Kigelia africana, kazhinji inozivikanwa semuti wemasoseji, imhando yemuti yakasarudzika uye inokosha zvikuru yemhuri yeBignoniaceae. Muti uyu mukuru unobva kunharaunda dzeSub-Saharan Africa uye unoremekedzwa zvikuru nechitarisiko chawo chakasiyana, pamwe nekushandiswa kwawo kwakasiyana-siyana mumishonga netsika.
Miti yeKigelia inozivikanwa nekukura kwayo, kazhinji ichisvika pakukwirira kwemamita 15 kusvika 25 (50 kusvika 82 tsoka) kana kupfuura. Mashizha emuti akakura, achitambanuka kuti agadzire mumvuri wakakura. Matavi awo anotambanuka akachinjika, achipa muti chimiro chinoyevedza uye chakanaka.
Danda remuti wemasoseji rinowanzo kukora uye rakatenderera, rine hunde yakakasharara, yakatsvukuruka-tsvuku. Hazvishamise kuwana miti yakura ine makoronga akadzika akatwasuka pahunde, zvichiwedzera kuhunhu hwemuti.
Mashizha eKigelia africana akawanda-wanda, zvichireva kuti ane mashizha madiki akawanda akabatanidzwa padzinde repakati. Mashizha madiki akasvibira uye ane chitarisiko chinopenya. Shizha rimwe nerimwe rinowanzo sanganisira mashizha madiki mashanu kusvika ku7 akarongwa akatarisana nemumwe nemumwe pamwe neaxis yeshizha.
Chimwe chezvinhu zvinonyanya kukwezva zvemuti weKigelia maruva awo anoshamisa. Maruva makuru, etsvuku-tsvuku kusvika kutsvuku-yepepuru anorembera kubva pamadzinde marefu akarembera, achifananidzira masoseji akaturikwa patambo. Ruva rimwe nerimwe rakaita chubhu uye rinovhurika kumagumo, richiratidza mapatani akaomarara nema stamens mukati.
Muchero wemuti weKigelia ndicho chinhu chawo chakakurumbira. Zvakaumbwa semasoseji akareba, michero iyi inogona kusvika masendimita 60 (2 tsoka) pakureba uye kuyera makirogiramu akawanda. Michero ine goko rakaoma, rehuni uye ine mbeu dzakawanda dzakaiswa munyama ine fiber. Pasinei nechitarisiko chavo chinoshamisa, michero inoburitsa hwema hunonhuwa painenge yaibva, ndosaka ichiwanzo dziviswa munzvimbo dzinogarwa nevanhu vakawanda.
Miti ya kigelia inakua na mizizi yenye nguvu na iliyoenea ambayo husaidia kuishikilia katika aina mbalimbali za udongo. Mizizi hii pia ni muhimu kwa kunyonya maji na virutubisho kutoka kwenye udongo.
Kigelia africana imezoea vizuri hali ya hewa ya kitropiki na hupatikana kwa kawaida katika savana, kingo za mito, na mabonde ya mafuriko kote Afrika. Hustawi katika maeneo yenye unyevu wa kutosha na hupendelea jua kamili hadi kivuli kidogo. Mti huu unathaminiwa sana kwa uwezo wake wa kutoa kivuli, hasa katika maeneo kame.
Zaidi ya sifa zake za dawa, kigelia ina umuhimu wa kitamaduni katika jamii nyingi za Kiafrika. Umbo la kipekee la matunda yake limesababisha hadithi na visa mbalimbali, mara nyingi mti huo unahusishwa na nguvu za ajabu. Katika baadhi ya tamaduni, mbao kutoka kwa mti wa kigelia hutumiwa kutengeneza vinyago na sanamu za kupendeza.
Soma Pia: Mwongozo wa Kukua na Kutunza Nyasi ya Kurapia (Lippia Nodiflora)
Faida za Kiafya za Kigelia (Kigelia africana)

1. Afya ya Ngozi na Uponyaji: Dondoo za kigelia zinajulikana kwa athari zake kubwa kwenye afya ya ngozi. Sifa za antimicrobial na anti-inflammatory za mmea huu huufanya kuwa chaguo bora kwa kutibu hali mbalimbali za ngozi kama vile chunusi, eczema, psoriasis, na maambukizi ya fangasi. Mafuta na losheni zilizoingizwa na kigelia zinaweza kusaidia kutuliza muwasho, kupunguza uwekundu, na kukuza uponyaji wa haraka.
2. Kupambana na Kuzeeka na Kukaza Ngozi:
Kigelia inowanikwa zvakasikwa ine maantioxidants, ayo anokosha mukurwisa migumisiro yekumanikidzwa kweokisijeni paganda. Kushandiswa kwenguva dzose kwezvigadzirwa zvine Kigelia kunogona kubatsira kuderedza kuonekwa kwemakwinya, mitsetse mitete, uye ganda rinorembera. Inowanzo wanikwa mumishonga inonangwa pakusimudzira kusimba kweganda uye ruvara rwechidiki.
3. Kuporesa Maronda uye Kuderedza Mavanga: Mashandiro eKigelia ekuporesa maronda akanyorwa zvakanaka. Zvinhu zvayo zvinogona kukurumidza kuporesa maronda, kuchekwa, uye kukwenyeka. Uyezve, kushandiswa kweKigelia kunogona kuderedza mavanga nekukurudzira kuvandudzwa kwematishu ane hutano.
4. Kubvisa Marwadzo uye Kuzvimba: Mushonga wechivanhu wakashandisa Kigelia nekuda kwehunhu hwayo hwekuuraya marwadzo. Zvinhu zvemuti zvinodzivirira kuzvimba zvinogona kupa zororo kubva kumarudzi akasiyana-siyana emarwadzo, kusanganisira kutemwa nemusoro, kurwadziwa kwemhasuru, uye kusagadzikana kwemajoini.
5. Kukudza Mazamu uye Kuasimbisa: Zvishandiso zveKigelia zvinowanzo shandiswa muzvigadzirwa zvekuzora zvakanangwa pakukudza mazamu nekuasimbisa. Izvi zvinotendwa kuti zvinovandudza kuonekwa uye magadzirirwo eganda remazamu.
6. Kudzivirirwa neAntioxidant: Hunhu hweKigelia hwakapfuma mumaantioxidants hunobatsira kunyaradza ma radicals emahara ane njodzi mumuviri. Iyi nzira yekudzivirira inobatsira kune hutano hwese uye inoderedza njodzi yezvirwere zvisingaperi.
7. Rubatsiro rweKugaya: Kushandiswa kwechivanhu kunosanganisira kushandisa Kigelia kubatsira kugaya uye kuderedza kusagadzikana kwemudumbu. Maitiro ayo akareruka e laxative anogona kusimudzira kufamba kwematumbo enguva dzose uye kuderedza kuvimbiswa.
8. Mishonga Inouraya Utachiona uye Inodzivirira Ufumwe: Zvinhu zvinotorwa kubva kuKigelia zvine simba rekuuraya utachiona uye kudzivirira kufumwe, izvo zvinogona kubatsira kurwisa zvirwere zvinokonzerwa nemabhakitiriya nefungi. Izvi zvinoita kuti ive chinhu chakakosha chekuchengetedza hutsanana hwese.
9. Mukana wekudzivirira Gomarara: Tsvakurudzo dzekutanga dzinoratidza kuti Kigelia inogona kunge iine makomisheni ane mukana wekurwisa gomarara. Kunyange zvichidikanwa kumwe kutsvagurudza munzvimbo iyi, zvivakwa zvayo zvakakwezva kufarira kwevatsvakurudzi.
10. Kuzorodza Kuzvimba Kunorwadza: Kigelia yagara ichishandiswa kuderedza mamiriro ekuzvimba senge arthritis. Zvivakwa zvayo zvechisikigo zvinodzivirira kuzvimba zvinogona kupa zororo kubva kurwadzo nekusagadzikana.
Verenga Zvakare: 17 Zvakanakira Utano hweMushonga weCedrus Deodara (Deodar Cedar)
Nzira dzekushandisa nadzo kuwana Zvakanakira Utano zvinopiwa neKigelia (Kigelia africana)
1. Kushandiswa kwekunze kwehutano hweganda: Kune mamiriro eganda akaita semburwa, eczema, uye zvirwere zvefungal, shandisa makirimu kana mafuta akaiswa Kigelia zvakananga kunzvimbo yakabatwa. Kuti uderedze kuunyana uye nekukurudzira kusimbiswa kweganda, massager seramu kana mafuta akavakirwa paKigelia paganda rako zuva nezuva. Pakuporesa maronda nekuderedza mavanga, shandisa zvinyoro nyoro mafuta eKigelia kunzvimbo yakabatwa mushure mekuchenesa ronda.
2. Kuwedzera Mazamu uye Kusimbisa: Kune makirimu akakosha ekuwedzera mazamu uye maserum ane zvinhu zvinotorwa kubva kuKigelia. Tevedza mirairo yechigadzirwa yekushandisa.
3. Kudzivirira Kwemuviri uye Kugara Zvakanaka: Funga nezvekushandisa mashizha kana magoko eKigelia muzvokudya zvako nekugadzira tii kana zvinwiwa. Bika mashizha mashoma akaomeswa kana zvidimbu zvemakoko mumvura, sefa, wonwa tii yacho. Idya zvokudya zvakawanda zvine maantioxidant, kusanganisira Kigelia, kudzivirira muviri wako kubva mukukuvadzwa kwemasero.
4. Kubvisa Marwadzo Nekurwisa Kuzvimba: Nezvemusoro kana kurwadziwa kwemhasuru, funga nezvekushandisa mafuta ekuzora kana mafuta ane Kigelia kunze.
5. Kudzivirira Gomarara: Nepo kurwisa gomarara kweKigelia kuchiri kuongororwa, kushandisa Kigelia sechikamu chezvokudya zvakaringana kunogona kupa zvakanaka.
6. Kuchengetedza Hutano Hwako Uye Kushandisa Zvinouraya Utachiona: Kuchengetedza hutano hwako, funga nezvekushandisa sipo kana zvinochenesa zvine Kigelia. Zvinouraya utachiona zvakawanikwa muKigelia zvinogona kukubatsira kudzivirira zvirwere zvakasiyana-siyana.
7. Kuchenjerera Pakushandisa Mukati: Paunenge uchifunga nezvekushandisa Kigelia mukati, bvunza nyanzvi yemishonga yemakwenzi kana chiremba kuti uone madosi akakodzera nekuchengeteka.
8. Sunscreen Nekudzivirira Zuva: Zvimwe zvezvigadzirwa zvekuchengetedza ganda zvine Kigelia zvinogona kupa dziviriro kubva pamwaranzi yeUV. Shandisa zvigadzirwa izvi sezvakarairwa, kunyanya paunenge uri muzuva.
Migumisiro Yakaipa Yekushandisa Muti weKigelia Une Mishonga

1. Kuita Kweganda: Kunyangwe Kigelia ichizivikanwa nekuvandudza ganda, vamwe vanhu vane ganda rinonzwa vanogona kuwana kutsva kudiki kana kuita kweganda pavanoshandisa zvigadzirwa zvine Kigelia. Zvinokurudzirwa kuita bvunzo padiki peganda usati washandisa chigadzirwa chacho zvakanyanya.
2. Mifananidzo Yezuva: Zvimwe zvigadzirwa zveKigelia zvinogona kuita kuti ganda riwedzere kunzwisisa zuva. Kana uchishandisa zvigadzirwa zvakadaro, chenjera paunenge uchiratidza ganda rako kuzuva rakananga uye funga kushandisa sunscreen kudzivirira kutsva nezuva.
3. Matambudziko Ekugaya: Kana ikadyiwa zvakanyanya, Kigelia inogona kuve nemhedzisiro yakapfava yekurerutsa dumbu. Kana uchishandisa Kigelia kutsigira kugaya, usadye zvakawanda kudzivirira kusagadzikana kwekugaya.
4. Kudyidzana Nemishonga: Kana uri kutora mishonga chero ipi zvayo kana uine mamiriro ezvinhu ehutano hwakadzama, bvunza nyanzvi yezvehutano usati washandisa zvigadzirwa zveKigelia. Pane mukana wekudyidzana nemimwe mishonga.
5. Nhumbu Nekuyamwisa: Vakadzi vane pamuviri nevayamwisa vanofanirwa kungwarira pavanoshandisa zvigadzirwa zveKigelia, zvese zvemukati nezvekuzora. Tsvagiridzo shoma iripo nezvekuchengeteka kweKigelia panguva yekuzvitakura nekuyamwisa.
6. Kuchenjerera Pakushandisa Mukati: Paunenge uchifunga nezvekushandisa Kigelia mukati, zvakakosha kubvunza nyanzvi yezvehutano kana nyanzvi yezvemishonga inokwanisa. Kuyerwa kwakakodzera nekuchengeteka zvinokosha.
7. Maitiro Ekurwisa Muviri: Kunyangwe zvisingawanzoitika, vamwe vanhu vanogona kuita maitiro ekurwisa muviri kuKigelia extracts. Kana ukawana kuvava, kutsvuka, kuzvimba, kana zvimwe zviratidzo zvemhinduro yekurwisa muviri, rega kushandisa uye tsvaga kurapwa.
8. Kudyidzana Kwemishonga: Kigelia inogona kudyidzana nemimwe mishonga, kunyanya iyo inogadziriswa nechiropa. Kana uri kutora mishonga, kunyanya ine chekuita nechiropa, bvunza mupi wako wehutano usati washandisa zvigadzirwa zveKigelia.
9. Kunzwisisa Kwemunhu Mumwe: Maitiro evanhu kuzvinhu zvechisikigo anogona kusiyana zvakanyanya. Teerera maitiro emuviri wako uye rega kushandisa kana ukanzwa kusagadzikana kana mhedzisiro yakaipa.
10. Hunhu neKwabva: Hunhu uye kwabva kwezvigadzirwa zveKigelia zvinogona kukanganisa kuchengetedzeka kwazvo uye kushanda kwazvo. Sarudza zvigadzirwa kubva kumhando dzine mukurumbira kana masosi anoenderana nemaitiro emhando yepamusoro.
Ukoshi hweZvinovaka Muviri hweKigelia (Kigelia africana)
1. Mapuroteni: Mashizha eKigelia africana ane mapuroteni anenge 12.6% pahuremu hwakaoma, achipa amino acids akakosha ekugadzirisa matishu nekukura. Izvi zvinoita kuti mashizha ave chikamu chakakosha chekudya, kunyanya kuvakadzi vanoyamwisa muzvokudya zvechivanhu.
2. Makabhohaidhiretsi: Muchero une carbohydrate content ye36.10%, kunyanya starch, ichishanda senzvimbo yesimba. Aya makabhohaidhiretsi anonyanya kubatsira panguva yenzara apo mbeu dzakagochwa dzinodyiwa.
3. Fiber: Muchero une 21.09% crude fiber, iyo inotsigira kugaya, inosimudzira hutano hwemukumbo, uye inobatsira kudzora mazinga eshuga yeropa, zvichiita kuti ive chikamu chinobatsira kana chakagadzirirwa zvakanaka.
4. Calcium: Muchero nemashizha zvakapfuma mu calcium, nemichero ine 50.20 ppm uye mashizha anosvika 7,620 µg/g. Calcium inotsigira hutano hwemapfupa uye kushanda kwemhasuru, ichiwedzera kukosha kwezvinovaka muviri zvechirimwa.
5. Iron: Mashizha ane 161 µg/g yeiron, nepo michero iine 3.57 ppm. Iron yakakosha pakufambisa oxygen muropa, ichibatsira kudzivirira kushomeka kweropa muzvokudya zvechivanhu.
6. Magnesiamu: Mashizha ane mutengo wepamusoro wemagnesiumu we 2,310 µg/g, inotsigira kushanda kwetsandanyama, hutano hwetsinga, uye kugadzirwa kwesimba. Michero inobatsirawo zvishoma paminerari iyi.
7. Mafuta Acids: Mbeu dzakapfuma mumafuta acids akakosha, akadai selinolenic (44%) uye linoleic acids (20%), anotsigira hutano hwemasero uye anopa simba, zvichiita kuti ive sosi yezvokudya zvinovaka muviri.
8. Phenols: Muchero une 1340.6 mg/100 g yemakemikari e phenolic, anoshanda seanodzivirira oxidation. Izvi zvinobatsira kuderedza kushungurudzika kwekushanda kwemuviri uye kuzvimba, zvichitsigira hutano hwese kana ikadyiwa zvakachengeteka.
9. Flavonoids: Iine 985.11 mg/100 g mumuchero, flavonoids inobatsira mukudzivirira oxidation uye mhedzisiro inodzivirira kuzvimba, inogona kudzivirira zvirwere zvisingaperi kana ikashandiswa nenzira dzakagadzirwa.
10. Potassium: Muchero wakanyanya mu potassium (345.00 ppm), unobatsira kuenzanisa ma electrolyte, kushanda kwetsinga, uye kuita kwetsandanyama, zvichiita kuti ive yakakosha pakuwedzera kwezvokudya.
Uchapupu hwesainzi uye Nyaya dzeKudzidza paKigelia africana
1. Ojediran et al. (2024): Ichi chidzidzo chakaongorora antioxidant uye phytochemical properties ye Kigelia africana fruit powder, ichiwana huwandu hwepamusoro hwemaphenols (1340.6 mg/100 g) nemaflavonoids (985.11 mg/100 g). Muchero uyu wakaratidza simba re antioxidant (71.80% lipid peroxidation inhibition) uye antimicrobial properties, zvichitsigira kushandiswa kwawo kuzvirwere zvinotapukira uye oxidative stress-related conditions (Ojediran, T. K., Alagbe, O. J., Victor, D., & Adewale, E. (2024). Analysis of Kigelia africana (Lam.) Benth. fruit powder’s antioxidant and phytochemical properties. Brazilian Journal of Science, 3(7), 38–49).
2. Nabatanzi et al. (2020): Tsvakurudzo yakaitwa naNabatanzi et al. vakaedza methanolic uye aqueous fruit extracts ye Kigelia africana kuti vawane antioxidant uye anti-inflammatory effects. Izvo zvakatorwa zvakaratidza kudzivirirwa kwakakura kwe nitric oxide uye proinflammatory cytokines, zvichisimbisa basa ravo mukugadzirisa kuzvimba ne low cytotoxicity (Nabatanzi, A., Nkadimeng, S. M., Lall, N., Kabasa, J. D., & McGaw, L. J. (2020). Antioxidant and anti-inflammatory activities of Kigelia africana (Lam.) Benth. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine, Article ID 4352084).
3. Bisso et al. (2022): Uku hlolisisa kwatiwa kutsi kukala kahle titsi tetitselo, letitfolakala kumakhemikhali etitjalo, lokutfola i-alkaloids, i-flavonoids, nema-phenols ku-ethanol lekukhumula ngemandla lamakhulu ekulwa netintfo letilimata umtimba (i-IC50 leyi 29.5 µg/ml ku-DPPH assay). Imiphumela isekela kutsi ingasebenza ekwelashweni kwetilondvo letibangelwa tigciwane ngekusebentisa timphawu tekulwa netigciwane (Olatunji, A. O., Dosumu, O. O., & Ibidunmoye, O. F. (2022). Kubuketa kwemandla ekudla, emandla ekulwa netintfo letilimata umtimba kanye nekubunjwa kwe-antimicrobial ye Kigelia africana titselo. ResearchGate).
4. Gbadamosi et al. (2012): Luhlolisiso lwecala lelenetwa ngu-Gbadamosi et al. lubike kutsi kungena kabili ngelilanga ku- Kigelia africana impuphu yetitselo yentela kutsi kuphindze kube khona kuya esikhatsini futsi kwehlisa emabala etindvuna kubafati lababili labane-polycystic ovary syndrome (PCOS), loko kuphakamisa kutsi kunemihlomulo yempilo yebafati, nobe kunjalo akubanga nemtselela ku-hirsutism lokwabonakala (Gbadamosi, I. T., & Oyelami, O. A. (2012). Kusetjentiswa kwe- Kigelia africana ekuphatheni i-polycystic ovary syndrome (PCOS). Chinese Medicine, 3(1), 1-3).
Imibuto Lebetfutwa Mayelana ne-Kigelia africana
1. Ingabe Kigelia africana iphephile kudliwa?
Lesitselo lesingakavuthwa sinobutsi futsi siba nemandla kakhulu ekugezeni, loko kubanga tintfo letimatima ekugayeni kudla. Imbewu kufanele i-roastwe, futsi titselo tiyomiswe nobe ti-fermentwe kuze kuphephe kutsi tingadliwa.
2. Ndezvipi zvikamu zve Kigelia africana zvinoshandiswa pakurapa?
Muchero, hunde, mashizha, nemidzi zvinoshandiswa mumishonga yechivanhu kurapa zvirwere zve ganda, kuzvimba, hutachiona, uye matambudziko evakadzi, kazhinji semupfu, mapuranga, kana kuti mvura yakanyikwa.
3. Inogona here Kigelia africana kubatsira nezvirwere zve ganda?
Hongu, muchero uye makwati emiti zvinoshandiswa zvetsika kurapa eczema, psoriasis, nemaronda, nezvidzidzo zvinosimbisa antibacterial, antifungal, uye anti-inflammatory properties.
4. Ine here Kigelia africana zvinhu zvinovaka muviri?
Mashizha nembesa zvinopa mapuroteni, essential fatty acids, nemaminerari senge calcium nesimbi, zvichiita kuti zvikoshe panguva yekushomeka kwechikafu kana zvagadzirirwa zvakanaka.
5. Inoshandiswa here Kigelia africana kuita kuti munhu abereke kana hutano hwekubereka?
Mashandisiro echivanhu nechidzidzo cha2012 zvinoratidza kuti upfu hwemichero hunogona kubatsira mukudzora zviratidzo zvePCOS zvakaita sekusagona kuenda kumwedzi, asi kumwe kutsvagurudza kunodiwa kuti usimbise kushanda kwayo.
6. Ndezvipi njodzi dzekushandisa Kigelia africana?
Michero isina kuibva nekugadzirira zvisizvo kunogona kukonzera chepfu, zvichitungamira kukunetseka mudumbu kana kutsemuka kweganda. Nguva dzose bvunza chiremba usati washandisa.
7. Inogona here Kigelia africana kushandiswa mukuchengeta ganda?
Hongu, zvinyorwa zvemuchero zvinoshandiswa muzvikamu zvema creams nekuda kwezvinoita zvekudzivirira kukwegura, antibacterial, uye anti-inflammatory, kubatsira ne acne, makwinya, uye hyperpigmentation.
8. Kigelia africana chiratidzo chisingadiwi here?
Kwete, inowanikwa kuAfrica uye haina kutorwa sechisingadiwi, kunyange midzi yayo inopararira zvinoda kudyara kwakachenjera kure nezvivakwa.
Une mibvunzo, mazano, kana zvekubatsira nazvo here? Kana zvakadaro, inzwa wakasununguka kushandisa bhokisi rekutaura pazasi kuti ugovere zvaunofunga. Tinokukurudzirawo kuti ugovere ruzivo urwu nevamwe vangabatsirwa narwo. Sezvo tisingakwanise kusvika kune wese munhu panguva imwe chete, tinotenda zvikuru rubatsiro rwako mukuparadzira shoko. Ndatenda zvikuru nerutsigiro rwako uye nekugovera!
Zviziviso: Chinyorwa chino ndechezvinangwa zvekudzidzisa nekupa ruzivo chete. Mabhenefiti ehutano anotsanangurwa akavakirwa pakutsvagisa kwesainzi neruzivo rwechinyakare. Hazvisi kutsiva zano rekurapa kwehunyanzvi, kuongororwa, kana kurapwa. Nguva dzose bvunza nyanzvi yezvehutano usati washandisa chero mushonga wemishonga kana wechisikigo kune zvinangwa zvekurapa.
Verenga Zvakare: 14 Mabhenefiti Ehutano eMashizha Anovava (Vernonia Amygdalina)

