana (African Cherry) .
Faayidaa Fayyaa Qorichaa Strophanthus amboensis (Amboensis Climber) .
1. Fayyaa onnee fi ujummoolee dhiigaa: Strophanthus amboensis sirna onnee fi ujummoolee dhiigaa irratti dhiibbaa gaarii qabaachuun beekama. Kompaawundoota sirba onnee to’achuuf gargaaruu fi fayyaa onnee waliigalaa fooyyessuuf gargaaruu danda’an of keessaa qaba.
2. Dambii Dhiibbaa Dhiigaa: Biqiltuun kun amaloota sadarkaa dhiibbaa dhiigaa to’achuuf gargaaruu danda’an akka qabu amanama. Ujummoo dhiigaa bal’isuuf gargaaruu danda’a, kunis dhiigni akka sirriitti akka dhangala’u gochuu danda’a.
3. Filannoo Digitalis: 1.1. Strophanthus amboensis biqiltuu digitalis irraa filannoo ta’ee fudhatameera, sababiin isaas dandeettii ciccituu onnee guddisuu danda’a. Haa ta’u malee, kaayyoowwan akkasiitiif itti fayyadamuu dura qajeelfamni fayyaa sirrii ta’e barbaachisaadha.
4. Deeggarsa Hafuura Baafannaa: . Fayyadamni aadaa biqiltuun kun faayidaa sirna hargansuu kennuu akka danda’u agarsiisa. Mallattoolee haalawwan akka asmii fi biroonkaayitii salphisuuf gargaaruu danda’a.
5. Amaloota dhukkubbii namatti fidan: 1.1. Gochoonni aadaa tokko tokko bu’aa dhukkubbii hir’isuu danda’uuf Strophanthus amboensis fayyadamu. Dhukkubbii salphaa fi miira namaa hin tolle salphisuuf itti fayyadamuu ni danda’ama ture.
6. Bu’aa Farra Inflammatory: 1.1. Kompaawundootni biqiltuu kana keessatti argaman amaloota farra inflammatory agarsiisuu waan danda’aniif dhimmoota inflammation waliin walqabataniif qoricha ta’uu danda’a.
7. Gargaarsa bullaa’insa nyaataa: Strophanthus amboensis fayyaa bullaa’insa nyaataa deeggaru keessatti gahee qabaachuu danda’a. Jeequmsa bullaa’insa nyaataa salphisuu fi bullaa’insa nyaataa fooyya’aa ta’e guddisuuf gargaaruu danda’a.
8. Sochii Antioksidaantii: 1.1. Wantoonni biqiltootaa kun amaloota antioksidaantii qabaachuu danda’u, kunis dhiibbaa oksijiinii qolachuuf gargaaruu fi miidhaa seelii hir’isuu danda’a.
9. Madaa Fayyisu: 1.1. Fayyadamni aadaa madaa fayyisuuf Strophanthus amboensis extracts fayyadamuu dabalata. Fayyadamni isaa madaawwan xixiqqoo saffisaan akka fayyan gargaaruu danda’a.
10. Sirna Aadaa: 1.1. Fayyadama qorichaatiin alatti, Strophanthus amboensis hawaasa tokko tokko keessatti hiika aadaa qaba. Sirnaafi sirnoota keessatti kaayyoo adda addaatiif itti fayyadamuu isaa.
Akkasumas Dubbisaa: 10 Faayidaa Fayyaa Qorichaa Solenostemma (Solenostemma argel) .
Mala Itti Fayyadamaa Faayidaa Fayyaa Strophanthus amboensis (Amboensis Climber) Kenname Galma ga’uuf .
1. Infuushinii: 1.1. Baala goggogaa ykn daraaraa Strophanthus amboensis bishaan ho’aa keessatti cuuphuudhaan shaayii qopheessi. Infuushiniin kun faayidaa fayyaa ta’uu danda’u argachuuf dhuguun ni danda’ama. Bishaan ho’aan kun kompaawundoota faayidaa qaban meeshaa biqiltuu keessaa baasuuf gargaara, kunis dhugaatii mi’aawaa fi qoricha ta’uu danda’u argamsiisa.
2. Tinctures: 1.1. Alkoolii irratti hundaa’uun kan baafame Strophanthus amboensis qajeelfama ogeessaatiin fayyadamuun ni danda’ama. Tinctures furmaata qindaa’aa bakka qaamoleen sochii biqiltootaa alkoolii keessatti bulbulamani dha. Isaanis doosiin sirrii fi bulchiinsa salphaa ta’e kan hayyamu yoo ta’u, kunis qoricha baala mukaatiin filannoo jaallatamaadha.
3. Hojiirra oolmaa yeroo: Haala tokko tokko keessatti, poultices ykn creams kan Strophanthus amboensis extracts of keessaa qabu bakka tokkotti dibamuu danda’a. Fayyadamni kun faayidaa naannootti argamu kan akka aarii gogaa xixiqqoo salphisuu ykn madaa fayyisuu jajjabeessuu danda’u. Kompaawundootni sochii qaban karaa gogaa xuuxamuun bu’aa isaanii agarsiisuu danda’u.
4. Boca Aadaa: 1.1. Gocha aadaa irratti hundaa’uun, Strophanthus amboensis qophii aadaa naannoo murtaa’eef adda ta’e keessatti fayyadamuu danda’a. Foormulaawwan kun biqiltuu kana baala mukaa biroo ykn wantoota uumamaa waliin walitti makuun qoricha yaaddoo fayyaa adda ta’eef mijatu uumuu kan dabalatu ta’uu danda’a.
Miidhaa Biqiltuu Qorichaa Strophanthus amboensis Fayyadamuun Qabu
1. Dhiibbaa Onnee: Strophanthus amboensis hojii onnee irratti dhiibbaa kallatti qaba. Fayyadamni ykn doziin sirrii hin taane sirna onnee irratti dhiibbaa hamaa fiduu danda’a. Namoonni dhukkuba onnee duraan qaban biqiltuu kana qorichaaf fayyadamuu isaanii dura of eeggannoo gochuu fi gorsa ogeessaa barbaaduu qabu.
2. Dozaajii: 1.1. Yeroo Strophanthus amboensis fayyadamnu doziin sirrii ta’e murteessaadha. Garmalee fudhachuun dhimmoota onnee wajjin walqabatan dabalatee rakkoolee fiduu danda’a. Dozaajii gorfame hordofuu fi fedhii addaa keessaniif hamma sirrii ta’e murteessuuf ogeessa fayyaa mariisisuun barbaachisaa dha.
3. Alarjii: 1.1. Akkuma wanti biqiltuu irratti hundaa’e kamiyyuu, theres carraan alarjii. Namoonni dhuunfaa tokko tokko qaamolee Strophanthus amboensis irratti miira qabaachuu danda’u, kunis gogaan akka isaan mudatu, ni ququnca’a, ykn deebii alarjii cimaa ta’e fida. Qoricha baala mukaa haaraa kamiyyuu fayyadamuu dura qorannoon paach gochuun gaariidha.
4. Walqunnamtii: 1.1. Strophanthus amboensis qoricha tokko tokko, keessumaa kanneen haala onnee wajjin walqabatan waliin wal-nyaachuu danda’a. Biqiltuu kana qoricha ajajame waliin to’annoo fayyaa sirrii malee walitti makuun wal-nyaatinsa miidhaa geessisu fayyaa keessan balaadhaaf saaxilu fiduu danda’a.
5. Summii: 1.1. Doosiin ol’aanaa yoo ta’e, Strophanthus amboensis summii ta’uu danda’a. Garmalee dhuguun ykn qophiin sirrii hin taane rakkoolee onnee dabalatee dhimmoota fayyaa ciccimoo fiduu danda’a. Of qoricha fudhachuu irraa fagaachuu fi yeroo hunda ogeessa eegumsa fayyaa gahumsa qabu irraa qajeelfama barbaaduu.
Gatii Soorataa Istiroophaanthus amboensis (Amboensis Climber) .
1. Sarmentogenin: 1.1. Sarmentogenin cardenolide aglycone sanyii Strophanthus amboensis keessatti argamu yoo ta’u, amaloota onnee glycoside kan ta’ee fi hojii onnee kan deeggaru contractility guddisuudhaan fi wal’aansa dadhabina onnee keessatti gargaaruu danda’uun beekama.
2. Sarveerogenin: 1.1. Agilaayikoonii isteeroyidii kun qaama garee sarmentojeeniinii/sarveerojeeniinii sanyii keessatti argamu yoo ta’u, bu’aa onnee kan agarsiisu yoo ta’u, summii isaatiin biqiltoonni akka aadaa kaka’umsa onnee fi summii xiyyaatti akka fayyadamaniif gumaacha qaba.
3. Gilaayikoosaayidii Onnee: 1.1. Gilaayikoosaayidoonni adda addaa sanyiiwwan keessatti sarmentogenin irraa argamanii onnee irratti dhiibbaa inotropic cimaa kan kennan yoo ta’u, sababa indeeksii wal’aansaa dhiphoo ta’een of eeggannoo kan barbaachisu yoo ta’u, kontiraaktii maayookaardiyaa kan dabaludha.
4. Kompaawundoota Ouabain fakkaatanii: 1.1. Adda durummaan gosoota Strophanthus biroo keessatti ta’us, kaardenolaayidoonni walqabatan sanyii S. amboensis keessatti Na+/K+-ATPase dhorkuudhaan faayidaa farra dhiibbaa dhiigaa fi farra arrhythmic ta’uu danda’u dhiyeessu.
5. Alkaaloyidii: 1.1. Indoolii fi alkalooyidoonni biroo biqiltuu kana keessatti argaman amaloota farra maaykiroobiyaanii fi niwurooprotective isaaf gumaachu, kunis fayyadama qoricha aadaa deeggaru.
6. Flavonoids: 1.1. Kompaawundootni poliifeenooliik baala fi hidda keessa jiran kun sochii antioksidaantii kan kennan yoo ta’u, dhiibbaa oksijiinii fi inflammation qaama keessatti mul’atu hir’isuuf gargaaru.
7. Kompaawundoota Feenoolikii: 1.1. Feenooliikoonni akka asiidii gaaliik kanneen bu’aa baafaman keessatti argaman bu’aa farra oksijiinii fi farra inflammatory dabalataa kan dhiyeessan yoo ta’u, madaa fayyisuuf gargaaruu danda’u.
8. Tiraayitarpeenooyidii: 1.1. Hundee fi sanyii keessatti kan argaman tiraayitarpeenooyidoonni akka lupeol amaloota farra inflammatory fi hepatoprotective kan agarsiisan yoo ta’u, itti fayyadama etnomedicinal wajjin kan walsimudha.
9. Saapooniinii: 1.1. Saapooniiniin sanyii keessa jiru biqiltoonni amaloota foomii fi sochii farra maaykiroobiyaaniif gumaachu, wal’aansa aadaa infekshinii keessatti faayidaa qaba.
10. Taaniin: 1.1. Kompaawundootni astringent gogaa fi baala keessa jiran kun faayidaa farra maaykiroobiyaanii kan kennan yoo ta’u, inflammation hir’isuun fayyaa bullaa’insa nyaataa kan deeggaran ta’a.
Kompaawundootni baayooaktiiwii Strophanthus amboensis keessa jiran, keessumaa gilgaalota onnee isaa, qoricha aadaa Afrikaa keessatti haalawwan onnee wajjin walqabatan irratti dandeettii inni qabu kan calaqqisiisu yoo ta’u, garuu summii olaanaa sanyiiwwan akka summii xiyyaatti fayyadaman irraa argamuun isaa itti fayyadama kamiifuu of eeggannoo cimaa fi to’annoo ogeessaa barbaachisa.
Ragaa Saayinsii fi Qo’annoo Haala Istiroophaanthus amboensis
1. Ramaddii Kaardeenoolaayidii: 1.1. Joubert (1984) gosa Strophanthus sanyii glycosides irratti hundaa’uun ramade, S. amboensis garee sarmentogenin/sarverogenin keessa kaa’ee, dandeettii cardiotonic isaa xiinxala caasaa aglycones adda baafamaniin agarsiise, faayidaa fayyaa onnee deeggara (Joubert, PH, 1984, Joornaalii Meedikaalaa Afrikaa Kibbaa, 66(20), 763-766) irratti kan argamudha.
2. Garee Faayitookeemikaalaa: 1.1. Neuwinger (1996) summii xiyyaa gosa Strophanthus irraa argame, S. amboensis dabalatee, gamaaggamuun, sarmentogenin irratti hundaa’e cardenolides bu’aa cardiotoxic cimaa kan fayyadama aadaa adamsuuf fi kaka’umsa onnee wal’aansaa ta’uu danda’u mirkaneessan adda baaseera (Neuwinger, HD, 1996, Ethnobotany Afrikaa: Summii fi Qoricha, Chaapmaan fi kanneen biroo; Galma).
3. Gamaaggama Aadaa fi Faarmaakooloojii: 1.1. Orhan fi kkf. (2017) qorannoowwan kilinika duraa gosoota Strophanthus irratti gabaabsan, bu’aa cardiotonic glycosides S. amboensis irraa hubachuun, ragaa fooyya’aa myocardial contractility moodeelota bineensotaa keessatti, haa ta’u malee daataa namaa daangeffamaadha (Orhan, IE, Gokbulut, A., & Senol, FS, 2017, Dizaayinii Qorichaa Yeroo Ammaa, 23(7), 1051-1059) irratti kan ibsame dha.
4. Amaloota Baayookeemikaalaa: 1.1. Włodarczyk fi Gleńsk (2022) sanyii Strophanthus keessatti saponins fi glycosides, kanneen S. amboensis irraa argaman dabalatee xiinxaluun, sochii antioxidant fi farra inflammatory karaa HPLC fi bioassays agarsiisu, haalawwan dhiphina oksijiinii wajjin walqabataniif faayidaa agarsiisu (Włodarczyk, M., & Gleńsk, M.,, & Gleńsk, M., 2022, Pilaantaa Meedikaa, 88(5), 576-586 irratti kan argamudha.
Waa’ee Strophanthus amboensis Gaaffiiwwan Yeroo baay’ee Gaafataman
1. Strophanthus amboensis qoricha aadaa keessatti maaliif fayyadama?
Dhukkuba ruumatiizimii, dhukkuba saalaa fi dhukkuba qamadii yaaluuf kan oolu yoo ta’u, sanyiiwwan seenaa keessatti gosoota Afrikaa keessatti akka summii xiyyaatti adamsuuf kan fayyadamudha.
2. Strophanthus amboensis fayyadamuun nageenya qabaa?
Lakki, sababa gilaayikoosaayidii onneetiin summii guddaa kan qabu yoo ta’u, dha’annaa onnee sirrii hin taane ykn du’a fiduu danda’a; hordoffii fayyaa cimaa jalatti qofa fayyadamuu qaba.
3. Strophanthus amboensis fayyaa onnee fayyaduu danda’aa?
Kaardenolaayidoonni isaa dijiitaalasii wajjin wal fakkaatuun kontiraaktii onnee guddisuu danda’u, garuu ragaan itti fayyadama aadaa fi kilinika duraa qofa irratti kan daangeffame yoo ta’u, balaa guddaa qaba.
4. Kutaaleen Strophanthus amboensis akkamii qorichaaf fayyadamu?
Sanyiiwwan adda durummaan gilaayikoosaayidii isaaniif kan fayyadaman yoo ta’u, baalli fi hiddi isaa haala gogaa kan akka qamadii irratti bakka tokkotti dibamuu danda’a.
5. Strophanthus amboensis amaloota farra maaykiroobiyaanii qabaa?
Eeyyee, alkaloids fi saponins isaa infekshinii irratti dandeettii agarsiisu, qorannoon jalqabaa ta’us, wal’aansa aadaa dhukkuboota saalaa ni deeggara.
6. Dhalataan isaa Strophanthus amboensis eessaa?
Dhalataa Afrikaa tiroopikaalaa yoo ta’u, Angoolaa, Naamibiyaa fi Rippabiliika Dimookiraatawaa Koongoo dabalatee, akka mukaa ykn akka nama ol ba’utti saavaanaa keessatti guddata.
7. Yeroo ulfaa qoricha Strophanthus amboensis fayyadamuun ni danda’amaa?
Gilaayikoosaayidoonni onnee gadameessaa akka dhiita’u gochuun ulfi akka bahu taasisuu waan danda’uuf nageenya hin qabu; yeroo ulfaa ykn harma hoosisuu guutummaatti irraa fagaachuu.
8. Miidhaan dhukkuba Strophanthus amboensis maal fa’a?
Miidhaan cinaa garaa kaasaa, garaa kaasaa, dha’annaan onnee sirrii hin taane, fi sababa summiitiin onneen dhaabachuu danda’u; wal-nyaatinsi qoricha onnee kan akka digoxin waliin taasifamuu balaa qaba.
Gaaffii, yaada ykn gumaacha qabduu? Yoo akkas ta’e yaada keessan nuuf qooduuf saanduqa yaada armaan gadii kana bilisaan nuuf qoodaa. Akkasumas, odeeffannoo kana namoota fayyadamoo taʼuu dandaʼaniif gaarummaadhaan akka qooddan isin jajjabeessina. Yeroo tokkotti nama hunda bira gahuu waan hin dandeenyeef, gargaarsa dubbii kana babal’isuuf gootan dhuguma dinqisiifanna. Deeggarsa nuuf gootaniifis ta’e waan qooddaniif hedduu galatoomaa!
Hubachiisa: Barreeffamni kun barnootaafi odeeffannoo qofaaf kan qophaa’edha. Faayidaan fayyaa ibsame qorannoo saayinsii fi beekumsa aadaa irratti kan hundaa’edha. Isaanis gorsa fayyaa ogeessaa, qorannoo ykn yaala bakka bu’an miti. Yeroo hunda baala ykn qoricha uumamaa kamiyyuu dhimma yaalaaf fayyadamuu dura ogeessa eegumsa fayyaa mariisisaa.
Akkasumas Dubbisaa: Dhiibbaa Haalli Qilleensaa Tiroopikaalaa Paraasitoota, Veektarootaa fi Dhukkuboota Beeyladaa Irratti Qabu