I-Garcinia kola, eyaziwa kakhulu ngokuthi i-bitter kola, isitshalo esiqhakazayo esingumndeni we-Clusiaceae. Lo muthi omkhulu ngokulingene ukhulela emahlathini emvula ashisayo aseNtshonalanga nase-Afrika Ephakathi. Ngokunambitheka kwayo okubabayo okuhlukile kanye nezakhiwo zemithi ezinamandla, i-Garcinia kola ibiyingxenye ebalulekile yomuthi wendabuko wase-Afrika amakhulu eminyaka.
I-Garcinia kola ngumuthi olingene ngokulingene ongakhula ufinyelele kumamitha angu-30 ukuphakama. Isiqu sawo sivame ukuqondile futhi siyisilinda, simbozwe ngamagxolo ampunga-nsundu anemigqa eqondile. Umuthi uyahamba ngamagxolo anomqhele obukhulu wamaqabunga.
Amaqabunga e-Garcinia kola alula, ayashintshana, futhi aluhlaza ocwebezelayo. Ayizindilinga ngendlela, anethiphu ebukhali nomphetho obushelelezi. Amaqabunga akhula ngamaqoqo ekugcineni kwamagatsha.
Umuthi ukhiqiza izimbali ezincane, eziphuzi-luhlaza ezingezona zobulili futhi zivame ukuba zodwa noma ngamaqoqo amancane. Izimbali zinama-sepals amahlanu nama-petals amahlanu, futhi zikhipha iphunga elincane, elimnandi.
Isithelo se-Garcinia kola siyikhephu eliqinile eliqala liluhlaza bese liphenduka libe phuzi kancane kancane njengoba livuthwa. Isithelo sicishe silingane futhi silinganisa cishe u-3-5 cm ububanzi. Isithelo ngasinye siqukethe imbewu eminingana, okuyizona zingxenye ezibalulekile zesitshalo ezisetshenziselwa izinzuzo zaso zokwelapha.
Imbewu ye-Garcinia kola ivame ukubizwa ngokuthi i-bitter kola. Zimise okweqanda futhi zinsundu, zinogwebu oluqinile olungaphandle. Imbewu inokunambitheka okubabayo, okuyinkomba yokuba khona kwezakhi ezisebenzayo ezibangela izakhiwo zokwelapha zalesi sitshalo.
I-Garcinia kola ichuma emahlathini emvula ashisayo aseNtshonalanga nase-Afrika Ephakathi. Itholakala kakhulu emazweni afana neNigeria, iCameroon, iGhana, ne-Ivory Coast. Lesi sitshalo sikhetha inhlabathi ekhipha amanzi kahle kanye nezimo zezulu ezimanzi, ezishisa kancane. Ivamise ukukhula njengesihlahla esingaphansi, okusho ukuthi itholakala ngaphansi kwezihlahla eziphakeme zamahlathi emvula.
Emithini yendabuko yase-Afrika, izingxenye ezahlukahlukene zesitshalo se-Garcinia kola zisetshenziselwa izakhiwo zazo zokwelapha. Izinhlamvu, ikakhulukazi, ziyaziswa ngekhono lazo lokwelapha izifo eziningi, kusukela ezinkingeni zokuphefumula kuya ezinkingeni zokugaya ukudla. Ziyaziwa nangendima yazo emasikweni nasezenzweni zamasiko.
I-Garcinia kola iyaqhubeka nokuba umthombo obalulekile wamasiko nokwelapha emiphakathini eminingi, futhi nezinzuzo zayo ezingaba khona zezempilo ziye zagxila ocwaningweni lwanamuhla.
I-Garcinia kola ivamise ukusatshalaliswa ngezinhlamvu zayo. Izinhlamvu ziqoqwa ezithelweni ezivuthiwe, futhi ngemva kokususwa kogwebu lwangaphandle, zingatshalwa enhlabathini elungiswe kahle. Lesi sitshalo sidinga indawo efudumele futhi enomswakama ukuze sikhule ngempumelelo.
Funda Futhi: Izinzuzo Zempilo Zokwelapha Ezingama-20 ze Helichrysum Petiolare (Isitshalo se-Licorice)
Izinzuzo Zempilo Zokwelapha ze-Garcinia Kola (I-kola Ebabayo)

1. Ukusekela Isistimu Yokuzivikela: I-kola ebabayo igcwele ama-antioxidant, adlala indima ebalulekile ekuqiniseni amasosha omzimba. Ngokunciphisa ama-free radical ayingozi, la ma-antioxidant asiza ukuvikela amangqamuzana nezicubu zomzimba ekucindezelekeni kwe-oxidative, okufaka isandla empilweni yonke yamasosha omzimba.
2. Impilo Yokuphefumula: Ukuhlakanipha kwendabuko kubamba ukuthi i-bitter kola inganikeza impumuzo ezinkingeni zokuphefumula. Izakhiwo zayo zemvelo ezilwa nokuvuvukala zingasiza ekudambiseni imigudu yomoya, okuyenza ibe nenzuzo ezimeni ezifana nesifuba somoya, i-bronchitis, nokukhwehlela.
3. Ukulawulwa Kwesisindo: Idumela le-bitter kola njengosizo lwemvelo lokunciphisa umzimba alinasisekelo. Izinhlanganisela ezisembezeni kuye kwasikiselwa ukuthi zicindezela isifiso sokudla, okungase kusize abantu ekulawuleni isisindo sabo ngokunciphisa izifiso kanye nokuthambekela kokudla ngokweqile.
4. Usizo Lokugaya: Izimbewu ze-Garcinia kola kukholakala ukuthi zivusa ukukhiqizwa koketshezi lwesisu nama-enzyme, okusiza ekugayeni ukudla. Lokhu kungasiza ekunciphiseni ukungagayeki kahle kokudla futhi kuthuthukise ukusebenza kokugaya ukudla okuphelele.
5. Izakhiwo Ezilwa Namagciwane: I-Bitter kola iqukethe izinhlanganisela ze-bioactive ezinezakhiwo ezibonakalisiwe zokulwa namagciwane kanye nesikhunta. Le ndlela yokuzivikela yemvelo ingabaluleka ekulweni nezifo ezibangelwa amagciwane futhi ithuthukise inhlalakahle jikelele.
6. Ukunciphisa Ukuvuvukala: Izinhlanganisela ezilwa nokuvuvukala ezitholakala ku-Garcinia kola zinamandla okunciphisa ukuvuvukala kuwo wonke umzimba. Lokhu kungaholela ekukhululekeni ezimeni ezibonakala ngokuvuvukala, njenge-arthritis nobuhlungu bamalunga.
7. Ukulawulwa Kobuhlungu: Ukusetshenziswa kwendabuko kwe-bitter kola kufaka phakathi ukukhulula ubuhlungu. Izakhiwo zayo ze-analgesic kukholakala ukuthi zisiza ekuphatheni izinhlobo ezahlukahlukene zobuhlungu, kufaka phakathi ikhanda nokungakhululeki okujwayelekile.
8. Impilo Yenhliziyo: Ezinye izifundo zokuqala ziphakamisa ukuthi ezinye izingxenye ze-Garcinia kola zingase zibe negalelo empilweni yenhliziyo ngokusiza ukulawula umfutho wegazi futhi zithuthukise ukujikeleza kwegazi.
9. Imiphumela Engaba Yokulwa Nomdlavuza: Ukuhlolisisa kwesayensi ngezindawo zeGarcinia kola kubonisa izinzuzo ezingaba khona zokulwa nomdlavuza. Nakuba kudingeka ucwaningo olwengeziwe, imiphumela yokuqala ibonisa ukuthi ingase ivimbele ukukhula kwamangqamuzana omdlavuza.
10. Ukulawulwa Kwesifo Sikashukela: I-Bitter kola ithathe intshisekelo yabacwaningi abafunda ngokulawulwa kwesifo sikashukela. Kukholakala ukuthi inezindawo ezingase zibe negalelo ekulawuleni amazinga kashukela egazini.
Funda Futhi: 20 Izinzuzo Zempilo Zokwelapha Ze-Erythrophleum couminga (African Corkwood)
Izindlela Zokusetshenziswa Ukuze Kuzuzwe Izinzuzo Zempilo Ezinikeziwe ze-Garcinia Kola (Bitter kola)
1. Ukuhlafuna Imbewu: Enye yezindlela ezivame kakhulu nezilula iwukuhlafuna imbewu ebaba ye-kola ngokuqondile. Nakuba ubuhlungu bokuqala bungase bube namandla, ukuhlafuna imbewu kungakhulula izinhlanganisela zayo ezisebenzayo emzimbeni wakho, okunikeza izinzuzo ezingaba khona kusukela ekusekelweni komzimba kuya ekuqede izinhlungu.
2. Ukulungiselela Itiye Le-Bitter Kola: Uma ukunambitheka kwe-bitter kola kuyinkinga, ungalungisa itiye ngokufaka imbewu emanzini ashisayo. Choboza imbewu ngaphambi kokuyifaka emanzini, bese uyivumela ukuthi ime cishe imizuzu eyi-10-15. Ungangeza uju noma ezinye izithasiselo zemvelo ukuze uthuthukise ukunambitheka.
3. Ukwakha Ama-Tincture: Ama-tincture yizicatshana eziwuketshezi ezigcina izakhiwo zokuphulukisa zezitshalo. Ukwenza i-tincture ye-bitter kola, cwilisa imbewu echotshoziwe otshwaleni (njenge-vodka) amasonto amaningana. I-tincture eba khona ingadliwa ngezilinganiso ezincane njengoba kudingeka.
4. Ukufaka kuma-Smoothies: Hlanganisa imbewu ye-bitter kola echotshoziwe kuma-smoothie akho ukuze uthole umfutho owengeziwe wezempilo. Ubuhlungu bungafihlwa ukunambitheka kwezinye izithako ngenkathi kulethwa izinzuzo zesitshalo.
5. Ukufaka emafutheni: Ukufaka amafutha nge-bitter kola kungakha ukusetshenziswa kwesihloko sokukhulula ubuhlungu. Choboza imbewu bese uyicwilisa emafutheni athwalayo (njengamafutha kakhukhunathi noma omnqumo) amasonto amaningana. Amafutha afakiwe angagcotshwa ngobumnene ezindaweni ezibhekene nokungakhululeki.
6. Izithasiselo nama-Capsule: Izithasiselo ze-Bitter kola noma ama-capsule ayatholakala kwezinye izitolo zezempilo. Lezi zinikeza indlela elula yokuhlanganisa izinzuzo ze-bitter kola esimisweni sakho, ikakhulukazi uma ukuthola kunzima ukunambitha.
7. Ukusetshenziswa Kokupheka: Kwamanye amasiko, i-bitter kola isetshenziswa ekuphekeni. Ingagayiwa futhi yengezwe ezitsheni, ezitshulu, noma kwezinye izitsha ukuze idlulisele izinzuzo zayo ezingaba khona zezempilo ngenkathi inegalelo kuphrofayili yokunambitheka ebuhlungu ekudleni.
Imiphumela Eside Yokusebenzisa Isitshalo Semithi I-Garcinia Kola
1. Ukuqwasha: I-Bitter kola iqukethe izinhlanganisela ezingaba nemiphumela evuselelayo emzimbeni, okuhlanganisa i-caffeine namanye ama-alkaloid. Ukuyidla ngamanani amaningi ngokweqile, ikakhulukazi ngaphambi nje kokulala, kungaholela ebunzimeni bokulala noma kumaphethini okulala aphazamisekile.
2. Ukushaya Kwenhliziyo Okusheshayo: Izakhi ezivuselelayo ze-bitter kola zingaholela futhi ekukhuphukeni kwezinga lokushaya kwenhliziyo. Abantu abazizwa izivuseleli noma abanezimo zenhliziyo ezikhona kufanele baqaphele futhi babonisane nochwepheshe bezempilo ngaphambi kokuyisebenzisa.
3. Ukungakhululeki Kokugaya: Abanye abantu bangase babe nokungakhululeki kokugaya, okuhlanganisa isicanucanu, ukuhlanza, noma ukuphazamiseka kwesisu, ikakhulukazi lapho bedla i-bitter kola ngesisu esingenalutho noma ngobuningi obukhulu.
4. Ukusebenzisana Nemithi: Izinhlanganisela ezisebenzayo ze-bitter kola zingasebenzisana nemithi ethile. Uma uphuza imithi yezimo ezifana nomfutho wegazi ophezulu, isifo sikashukela, noma izinciphisi zegazi, kubalulekile ukuthi uthintane nomhlinzeki wezempilo ngaphambi kokufaka i-bitter kola esimisweni sakho.
5. Ukungezwani Komzimba: Ukungezwani komzimba ne-bitter kola akuvamile kodwa kungenzeka. Uma uhlangabezana nezimpawu ezifana nokulunywa, ukuqubuka, ukuvuvukala, noma ubunzima bokuphefumula ngemva kokudla i-bitter kola, yeka ukuyisebenzisa futhi ufune usizo lwezokwelapha.
6. Ukucasuka Kwamathumbu: Ubuhlungu obukhulu bezinhlamvu bungase bubangele ukucasuka kwamathumbu, ikakhulukazi kulabo abanezisu ezibucayi. Kuyafaneleka ukuqala ngezilinganiso ezincane futhi kancane kancane ukwandise ukusetshenziswa ukuze ulinganise ukubekezelelana kwakho.
7. Ukukhulelwa Nokuncelisa: Abesifazane abakhulelwe nabancelisayo kufanele baqaphele lapho becabangela ukusetshenziswa kwe-bitter kola. Ucwaningo olulinganiselwe luyatholakala mayelana nokuphepha kwayo kulezi zimo, ngakho-ke kungcono ukubonisana nochwepheshe bezempilo ngaphambi kokuyisebenzisa.
8. Ukuguquguquka Komfutho Wegazi: Amandla e-bitter kola okuthinta umfutho wegazi kufanele acabangeleke, ikakhulukazi kubantu abanomfutho wegazi ophakeme. Kubalulekile ukuqapha umfutho wegazi njalo futhi uthintane nomhlinzeki wezempilo uma unezinkinga.
Inani Lokudla Okunomsoco leGarcinia Kola (I-Bitter Kola)

1. Uvithamini C: I-Bitter kola iqukethe uvithamini C, i-antioxidant esekela umsebenzi wokuzivikela ezifweni futhi ivikela amangqamuzana ekulimaleni kwe-oxidative.
2. I-Calcium: Imbewu inikeza i-calcium, ebalulekile empilweni yamathambo, umsebenzi wemisipha, kanye nokujiyisa kwegazi.
3. I-Potassium: I-Bitter kola inikeza i-potassium, esiza ukulawula umfutho wegazi futhi isekela umsebenzi wenhliziyo nemisipha.
4. Insimbi: Iqukethe insimbi, edingekayo ekukhiqizeni i-hemoglobin kanye nokuthuthwa komoya-mpilo egazini.
5. I-Magnesium: Inikeza i-magnesium, esekela imisipha, umsebenzi wezinzwa, kanye nezinqubo ezihlukahlukene ze-biochemical.
6. Ama-Flavonoid: Inothe ngama-flavonoid, lawa ma-antioxidant alwa nama-free radical, okungenzeka anciphise ingozi yezifo ezingamahlalakhona.
7. I-Kolaviron: Inhlanganisela eyingqayizivele ye-biflavonoid enezindawo zokulwa nokuguga, ukuvuvukala, kanye nokuvikela isibindi, etholakala kuphela ku-bitter kola.
8. Ama-Saponin: Lezi zinhlanganisela zingase zithuthukise ukusebenza kwamaphaphu ngokukhulisa imisele ye-alveolar futhi zibe nezindawo zokuhlanza.
9. Ama-Carbohydrate: I-bitter kola iqukethe ama-carbohydrate, ahlinzeka ngamandla, nakuba enamanani aphansi ngenxa yokuntuleka kwama-calorie.
10. I-Crude Protein: Imbewu iqukethe amaprotheni (2.47 g/100g), afaka isandla ekulungisweni nasekukhuleni kwezicubu, kanti izikhumba zembewu zinikeza amaprotheni aphezulu ukuze zisetshenziswe njengokudla kwezilwane.
Ubufakazi Besayensi Nezifundo Zamacala Nge-Garcinia Kola (I-Bitter Kola)
1. Umsebenzi we-Antioxidant: Adaramoye et al. (2005) bathole ukuthi i-kolaviron evela embewini ye-bitter kola yandisa imisebenzi ye-enzyme ye-antioxidant (i-Superoxide Dismutase ne-Catalase) kumagundane e-Wistar, yehlisa ukucindezeleka kwe-oxidative ngendlela elinganiselwe (Adaramoye, O. A., Farombi, E. O., Adeyemi, E. O., & Emerole, G. O. (2005). Ucwaningo oluqhathanisayo mayelana nezakhiwo ze-antioxidant zama-flavonoid embewu ye-Garcinia kola. Ijenali yasePakistan yezeSayensi Yezokwelapha, 21(3), 331-339).
2. Imiphumela Yokulwa Nesifo Sikashukela: Iwu et al. (1990) babonise ukuthi izithako zembewu zamanzi ze-Garcinia kola zehlisa amazinga kashukela egazini elingazili kumagundane anesifo sikashukela esibangelwa yi-alloxan, zithuthukisa amaphrofayli e-lipid ngokunciphisa ama-triglyceride ne-LDL cholesterol (Iwu, M. M., Igboko, O. A., Okunji, C. O., & Tempesta, M. S. (1990). Imisebenzi yokulwa nesifo sikashukela kanye ne-aldose reductase yama-biflavanone e-Garcinia kola. Ijenali ye-Pharmacy and Pharmacology, 42(4), 290-292).
3. Izakhiwo Ezilwa Nokuvuvukala: Olaleye et al. (2000) bakhombise ukuthi amaphilisi e-Garcinia kola anciphisa izimpawu zokuvuvukala (i-C-reactive protein nezinga lokufika koketshezi) ezigulini ezine-gonarthrosis nobuhlungu obuphansi bomhlane, okulingana nemithi evamile (Olaleye, S. B., Farombi, E. O., Adewoye, E. A., et al. (2000). Imiphumela yokuqeda izinhlungu nokulwa nokuvuvukala ye-kolaviron (i-Garcinia kola seed extract). Ijenali Yase-Afrika Yokucwaninga Ngezokwelapha, 3(3), 171-174).
4. Imiphumela Evikela Isibindi: Farombi et al. (2000) babike ukuthi i-kolaviron inciphisa umonakalo wesibindi kumagundane abekwe ku-carbon tetrachloride, yehlisa amazinga ama-enzyme wesibindi futhi yagcina ukwakheka kwesibindi (Farombi, E. O., Akanni, O. O., & Emerole, G. O. (2000). Imisebenzi ye-antioxidant neyokukhipha imfucumfucu ye-kolaviron in vitro. I-Pharmaceutical Biology, 38(4), 304-309).
5. Umsebenzi Olwa Namagciwane: Babandoko et al. (2012) bathole ukuthi izithako zembewu ye-Garcinia kola zibonisa imiphumela yokulwa namagciwane ku-Staphylococcus aureus ne-Escherichia coli, zisekela ukusetshenziswa kwayo kwendabuko ezifweni (Babandoko, A. M., Ojo, K. R. M., et al. (2012). Imiphumela yokulwa namagciwane ye-Garcinia kola kwamanye ama-pathogen akhethiwe. Ijenali Yokucwaninga Kwezesayensi Yase-Asia, 2(4), 159-169).
Imibuzo Evame Ukubuzwa NgeGarcinia Kola (I-Bitter Kola)
1. Isetshenziselwa ini i-bitter kola?
Isetshenziswa emithini yesintu ukwelapha ukukhwehlela, izifo, umalaleveva, nezinkinga zesisu, futhi njengesicindezeli sokudla noma isikhuthazi emikhubeni yamasiko.
2. Ingabe i-bitter kola iphephile ukuyidla?
Ngokuvamile iphephile ngokulinganisela, kodwa ukuyidla ngokweqile kungabangela ukuqwasha noma ukushaya kwenhliziyo ngenxa yokuqukethwe yi-caffeine; thintana nodokotela uma usebenzisa imithi.
3. Ingabe i-bitter kola ingasiza ekunciphiseni umzimba?
Ingase icindezele isifiso sokudla ngenxa yezinhlanganisela zayo ezibabayo ne-kolaviron, engase isize ekulawuleni isisindo, nakuba izifundo zabantu zilinganiselwe.
4. Ingabe i-bitter kola yelapha umalaleveva?
Ukusetshenziswa kwesintu nezinye izifundo kusikisela ukuthi i-kolaviron inezakhiwo zokulwa nomalaleveva, kodwa akuyona indawo yezindlela zokwelapha ezivamile.
5. Idliwa kanjani i-bitter kola?
Idliwa iluhlaza, igaywe ibe yimpuphu, iphekwe njengatiye, noma isetshenziswe emalungiselelweni ezithako zemvelo; ukunambitheka kwayo okubabayo kungase kudingeke ukuhlanganisa nokunye ukudla.
6. Ingabe ikhona imiphumela emibi ye-bitter kola?
Amanani aphezulu angase abangele ukuthuthumela, ukuqwasha, noma ukushaya kwenhliziyo okusheshayo ngenxa ye-caffeine ne-theobromine; gwema uma unokungezwani nama-nuts.
7. Ingabe i-bitter kola ingathuthukisa ukugaya ukudla?
Ingase ivuselele ama-enzyme okugaya ukudla futhi iqede ukuqunjelwa, njengoba kusekelwa ukusetshenziswa kwendabuko kanye nezifundo zokuqala.
8. Ingabe i-bitter kola iphephile kwabesifazane abakhulelwe?
Izifundo ziphakamisa ukuthi ingase ishintshe imijikelezo ye-estrus futhi ibangele ukukhubazeka kombungu kumagundane, ngakho-ke ayinconywa ngesikhathi sokukhulelwa.
Funda Futhi: Indlela yokuqala Ipulazi Eliphilayo

