I-Canthium inerme, eyaziwa kakhulu ngokuthi yi-“Woolly Canthium” noma “Canthium,” isihlahla esikhulu esiwela emndenini weRubiaceae. Lo mndeni mkhulu futhi uhlanganisa nezinye izitshalo ezaziwa kakhulu, njengekhofi ne-quinine.
I-Canthium inerme ayigcini nje ngokubaluleka ngezimfanelo zayo zokwelapha kodwa futhi ngokubukeka kwayo. I-Canthium inerme ngokuvamile ikhula ibe ngamamitha ayi-1 kuya kwayi-3 ubude, nakuba ngezinye izikhathi ingafinyelela kumamitha ayi-5.
Amaqabunga e-Canthium inerme alula, ayabhekana, futhi akhipha ukuthungwa okukhethekile okufana noboya. Ayindilinga noma ayathambeka ngesimo futhi ngokuvamile alinganisa amasentimitha ayi-4 kuya kwayi-12 ngobude. Ingaphezulu eliphezulu lamaqabunga liluhlaza futhi liyabushelelezi, kanti izinhlangothi ezingaphansi zimbozwe ungqimba oluminyene lwezinwele ezinhle, okwenza zibukeke zifana noboya.
Izimbali ezincane, ezinephunga elimnandi ze-Canthium inerme zihlelwe ngamaqoqo aphezulu noma aseceleni. Zinamahlamvu amhlophe noma anemibala ekhilimu futhi ngokuvamile zilinganisa amamilimitha ayi-5 ububanzi. Lezi zimbali zingumthombo we-nectar wezinambuzane ezihlukahlukene.
Iziqu ze-Canthium inerme zincane, zinamagatsha, futhi zimbozwe ungqimba lwezinwele ezinhle. Njengoba isitshalo sivuthwa, iziqu zingase zibe nomuthi futhi zakhe igxolo elinsundu ngokumpunga.
Isithelo se-Canthium inerme siyi-drupe encane eyindilinga eqala ngokuluhlaza futhi ivuthwe ibe nombala onsomi-omnyama. I-drupe ngayinye iqukethe imbewu eyodwa. Lezi zithelo zijatshulelwa izinyoni, futhi zinegalelo ekusabalaliseni imbewu.
I-Canthium inerme ivela ezindaweni ezihlukahlukene ezishisayo nezingaphansi kwezishisayo. Ingatholakala ezindaweni ezihlukahlukene, ezihlanganisa amahlathi, utshani, nama-savanna. Ivame ukubonakala ikhula eceleni kwemigwaqo, ezindaweni eziphazamisekile, naseduze nezindawo zamanzi.
Ngaphandle kwenani layo lokuhlobisa, iCanthium inerme inomlando omude wokusetshenziswa kwezokwelapha kwendabuko. Amaqabunga ayo, amagxolo, nezinye izingxenye zisetshenziswa emakhambi esintu ngezinto zawo zokulwa nokuvuvukala, ukuphulukisa amanxeba, kanye nezinto ezilwa namagciwane.
Isimo sokongiwa kweCanthium inerme siyahlukahluka ngokusekelwe endaweni yayo eqondile yendawo. Kwezinye izindawo, kungase kubhekwe njengokukhathazeka okuncane, kuyilapho kwezinye, kungase kubhekane nezinsongo ngenxa yokulahleka kwendawo yokuhlala nezinye izici zemvelo.
Inani Lokudla Okunempilo leCanthium inerme (Woolly Canthium)
1. Izinhlanganisela zePhenolic: ICanthium inerme iqukethe izinhlanganisela ze-phenolic, okuyizinto ezilwa nokuguga ezisiza ukungathathi hlangothi kwama-radicals amahhala emzimbeni, okungase kunciphise ukucindezeleka kwe-oxidative nokuvuvukala.
2. Ama-Flavonoids: Lezi zinhlanganisela eziphilayo esitshalweni zinomthelela ezintweni zaso zokulwa nokuguga, zisekela impilo yamaselula futhi zingase zehlise ingozi yezifo ezingamahlalakhona.
3. Ama-Alkaloids: Atholakala ku-Canthium inerme, ama-alkaloids angase abe nemiphumela yokulwa namagciwane nokuvuvukala, engasiza ekulweni nezifo nokusekela impilo yokuzivikela komzimba.
4. Ama-Iridoids: Lezi zinhlanganisela, ezibonisa umndeni wakwaRubiaceae, zingase zisekele imisebenzi yokulwa nokuvuvukala kanye nemisebenzi yokulwa namagciwane, zikhuthaze impilo enhle iyonke.
5. Ama-Triterpenoids: Akhona esitshalweni, ama-triterpenoids axhumene nezinzuzo ezingaba khona zempilo yesifo sikashukela nenhliziyo nemithambo yegazi, njengokulawula ushukela egazini nokuthuthukisa ukujikeleza kwegazi.
6. I-Squalene: Etholakala ezinhlotsheni ze-Canthium ezihlobene nayo, i-squalene iyinhlanganisela engasekela impilo yesikhumba futhi isebenze njenge-antioxidant, ivikela amangqamuzana ekulimaleni.
7. I-Palmitic Acid: I-fatty acid etholakala ku-Canthium inerme, i-palmitic acid inganikeza amandla futhi isekele izinqubo ze-metabolic, nakuba kufanele idliwe ngokulinganisela.
8. I-Linoleic Acid: Le fatty acid ebalulekile, etholakala ku-Canthium extracts, isekela impilo yenhliziyo futhi ingasiza ukunciphisa ukuvuvukala emzimbeni.
9. Ama-Glycosides: Lezi zinhlanganisela zingafaka isandla ezakhiweni eziphikisana nesifo sikashukela zalesi sitshalo ngokusiza ukulawula amazinga kashukela egazini.
10. Ama-Cyanogenic Glycosides: Etholakala ngamanani amancane, lezi zinhlanganisela zingaba nemiphumela engase ibe ngeyokwelapha kodwa zidinga ukuphathwa ngokucophelela ngenxa yobuthi bazo uma zithathwa ngamanani aphezulu.
Funda Futhi: Izinzuzo Zezempilo Eziyi-8 Zokwelapha Ze-Elder (Sambucus)
Izinzuzo Zezempilo Zokwelapha ze-Canthium inerme (Woolly Canthium)

1. Izakhiwo Eziphikisana Nokuvuvukala: I-Canthium inerme iqukethe izinhlanganisela ezinemiphumela enamandla yokulwa nokuvuvukala. Lezi zinhlanganisela zisiza ukunciphisa ukuvuvukala, okwenza kube usizo ekwelapheni izimo ezinjenge-arthritis nezifo zesikhumba ezivuvukalayo.
2. Ukuvikelwa kwe-Antioxidant: Lesi sitshalo sicebile ngama-antioxidants alwa nama-free radicals ayingozi, avikela amangqamuzana ekucindezelekeni kwe-oxidative futhi anciphise ingozi yezifo ezingamahlalakhona.
3. Ukuphulukana Kwezilonda: Izithako ze-Canthium inerme zibonise izakhiwo zokuphulukisa izilonda, zikhuthaza ukulungiswa kwezicubu ngokushesha futhi zehlise amathuba okuthola izifo.
4. Impilo Yokugaya Ukudla: Ukusetshenziswa kwendabuko kufaka ukusebenzisa i-Canthium inerme ukudambisa izinkinga zokugaya ukudla njengokungagayeki kahle kokudla, ukuqunjelwa, nokungakhululeki esiswini.
5. Umsebenzi Olwa Namagciwane: Lesi sitshalo sibonisa izakhiwo ezilwa namagciwane, okusenza sibe yikhambi elingaba khona lezifo ezahlukahlukene zamagciwane nesikhunta.
6. Imiphumela Elwa Nesifo Sikashukela: I-Canthium inerme ingasiza ukulawula amazinga kashukela egazini, okuyenza ibe yimpahla ebalulekile yokulawula isifo sikashukela.
7. Ukusekelwa Kokuphefumula: Lesi sitshalo sisetshenziselwe ukukhulula izinkinga zokuphefumula njengokukhwehlela, isifo samaphaphu, nesifuba somoya ngenxa yezakhiwo zaso zokuqeda ukuvuvukala nokukhipha isikhwehlela.
8. Impilo Yenhliziyo Nemithambo Yegazi: Ezinye izifundo ziphakamisa ukuthi i-Canthium inerme ingase ibe nomthelela empilweni yenhliziyo nemithambo yegazi ngokusekela amazinga omdanso wegazi anempilo nokuthuthukisa ukujikeleza kwegazi.
9. Ukulwa Nokukhathazeka Nokukhulula Ingcindezi: Ukusetshenziswa kwendabuko kufaka ukusebenzisa lesi sitshalo ukukhuthaza ukuphumula, ukunciphisa ukukhathazeka, nokunciphisa ingcindezi.
10. Ukunakekelwa Kwesikhumba: Izithako ze-Canthium inerme zisetshenziswa emikhiqizweni yokunakekelwa kwesikhumba ngamandla azo okuthambisa ukucasuka kwesikhumba, ukunciphisa ukuvuvukala, nokugcina isikhumba sinempilo.
Funda Futhi: Izinto Eziyisithupha (6) Zesimo Sezulu Ezithinta Ukukhiqizwa Kwezitshalo
Izindlela Zokusetshenziswa Ukuze Kutholakale Izinzuzo Zempilo ZeCanthium inerme (Woolly Canthium)
1. Ukumnugquza Kwamakhambi
i. Ukulungiselela: Ukuze wenze ukumnugquza kwamakhambi, thatha amaqabunga omisiwe e-Canthium inerme noma ezinye izingxenye zesitshalo bese uzifaka emanzini ashisayo cishe imizuzu eyi-10 kuya kweyi-15.
ii. Ukusetshenziswa: Phuza lokhu okumnugquziwe njengoba kuwitiye. Le ndlela ilusizo kakhulu ekuzuzeni ezintweni ezilwa nokuguga, ezilwa nokuvuvukala, nezithuthukisa ukugayeka kokudla zesitshalo.
2. Ama-Decoction:
i. Ukulungiselela: Ama-decoction afaka ukubilisa izingxenye zesitshalo, njengamagxolo noma izimpande, emanzini isikhathi eside ukuze kukhishwe izinhlanganisela zawo ezisebenzayo.
ii. Ukusetshenziswa: Phuza i-decoction epholile njengoba uqondisiwe. Ama-decoction avame ukusetshenziselwa ukubhekana nezinkinga ezithile zempilo, njengokuphulukiswa kwamanxeba noma izinkinga zokuphefumula.
3. Izithako Zamakhambi:
i. Ukulungiselela: Izithako zamakhambi ziyizinhlobo ezigxilisiwe zezinto ezisebenzayo zesitshalo. Zingenziwa kusetshenziswa utshwala noma i-glycerin njengezixazululi.
ii. Ukusetshenziswa: Landela umthamo onconyiwe onikezwe emaphaketheni wesithako. Lezi zithako ezigxilisiwe zivame ukusetshenziselwa imiphumela yokwelapha eqondiswe kakhulu.
4. Ama-Poultice nama-Compress:
i, Ukulungiselela: Gxoba amaqabunga amasha noma ezinye izingxenye zesitshalo ukuze wakhe i-poultice. Yifake ngqo endaweni ethintekile noma uyisonge ngendwangu ukuze uthole ama-compress.
ii. Ukusetshenziswa: Ama-poultice nama-compress anenzuzo ekupholiseni amanxeba, ekucasulweni kwesikhumba, nasekunciphiseni ukuvuvukala ezindaweni ezithile.
5. Ukuhogela:
i. Ukulungiselela: Engeza amaqabunga omisiwe e-Canthium inerme emanzini ashisayo bese uhogela umusi. Noma, sebenzisa amafutha abalulekile atholakala kulesi sitshalo.
ii. Ukusetshenziswa: Ukuhogela kuyasiza ezinkingeni zokuphefumula nokukhuthaza ukuphumula. Izinhlanganisela ezinamakha zingasiza ukususa ukuqunjelwa futhi zithobe ingqondo.
6. Ukusetshenziswa Kwendawo:
i. Ukulungiselela: Lungisa amafutha, okhilimu, noma ama-salve afakwe i-Canthium inerme. Zisebenzise ngqo esikhumbeni.
ii. Ukusetshenziswa: Ukusetshenziswa kwendawo kuhle ezimeni zesikhumba, ukuthambisa ukucasuka, nokunikeza impumuzo yendawo.
7. Ukugeza Ngezihlahla:
i. Ukulungiselela: Engeza amaqabunga omisiwe e-Canthium inerme noma okukhishwe emanzini okugeza.
ii. Ukusetshenziswa: Ukugeza ngezihlahla kungakhuthaza ukuphumula, kudambise izinkinga zesikhumba, futhi kuvumele izinhlanganisela ezisebenzayo ukuthi zingene esikhumbeni.
8. Ukusetshenziswa Kokupheka (Okulinganiselwe):
i. Ukulungiselela: Kwezinye izindawo, amaqabunga e-Canthium inerme noma izithelo zisetshenziswa njengesithako sokupheka.
ii. Ukusetshenziswa: Ukusetshenziswa okulinganiselwe kokupheka kunganikeza izinzuzo ezincane zempilo ngenkathi kwengeza ukunambitheka ezitsheni. Kodwa-ke, ukusetshenziswa kwezokwelapha kufanele kube ukugxila okuyinhloko.
Imiphumela Eseceleni Yokusebenzisa Isitshalo Semithi i-Canthium inerme
1. Ukungezwani Komzimba: Abanye abantu bangase bangazwani nezinhlanganisela ezithile ezikhona ku-Canthium inerme. Ukungezwani komzimba kungase kubonakale njengokuvuvukala kwesikhumba, ukulunywa, ububomvu, noma ukungaphatheki kahle kokuphefumula. Uma uhlangabezana nanoma yiziphi izimpawu ezingavamile ngemva kokusebenzisa i-Canthium inerme, yeka ukuyisebenzisa futhi ufune usizo lwezokwelapha.
2. Ukuphazamiseka Kokugaya Ukudla: Kwezinye izimo, ukusetshenziswa ngokweqile kwamalungiselelo e-Canthium inerme kungase kuholele ezinkingeni zokugaya ukudla njengokucanuzela, ukuhlanza, noma ukungaphatheki kahle esiswini. Ukuze ugweme ukuphazamiseka kokugaya ukudla, landela imithamo enconyiwe nemihlahlandlela yokusetshenziswa.
3. Ukusebenzisana Kwezidakamizwa: I-Canthium inerme ingasebenzisana nemithi ethile, okungase kuthinte ukusebenza kwayo noma kubangele imiphumela emibi. Uma usebenzisa noma yimiphi imithi, ikakhulukazi izilawuli zomfutho wegazi, imithi yesifo sikashukela, noma imithi evimbela ukuvuvukala, thintana nomhlinzeki wakho wezempilo ngaphambi kokusebenzisa i-Canthium inerme.
4. Ukukhulelwa Nokuncelisa: Abantu abakhulelwe nabancelisayo kufanele baqaphele lapho besebenzisa i-Canthium inerme. Ulwazi olulinganiselwe luyatholakala ngokuphepha kwayo ngalezi zikhathi. Kungakuhle ukuthintana nochwepheshe wezempilo ngaphambi kokusebenzisa lesi sitshalo ukuze kuqinisekiswe ukuphepha kukamama nengane.
5. Ukusetshenziswa Ngokweqile: Ukusetshenziswa ngokweqile kwe-Canthium inerme, ikakhulukazi ngezindlela ezigxilile, kungase kuholele emiphumeleni emibi. Njalo landela imithamo enconyiwe nemiyalelo yokusetshenziswa ukuze ugweme ukusetshenziswa ngokweqile.
6. Izingane Nezilwane Ezisanda Kuzalwa: Ukuphepha kokusebenzisa i-Canthium inerme ezinganeni nasezinsaneni akukamisiwe kahle. Thintana nodokotela wezingane ngaphambi kokusebenzisa lesi sitshalo ezinganeni noma ezinsaneni.
7. Ukuzwela Kwesikhumba: Ukusetshenziswa okuqondile kwezicucu ze-Canthium inerme esikhunjeni kungadala ukucasuka noma ukusabela komzimba kwabanye abantu. Yenza isivivinyo sesiqephu ngaphambi kokufaka endaweni enkulu bese uyeka ukusebenzisa uma kwenzeka ukucasuka.
8. Izimo Zezokwelapha: Abantu abanezimo ezithile zezokwelapha, njengezifo zesibindi, izinkinga zezinso, noma izinkinga zokuphuma kwegazi, kufanele bacele iseluleko sezokwelapha ngaphambi kokusebenzisa i-Canthium inerme. Lokhu kuqinisekisa ukuthi izinhlanganisela zesitshalo azizikhulisi izinkinga zempilo ezikhona.
Ubufakazi Besayensi Nezifundo Zamacala nge-Canthium inerme (Woolly Canthium)

1. Kumar et al. (2024): Ukubuyekezwa okuphelele kohlobo lwe-Canthium kuveze ukuthi i-Canthium inerme iqukethe izinhlanganisela ze-bioactive njengama-iridoid, ama-flavonoid, nama-alkaloid, ekhombisa izakhiwo zokulwa nokuvuvukala, zokulwa namagciwane, nokupholisa izilonda ku-vitro. Lokhu okutholakele kusekela ukusetshenziswa kwayo kwendabuko ekwelapheni izifo nokukhuthaza ukulungiswa kwezicubu (Kumar, S., Singh, N., Mittal, A., Kharkwal, H., Jain, S. K., & Goel, B., 2024, Fitoterapia, 167, 105492).
2. Paka et al. (2020): Lolu cwaningo olumayelana ne-Canthium parviflorum, uhlobo olusondelene kakhulu, luveze ukuthi izithako zamahlamvu e-ethanolic zikhombise umsebenzi omkhulu wokulwa ne-gout ngokunciphisa amazinga e-uric acid egazini emagundwaneni. Imiphumela isikisela izinzuzo ezingaba khona ze-Canthium inerme ekuphatheni izimo ezifana ne-gout ngenxa yephrofayili efanayo ye-phytochemical (Paka, S., Paleti, J., Naganagar, P. R., Ranga, R., Kalukuri, B. P., & Boggula, N., 2020, Scholars Academic Journal of Biosciences, 8(1), 1-7).
3. Patro et al. (2014): Ucwaningo nge-Canthium coromandelicum, olunye uhlobo oluhlobene, lukhombise ukuthi inothe nge-phenolic ne-flavonoid, okufaka isandla emisebenzini ye-antioxidant ne-antibacterial. Lezi zakhiwo cishe zidlulela ku-Canthium inerme, okusekela ukusetshenziswa kwayo ekwelapheni amanxeba nokutheleleka (Patro, S. K., Sasmal, D., Mazumdar, P., Behera, P., & Das, S., 2014, International Journal of Pharmacy and Pharmaceutical Sciences, 6(2), 456-460).
4. Sunilkumar et al. (2020): Lolu cwaningo luhlolisise i-Canthium angustifolium futhi lwathola imiphumela yokulwa nesifo sikashukela nge-glycosides nama-flavonoids, okunciphise amazinga eglucose egazini ezilwaneni ezilingwayo. I-Canthium inerme ingahle ibe nalezi zinzuzo, okusekela ukusetshenziswa kwayo ngokwesiko ekuphathweni kwesifo sikashukela (Sunilkumar, T., 2020, Journal of Ethnopharmacology, 250, 112489).
Imibuzo Ebuzwa Njalo Nge-Canthium inerme (Woolly Canthium)
1. Isetshenziselwa ini iCanthium inerme emithini yesintu?
I-Canthium inerme isetshenziselwa ukwelapha izifo zesisu, amanxeba, izifo, nezinkinga zokuphefumula njengokukhwehlela ne-bronchitis ngenxa yezakhiwo zayo zokulwa nokuvuvukala kanye nezilwa namagciwane.
2. Ingabe izithelo zeCanthium inerme ziyadliwa?
Yebo, ama-drupe amancane ansomi amnyama kuya kwamnyama ayadliwa, yize engadliwa kakhulu ngabantu futhi avame ukudliwa izinyoni.
3. Ingabe iCanthium inerme iphephile ukuthi wonke umuntu ayisebenzise?
Abantu abanezifo zesibindi, izinso, noma zokuphuma kwegazi kufanele bathintane nodokotela ngaphambi kokusebenzisa iCanthium inerme, njengoba amanye amakhompihawundi angasebenzisana nezimo ezikhona.
4. Ingabe iCanthium inerme ingasiza ngesifo sikashukela?
Ucwaningo oluthile lwezinhlobo zeCanthium ezihlobene nalo lusikisela ukuthi lungasiza ukulawula amazinga kashukela egazini ngenxa yama-glycoside nama-triterpenoid, kodwa kudingeka ucwaningo olwengeziwe ngeCanthium inerme ngqo.
5. I-Canthium inerme ilungiselelwa kanjani ngokuvamile ukusetshenziswa kwezokwelapha?
Amaqabunga, amagxolo, noma izimpande zivame ukusetshenziswa kuma-decoction, ama-infusion, noma ama-extracts okusetshenziswa ngaphandle noma ukusetshenziswa ngomlomo emithini yesintu.
6. Ingabe iCanthium inerme inayo yini imiphumela emibi?
Amanani aphezulu angaba yingozi ngenxa yama-glycoside e-cyanogenic, angaba nobuthi. Njalo sebenzisa ngaphansi kokuqondiswa uchwepheshe wezokunakekelwa kwempilo.
7. I-Canthium inerme ivame ukutholakala kuphi?
Ikhula ezindaweni ezishisayo nezindaweni ezishisayo, ezihlanganisa iNingizimu Afrika, izingxenye ze-Asia, ne-Australia, ezindaweni zokuhlala ezifana namahlathi, utshani, nezindawo ezingasogwini.
8. Ingabe i-Canthium inerme ingakhuliswa ekhaya?
Yebo, ingakhuliswa kusuka embewini noma ezitshalweni ezincane enhlabathini ekhishwa kahle, enobumuncu obuncane nelanga eligcwele noma umthunzi oyingxenye, okuyenza ifaneleke izingadi.
Unayo yini imibuzo, iziphakamiso, noma iminikelo? Uma kunjalo, sicela ukhululeke ukusebenzisa ibhokisi lokuphawula elingezansi ukuze wabelane ngemicabango yakho. Siyakukhuthaza futhi ukuthi wabelane ngalolu lwazi nabanye abangase bazuze kulo. Njengoba singenakufinyelela wonke umuntu ngesikhathi esisodwa, sikwazisa kakhulu usizo lwakho ekusakazeni izwi. Siyabonga kakhulu ngokweseka kwakho nangokwabelana!
Umshwana wokuzihlangula: Lesi sihloko senzelwe izinjongo zemfundo nolwazi kuphela. Izinzuzo zezempilo ezichaziwe zisekelwe ocwaningweni lwesayensi nolwazi lwendabuko. Akuzona ezokuthatha isikhundla seseluleko sezokwelapha sochwepheshe, ukuxilongwa, noma ukwelashwa. Njalo thintana nochwepheshe wezempilo ngaphambi kokusebenzisa noma iyiphi imithi yezihlahla noma imithi yemvelo ngezinjongo zokwelapha.
Funda Futhi: Indlela Yokuzifundisa Ngokushintsha Kwesimo Sezulu

