Strophanthus welwitschii, yeroo baayyee summii xiyyaa Welwitschs jedhamuun kan beekamu, biqiltuu adda ta’ee fi maatii Apocynaceae keessaa tokkodha. Maatiin kun biqiltoota adda addaa kanneen qorichaafi summii ta’aniin beekaman of keessatti qabata. Keessattuu, Strophanthus welwitschii, kompaawundoota sochii qaban kutaalee isaa adda addaa keessatti argaman irraa kan ka’e qoricha aadaa keessatti fayyadamuu isaatiin xiyyeeffannoo argateera.
Strophanthus welwitschii muka wayinii ol ba’uu fi olka’iinsa guddaa gahuu danda’uudha. Hiddi biqiltootaa gogaa halluu diimaa salphaa hanga bunni itti dibameen kan haguugame yoo ta’u, deeggarsa argachuuf biqiltoota birootti marfamuu barbaada. Baaloonni Strophanthus welwitschii dheeraa fi calaqqisaa kan ta’an yoo ta’u, akkaataa idileetti naannoo seentimeetira 5 hanga 15 dheeratu. Baaloonni kunniin qindaa’ina wal jijjiiruun hundee isaanii irratti kan biqilan yoo ta’u, halluu magariisa dukkanaa’aa adda ta’e qabu.
Biqiltuun kun daraaraa tuuboo fakkaatu kan caasaa walxaxaa fi bifa hawwataa ta’een beekamu ni oomisha. Daraaraan isaanii akkaataa adda addaatiin keelloo ykn halluu kiriimii kan qaban yoo ta’u, yeroo tokko tokko halluu diimaa ykn diimaa kan qabani dha. Daraaroonni kun urgooftuu cimaa baayʼee nama boojiʼuu dandaʼu qabu. Daraaroonni kun tuuta tuuta ta’anii kan walitti qabaman yoo ta’u, kunis yeroo biqiltuun daraaraa jiru agarsiisa ija namaa hawwatu uuma.
Firiin Strophanthus welwitschii fooliikilii yoo ta’u, kunis kaapsulaa goggogaa fi dheeraa ta’ee fi yeroo bilchaate sanyii gadhiisuuf gargar ba’ee banaa dha. Sanyiiwwan isaanii bunni dukkanaa’aa fi boca diriiraa kan qabani dha. Sanyiiwwan kun madda jalqabaa kompaawundoota sochii biqiltootaa yoo ta’an, amaloota qorichaafi summii qabaachuu danda’an irraa kan ka’e fedhii addaa qabu.
Strophanthus welwitschii amaloota summii qabaachuu isaatiin beekamaadha, keessumaa dandeettii gilgaala onnee oomishuuf. Kompaawundootni kun onnee irratti dhiibbaa akka qaban kan beekaman yoo ta’u, yeroo baay’ee akka summii xiyyaatti fayyadamuu isaanii wajjin kan walqabatudha. Kompaawundootni kun baay’inaan summii kan qaban yoo ta’u, doosiin of eeggannoodhaan to’atame qorichaaf fayyadamuu danda’aniifis itti fayyadamaniiru.
Strophanthus welwitschii dhiibbaa sirna onnee fi ujummoolee dhiigaa irratti qabuuf itti fayyadamaa tureera. Gilaayikoosaayidoonni onnee biqiltuu kana keessatti argaman sababa uumamaan humna guddaa qabaniin of eeggannoodhaan ta’us haala onnee bulchuuf itti fayyadamaniiru. Summiin biqiltootaa aadaa tokko tokko keessatti akka summii xiyyaatti akka itti fayyadamus taasiseera, bakka kompaawundootni ciccimoon kun fiixee xiyya adamsuu irratti dibamu.
Akkasumas Dubbisaa: 15 Faayidaa Fayyaa Qorichaa Prunus Africana (African Cherry) .
Faayidaa Fayyaa Qorichaa Strophanthus welwitschii (Summii xiyyaa Weelwitschs)
1. Fayyaa onnee fi ujummoolee dhiigaa: Strophanthus welwitschii fayyaa onnee irratti dhiibbaa gaarii qabaachuun beekama. Kompaawundootni isaa sochii qaban hojii onnee fayya qabeessa ta’e deeggaruun haala onnee fi ujummoolee dhiigaa to’achuuf gargaaruu danda’u.
2. Dambii Dhiibbaa Dhiigaa: Bu’aan biqiltootaa kun sadarkaa dhiibbaa dhiigaa to’achuuf kan oolu yoo ta’u, namoota dhuunfaa dhiibbaa dhiigaa qaban gargaaruu danda’a.
3. Dhukkubbii Hir’isuu: . Qorichootni aadaa Strophanthus welwitschii qacaran dhukkubbii salphisuuf itti fayyadamaniiru, miira namaa hin tolle salphaa irraa kaasee hanga haalawwan ciccimoo ta’anitti.
4. Deeggarsa Hafuura Baafannaa: . Biqiltuun kun amaloota biroonkoo bal’isuu danda’u irraa kan ka’e dhimmoota sirna hargansuu tokko tokko furuuf qacarameera.
5. Bu’aa Farra Inflammatory: 1.1. Strophanthus welwitschii kompaawundoota gocha farra inflammatory agarsiisan of keessaa qaba, kunis dhukkuboota inflammatory to’achuu keessatti barbaachisaa ta’a.
6. Gargaarsa bullaa’insa nyaataa: Barmaatileen aadaa biqiltuu kana akka gargaarsa bullaa’insa nyaataatti fayyadamaniiru, tarii yaaddoo garaachaa adda addaa gargaaruu danda’a.
7. Amaloota dhukkubbii namatti fidan: 1.1. Biqiltoonni baafaman bu’aa dhukkubbii namatti fidu dhiyeessuu danda’u, kunis tooftaalee dhukkubbii ittisuu keessatti gumaachuu danda’a.
8. Wal’aansa Summii Aadaa: 1.1. Sirnoota aadaa tokko tokko keessatti of eeggannoo barbaachisaa ta’us, bu’aa summii ofirraa ittisuuf Strophanthus welwitschii qacarameera.
9. Madaa Fayyisu: 1.1. Biqiltoonni fayyina guddisuu danda’an qoricha aadaa kunuunsa madaa keessatti akka itti fayyadamu taasiseera.
10. Fayyaa Sammuu: Fayyadamni aadaa tokko tokko akka agarsiisutti, qorannoon dabalataa barbaachisaa ta’us, Strophanthus welwitschii fayyaa sammuuf faayidaa qabaachuu danda’a.
Akkasumas Dubbisaa: 15 Faayidaa Fayyaa Qorichaa Prunus Africana (African Cherry) .
Faayidaa Fayyaa Strophanthus welwitschii (Summii xiyyaa Weelwitschs) Argamuuf Mala Itti Fayyadamaa
1. Infuushinii: 1.1. Baala ykn sanyii isaa gara shaayii baala mukaa ykn infuushinii afaaniin fayyadamuuf bishaan keessaa baasuu.
2. Hojiirra oolmaa yeroo: 1.1. Madaa ykn bakka dhibee kanaan miidhame irratti alaa fayyadamuuf baalmii ykn poultiisii biqiltootaa irraa baafame fayyadamuun qopheessuu.
3. Tinctures: 1.1. Meeshaa biqiltuu alkoolii keessatti liqimsuun kompaawundoota isaa sochii qaban baasuudhaan tinctures uumuu.
4. Of eeggannoo: . Strophanthus welwitschii humna guddaa waan qabuuf, qorichaaf itti fayyadamuu dura ogeessa eegumsa fayyaa mariisisuun murteessaadha. Fayyadamni sirrii hin taane dhiibbaa hamaa fiduu danda’a.
Miidhaa Biqiltuu Qorichaa Strophanthus welwitschii Fayyadamuun Qabu
1. Dhiibbaa Onnee: Kompaawundootni biqiltootaa hojii onnee irratti dhiibbaa uumuu waan danda’aniif of eeggannoodhaan fayyadamuu qabu, keessumaa warra haala onnee qabaniif.
2. Garaa kaasaa fi garaa kaasaa: Fayyadamni sirrii hin taane, garaa kaasaa fi garaa kaasaa dabalatee bullaa’insa nyaataa keessatti rakkina fiduu danda’a.
3. Alarjii: 1.1. Namoonni tokko tokko yeroo tuttuqaa ykn liqimsan alarjiin isaan mudachuu dandaʼa.
4. Summii: 1.1. Garmalee fayyadamuun summii fiduu danda’a, kunis dhimmoota fayyaa hamaa fiduu danda’a.
Gatii Soorataa Strophanthus welwitschii (Summii Xiyyaa Weelwitchs) .
1. Sarmentogenin: 1.1. Sarmentogenin aglycone key cardenolide sanyii Strophanthus welwitschii keessatti argamu yoo ta’u, garee sarmentogenin/sarverogenin keessatti ramadama, amaloota cardiotonic kan maashaalee onnee ciccituu fi itti fayyadama aadaa haala onnee deeggaruun beekama.
2. Sarveerogenin: 1.1. Sanyii keessatti kan argamu isteeroyidii agilikooniin kun biqiltootaaf bu’aa summii onnee fi wal’aansaa cimaa ta’eef gumaacha, kaka’umsa onnee keessatti gargaara, sababa summiitiin akka summii xiyyaa ta’ee itti fayyadama seenaa isaa kan calaqqisiisudha.
3. Cardiac Glycosides: Sanyiiwwan keessatti sarmentogenin fi sarverogenin irraa kan argaman yoo ta’u, glycosides kun onnee irratti dhiibbaa inotropic kan kennan yoo ta’u, dadhabina onnee yaaluuf faayidaa qabaachuu danda’a garuu sababa foddaa wal’aansaa dhiphoo ta’een of eeggannoo guddaa barbaadu.
4. Saapooniinii: 1.1. Sanyiiwwan keessatti qorannoo ashaaraa qubaa fi adda baasuun kan adda baafaman saapoonoonni amaloota farra maaykiroobiyaanii fi farra inflammatory kan agarsiisan yoo ta’u, kunis gahee biqiltoonni wal’aansa aadaa infekshinii keessatti qaban deeggaru.
5. Alkaaloyidii: 1.1. Indoolii fi alkalooyidoonni biroo biqiltuu kana keessa jiran hojiiwwan niwurooprotective fi farra maaykiroobiyaaniif gumaacha kan godhan yoo ta’u, dhukkuboota adda addaatiif fayyadama qoricha sabaa wajjin kan walsimudha.
6. Flavonoids: 1.1. Kompaawundootni poliifeenooliik baala fi hidda isaanii keessa jiran kun faayidaa antioksidaantii kan kennan yoo ta’u, dhiibbaa oksijiinii fi inflammation qaama keessatti mul’atu hir’isuuf gargaaru.
7. Kompaawundoota Feenoolikii: 1.1. Feenooliikoonni akka asiidii gaaliik irraa argamanii bu’aa antioksidaantii fi farra inflammatory dabalataa kan kennan yoo ta’u, madaa fayyisuu fi eegumsa seelii keessatti gargaaruu danda’u.
8. Tiraayitarpeenooyidii: 1.1. Hidda fi sanyii keessatti kan argaman tiraayitarpeenooyidoonni akka lupeol amaloota farra inflammatory fi hepatoprotective kan agarsiisan yoo ta’u, itti fayyadama aadaa dhiita’uu fi infekshinii ni deeggaru.
9. Taaniin: 1.1. Kompaawundootni astringent gogaa fi baala keessa jiran kun inflammation hir’isuu fi madaan akka fayyu gochuudhaan sochii farra maaykiroobiyaanii fi fayyaa bullaa’insa nyaataaf gumaachu.
10. Istirooyidii: 1.1. Istirooyidoonni biqiltootaa kanneen baafaman keessatti argaman madaallii hormoonii kan deeggaran yoo ta’u, bu’aa kolestroolii hir’isuu kan qaban yoo ta’u, fayyadama giddu galeessaa keessatti fayyaa onnee fi ujummoolee dhiigaa waliigalaa keessatti gumaachu.
Kompaawundootni baayooaktiiwii Strophanthus welwitschii keessatti argaman, keessumaa gilgaalota onnee fi saapooniin isaa, qoricha aadaa Afrikaa keessatti barbaachisummaa etnomedicinal isaa cimsanii ibsu. Haa ta’u malee, summiin isaa olaanaan, keessumaa sanyiiwwan akka summii xiyyaatti fayyadaman irraa, ofiin of bulchuuf akka hin mijoofne kan taasisu yoo ta’u, to’annoon ogeessaa fayyaa barbaachisaa dha.
Ragaa Saayinsii fi Qo’annoo Haala Istiroofanthus welwitschii irratti
1. Ramaddii Kaardeenoolaayidii: 1.1. Joubert jedhamuun beekama fi kkf. (1984) garee sarmentogenin/sarverogenin keessatti Strophanthus welwitschii xiinxala sanyii glycoside irratti hundaa’uun ramadaniiru, dandeettii cardiotonic isaa karaa structural elucidation aglycones agarsiisuudhaan, faayidaa dalagaa onnee deeggaruun (Joubert, PH, 1984, Joornaalii Meedikaalaa Afrikaa Kibbaa, 66(20), 763-766) irratti kan argamudha.
2. Adda baasuu Saaponiin: 1.1. Włodarczyk jedhamuun beekama fi kkf. (2022) HPLC-MS fayyadamuun ashaaraa qubaa, adda baasuu fi tilmaama qabiyyee saapooniinii sanyii Strophanthus keessatti, welwitschii dabalatee, raawwate, hojiiwwan farra maaykiroobiyaanii fi farra inflammatory kanneen itti fayyadama aadaa infekshinii mirkaneessan mul’ise (Włodarczyk, M., & Gleńsk, M., 2022, Pilaantaa Meedikaa, 88(5), 576-586 irratti kan argamudha.
3. Gamaaggama Cardiotonic: 1.1. Orhan fi kkf. (2017) qorannoowwan kilinika duraa fi kilinikaa gosoota Strophanthus irratti gamaaggamaniiru, welwitschii dabalatee, bu’aa cardiotonic glycosides irraa kan calaqqisiisu kanneen moodeelota bineensotaa keessatti myocardial contractility fooyyessuu, balaa summii cimsanii kan ibsan ta’us (Orhan, IE, Gokbulut, A., & Senol, FS, 2017, Dizaayinii Qorichaa Yeroo Ammaa, 23(7), 1051-1059) irratti kan ibsame dha.
4. Walta’iinsa Farra inflammatory: 1.1. Joon Keeneet fi kkf. (2019) gosoota Strophanthus walqabatan irraa co-extracts qorataniiru, qorannoowwan kilinika duraa keessatti mallattoolee inflammation hir’isuu keessatti walta’iinsa faayitookeemikaalaa agarsiisuudhaan, sababa kompaawundoota waliinii irraa kan ka’e welwitschiif faayidaa walfakkaataa akka qabu yaada (John Kenneth, M., Amina, I., & Yakubu, J., 2019, Kuusaa Saayinsii Faarmaasii fi Qorichaa, 3(2), 89-100 irratti kan ibsame dha.
Waa’ee Strophanthus welwitschii gaaffiiwwan yeroo baayyee gaafataman
1. Strophanthus welwitschii qoricha aadaa keessatti maaliif fayyadama?
Haala sirna hargansuu, dhukkuba gogaa, qamadii fi infekshinii yaaluuf kan oolu yoo ta’u, sanyiiwwan seenaa keessatti hawaasa Afrikaa keessatti akka summii xiyyaatti adamsuuf kan fayyadamudha.
2. Strophanthus welwitschii fayyadamuun nageenya qabaa?
Lakki, sababa gilaayikoosaayidii onneetiin summii guddaa kan qabu yoo ta’u, dha’annaa onnee sirrii hin taane ykn du’a fiduu danda’a; hordoffii fayyaa cimaa jalatti qofa fayyadamuu qaba.
3. Strophanthus welwitschii fayyaa onnee fayyaduu danda’aa?
Kaardenolaayidoonni isaa kontiraaktii onnee dijiitaalasii wajjin walfakkaatu guddisuu danda’u, garuu ragaan itti fayyadama aadaa fi kilinika duraa irraa kan argame yoo ta’u, balaa summii guddaa qaba.
4. Kutaaleen Strophanthus welwitschii akkamii qorichaaf fayyadamu?
Sanyiiwwan adda durummaan summii xiyyaa fi wal’aansa onnee keessatti gilaayikoosaayidii isaaniif kan fayyadaman yoo ta’u, baalli fi hiddi isaa haala gogaa kan akka qamadii irratti bakka tokkotti dibamuu danda’a.
5. Strophanthus welwitschii qabiyyee farra maaykiroobiyaanii qabaa?
Eeyyee, saapooniinii fi alkalooyidoonni isaa baakteeriyaa fi fangasii irratti dandeettii agarsiisu, yaala aadaa dhukkuba gogaa fi infekshinii kan deeggaru yoo ta’u, qorannoon jalqabaa ta’us.
6. Dhalataan isaa Strophanthus welwitschii eessa?
Dhalataa Rippabiliika Dimookiraatawaa Koongoo, Taanzaaniyaa, Angoolaa fi Zaambiyaa dabalatee Afrikaa tiroopikaalaa yoo ta’u, bosonaafi bosona dhagaa keessatti kan biqiludha.
7. Yeroo ulfaa Strophanthus welwitschii fayyadamuun ni danda’amaa?
Gilaayikoosaayidoonni onnee gadameessaa akka dhiita’u gochuun ulfi akka bahu taasisuu waan danda’uuf nageenya hin qabu; yeroo ulfaa ykn harma hoosisuu guutummaatti irraa fagaachuu.
8. Miidhaan Strophanthus welwitschii maal fa’a?
Miidhaan cinaa garaa kaasaa, garaa kaasaa, dha’annaan onnee sirrii hin taane, fi sababa summiitiin onneen dhaabachuu danda’u; qoricha onnee kan akka digoxin waliin balaadhaan wal-nyaata.
Gaaffii, yaada ykn gumaacha qabduu? Yoo akkas ta’e yaada keessan nuuf qooduuf saanduqa yaada armaan gadii kana bilisaan nuuf qoodaa. Akkasumas, odeeffannoo kana namoota fayyadamoo taʼuu dandaʼaniif gaarummaadhaan akka qooddan isin jajjabeessina. Yeroo tokkotti nama hunda bira gahuu waan hin dandeenyeef, gargaarsa dubbii kana babal’isuuf gootan dhuguma dinqisiifanna. Deeggarsa nuuf gootaniifis ta’e waan qooddaniif hedduu galatoomaa!
Hubachiisa: Barreeffamni kun barnootaafi odeeffannoo qofaaf kan qophaa’edha. Faayidaan fayyaa ibsame qorannoo saayinsii fi beekumsa aadaa irratti kan hundaa’edha. Isaanis gorsa fayyaa ogeessaa, qorannoo ykn yaala bakka bu’an miti. Yeroo hunda baala ykn qoricha uumamaa kamiyyuu dhimma yaalaaf fayyadamuu dura ogeessa eegumsa fayyaa mariisisaa.
Akkasumas Dubbisaa: Qonna Baqalaa Qajeelfama Daldalaa Guutuu