I-Citropsis articulata, eyaziwa kakhulu nge-Bitter Orange, yisihlahla esihlala njalo esingumndeni we-Rutaceae. Lesi sitshalo esithakazelisayo sibonakala ngezici zaso ezihlukile, ezinezela kokubili ukukhanga kwaso nobuhle nokubaluleka kwezokwelapha.
I-Bitter Orange ngokuvamile ikhula ibe ukuphakama okungaba ngamamitha ama-2 kuye kwama-3, nakuba amanye amakhophi angafinyelela ekuphakameni obukhulu ngaphansi kwezimo ezifanele.
Lesi sitshalo siziqhayisa ngesakhiwo esinamagatsha kahle esinamasiqu amaningi amancane aphuma esisekelweni esimaphakathi. Iziqu zimbozwe ngamaqabunga acwebezelayo, aluhlaza okotshani obukhanyayo akhipha iphunga elithambile le-citrus uma ecobekile.
Amaqabunga e-Citropsis articulata ayashintshana, alula, futhi anesimo se-elliptical. Ahlelwe eduze kweziqu ngendlela eshintshanayo, ethuthukisa ukukhanga okubonakalayo kwesitshalo.
Amaqabunga anemizwa ehlukile futhi anokuthungwa okubushelelezi, okunezela ekubalulekeni kwawo bokuhlobisa. Indawo yawo ecwebezelayo ibonisa ukukhanya kwelanga, okudala umphumela ocwebezelayo owengeza ekukhangeni kwesitshalo.
I-Bitter Orange ikhiqiza izimbali ezincane, ezinamakha amhlophe futhi ezimise okwenkanyezi. Lezi zimbali ngokuvamile ziqhakaza ngamaqoqo ekugcineni kwamagatsha. Amaqabunga ezimbali athambile futhi akhipha iphunga elimnandi, elifana nelamawolintshi, elithuthukisa isipiliyoni esiphelele sokuzwa uma useduze nesitshalo.
Izimbali ziyi-hermaphroditic, ziqukethe izitho zokuzala zombili zesilisa nezesifazane, okwenza kube lula ukuzithumela impova.
Isici esiphawuleka kakhulu se-Citropsis articulata isithelo sayo, esifana kakhulu nesihlobo sayo esiseduze, iwolintshi elimnandi (i-Citrus sinensis). Isithelo siyindilinga futhi cishe silingana nebhola legalofu.
Uma selikhulile, isikhumba sesithelo sishintsha sisuka kokuluhlaza saya kumbala o-orenji okhanyayo, okunikeza lesi sitshalo igama laso elivamile, i-Bitter Orange. Naphezu kokubukeka kwayo okukhangayo, ukunambitheka kwesithelo kubaba kakhulu, okusihlukanisa nowolintshi omnandi.
I-Bitter Orange ithuthukisa inethiwekhi yezimpande ezinemicu esiza ekubambeni isitshalo nasekutholeni izakhamzimba namanzi enhlabathini. Lezi zimpande zidlala indima ebalulekile ekusekeleni ukukhula kwesitshalo nempilo yaso yonke.
I-Citropsis articulata ivela ezifundeni ezithile ze-Afrika futhi izivumelanise kahle nezimo zezulu ezipholile nezishisayo.
Ikhula kahle ezinhlabathini ezikhipha amanzi kahle futhi imvamisa itholakala emathafeni, emahlathini nasezindaweni ezivulekile. Amandla ayo okubekezelela izinhlobo ezahlukahlukene zenhlabathi nezimo zemvelo anomthelela ekuqineni kwayo nasekusabalaleni kwayo okubanzi.
Funda Futhi: Amaphutha ayi-6 Okufanele Uwagweme Uma Usebenzisa Amadamu Ezinhlanzi Ze-Tarpaulin Yokufuywa Kwezinhlanzi Okunenzuzo
Izinzuzo Zezempilo Zokwelapha ze-Citropsis articulata (Iwolintshi Elibabayo)

1. Usizo Lokugaya Ukudla: Iwolintshi Elibabayo lisetshenziswe ngokwesiko ukusekela ukugaya ukudla. Izinhlanganisela zayo zingakhuthaza ukukhiqizwa kwama-enzyme okugaya ukudla, asize ekuhlukaniseni ukudla futhi anciphise ukungakhululeki kokugaya ukudla njengokugaya ukudla kanye nokuqunjelwa.
2. Ukulawulwa Kwesisindo: Ukuba khona kwe-synephrine ku-Bitter Orange kuholele ekusetshenzisweni kwayo ekulawulweni kwesisindo. Kukholakala ukuthi i-Synephrine ithuthukisa izinga lokugayeka kokudla kanye nokusetshenziswa kwamandla, okungenzeka isize emizamweni yokunciphisa umzimba.
3. Ukusekela Inhliziyo Nemithambo: I-Bitter Orange ingase ibe negalelo empilweni yenhliziyo ngokuthuthukisa ukujikeleza kwegazi okunempilo. Izinhlanganisela ezitholakala kulesi sitshalo zingasiza ekugcineni amazinga omlando wegazi afanele nokusekela amaphrofayili e-cholesterol anempilo.
4. Izakhiwo ze-Antioxidant: I-Bitter Orange, ecebile kuma-antioxidant, ingasiza ekulweni nokucindezeleka kwe-oxidative ngokungathathi hlangothi ama-radicals amahhala ayingozi emzimbeni. Lo msebenzi we-antioxidant ungase ube negalelo ekunciphiseni ubungozi bezifo ezingapheli nokusekela impilo yonke.
5. Imiphumela Elwa Nokuvuvukala: I-Bitter Orange iqukethe izinhlanganisela ezinezakhiwo zokulwa nokuvuvukala. Lezi zakhiwo zingasiza ekunciphiseni ukuvuvukala emzimbeni, okungase kudambise izimpawu zezimo ezihlobene nokuvuvukala.
6. Ukulawulwa Kweshukela: I-Bitter Orange ingasiza ekuphatheni isifo sikashukela ngokulawula amazinga kashukela egazini. Amandla ayo okuthuthukisa ukuzwela kwe-insulin angaba negalelo ekulawulweni kwe-glucose okungcono.
7. Ukukhululeka Kokuphefumula: Ukusetshenziswa kwendabuko kwe-Bitter Orange kufaka ukusetshenziswa kwayo ezifweni zokuphefumula. Izakhiwo zesitshalo zingasiza ekudambiseni izimpawu zezimo zokuphefumula ezifana nokukhwehlela, imikhuhlane, ne-bronchitis.
8. Impilo Yesikhumba: Izinto ezikhishwe ku-Bitter Orange ziye zasetshenziswa ngaphezulu ezimeni ezihlukahlukene zesikhumba. Ubunjalo bayo bokubulala amagciwane kanye nokulwa nokuvuvukala bungasiza ekwelapheni izinkinga zesikhumba.
9. Ukunciphisa Ukukhathazeka Nokucindezeleka: Amafutha abalulekile e-Bitter Orange kukholakala ukuthi anemiphumela ezolisayo ohlelweni lwezinzwa. Izakhiwo zayo ezinamakha zingasiza ekunciphiseni imizwa yokukhathazeka nokucindezeleka.
10. Ukunethezeka Kwe-Gastrointestinal: I-Bitter Orange isetshenziselwe ngokwesiko ukuxazulula ukungakhululeki kwe-gastrointestinal. Izakhiwo zayo zingasiza ekudambiseni izinkinga zokugaya futhi zikhuthaze impilo yamathumbu.
Funda Futhi: Izinhlobo Zezempilo Eziyi-15 Zokwelapha ze-Gamochaeta purpurea (Purple Cudweed)
Izindlela Zokusetshenziswa Ukuze Kutholakale Izinzuzo Zezempilo Ze-Citropsis articulata (I-Bitter Orange)
1. Itiye Lamakhambi:Indlela: Lungisa itiye lamakhambi elithobisayo usebenzisa ikhasi le-Bitter Orange elomile. Bilisa amanzi bese ufaka itiye elincane lekhasi le-Bitter Orange elomile. Liyeke lime imizuzu engaba yishumi, uvumele izinhlanganisela ezinenzuzo zingene emanzini.
Hluza itiye futhi ulidle lifudumele. Leli tiye lingasekela ukugaya, lidambise ukungakhululeki kokuphefumula, futhi linikeze izinzuzo ze-antioxidant.
2. Izicelo Zokuthambisa:Indlela: Hlanza uwoyela obalulekile we-Bitter Orange ngaphambi kokuwufaka esikhunjeni. Hlanganisa amaconsi ambalwa kawoyela obalulekile we-Bitter Orange nowoyela othwalayo (njengoyela kakhukhunathi noma uwoyela we-jojoba). Hlikihla ngobumnene uwoyela ohlanziwe esikhunjeni, uqondise ezindaweni ezikhathazayo.
Yenza ukuhlolwa kwesiqephu ngaphambi kokufaka ezindaweni ezinkulu ukuze uqinisekise ukuthi azikho izinkinga. Ukusetshenziswa kwendawo kungasiza ekuxazululeni izimo zesikhumba futhi kunikeze ulwazi oluphumuzayo lwe-aromatherapy.
3. I-Aromatherapy:Indlela: Sebenzisa amafutha abalulekile e-Bitter Orange ku-aromatherapy. Faka amaconsi ambalwa amafutha abalulekile e-Bitter Orange kusihambisi noma isishisi se-aromatherapy. Vumela iphunga ligcwalise igumbi futhi lenze indawo ezolile. I-Aromatherapy ngamafutha e-Bitter Orange ingakhuthaza ukuphumula, inciphise ukucindezeleka, futhi iphakamise isimo sakho sengqondo.
4. Izithasiselo:Indlela: Faka izithasiselo ze-Bitter Orange enkambisweni yakho yansuku zonke. Khetha izithasiselo ezisezingeni eliphezulu ngendlela yamaphilisi, amathebulethi, noma izithako eziwuketshezi. Landela umthamo onconyiwe onikezwe kumaphakheji wesithasiselo.
Thintana nochwepheshe wezempilo ngaphambi kokuqala noma iyiphi inkambiso entsha yesithasiselo. Izithasiselo zinikeza indlela elula yokuqinisekisa ukuthathwa okungaguquki kwezinzuzo zezempilo ze-Bitter Orange.
5. Ukusetshenziswa Kokupheka:Indlela: Faka ikhasi le-Bitter Orange ekudalweni kokupheka. Graya noma uqobe kahle ikhasi elomile bese ulisebenzisa njengesengezo esinambithekayo ezitsheni naseziphuzweni. Yifake kuma-marinade, kuma-dessert, nakumasoso ukuze uthole ukumunyu okuncane kwe-citrus. Ukusetshenziswa kokupheka kunezela iphrofayili eyingqayizivele yokunambitheka ngenkathi kungenzeka kusekele ukugayeka kokudla futhi kunikeze ama-antioxidant.
6. Ama-Tincture:Indlela: Lungisa i-tincture ye-Bitter Orange ukuze isetshenziswe kalula. Hlanganisa ikhasi le-Bitter Orange elomile notshwala (njenge-vodka) embizeni yengilazi. Vumela ingxube ifuthe amasonto ambalwa, unyakazise imbiza njalo.
Hluza i-tincture bese uyigcina ebhodleleni lengilazi elimnyama. Thatha amaconsi ambalwa ancibilikisiwe emanzini njengoba kunconywa ngumelaphi wamakhambi noma uchwepheshe wezempilo. Ama-Tincture anikeza uhlobo olugxile lwezakhiwo zemithi ze-Bitter Orange.
Imiphumela Eside Yokusebenzisa Isitshalo Semithi I-Citropsis articulata
1. Imiphumela Emzimbeni Yezinhliziyo Nemithambo: I-Bitter Orange iqukethe izinhlanganisela ezifana ne-synephrine engavuselela isimiso senhliziyo nemithambo. Amanani aphezulu e-synephrine angaholela ekwandeni kwezinga lokushaya kwenhliziyo, umfutho wegazi ophakeme, kanye nokushaya kwenhliziyo okusheshayo.
Abantu abanezimo zenhliziyo, umfutho wegazi ophakeme, noma labo abaphuza imithi ethinta isimiso senhliziyo nemithambo kufanele baqaphele lapho besebenzisa i-Bitter Orange.
2. Ukusebenzisana Nemithi: I-Bitter Orange ingasebenzisana nemithi ethile, ikakhulukazi leyo esetshenziselwa ukuphatha izinkinga zenhliziyo nemithambo, izinkinga zempilo yengqondo, nezinye izimo zempilo. Kubalulekile ukubonisana nochwepheshe bezempilo ngaphambi kokusebenzisa i-Bitter Orange, ikakhulukazi uma uphuza imithi kadokotela.
3. Ukuzwela Esikhanyeni: Abanye abantu bangase babe nokuzwela okukhulu ekukhanyeni kwelanga ngemva kokusebenzisa i-Bitter Orange noma uwoyela wayo obalulekile ngaphezulu. Lokhu kungaholela ekusabeleni kwesikhumba, njengokushisa noma ukusha, lapho uvezwa ekukhanyeni kwelanga. Gwema ukuvezwa yilanga ngemuva kokusebenzisa uwoyela obalulekile we-Bitter Orange esikhunjeni.
4. Ukucindezeleka Kwamathumbu: Kwezinye izimo, ukusetshenziswa ngokweqile kwe-Bitter Orange noma izithasiselo zayo kungaholela ekungakhululeki kwamathumbu, okuhlanganisa isicanucanu, ukuhlanza, kanye nokuphazamiseka kwesisu. Qala ngamanani amancane ukuze ulinganise ukusabela komzimba wakho.
5. Ukungezwani Komzimba Nokuthile: Abantu abanezifo zokungezwani nezithelo ze-citrus bangase babe sengozini yokuthola ukusabela kokungezwani komzimba nokuthile lapho besebenzisa i-Bitter Orange. Ukusabela kokungezwani komzimba nokuthile kungasukela ekucasulweni kwesikhumba kuya ezimpawu ezinzima kakhulu njengokuba nobunzima bokuphefumula. Uma wazi ukuthi awuzwani nezithelo ze-citrus, qaphela.
6. Izinkinga Zokuhlolwa Kwezidakamizwa: Ezinye izinto ezitholakala ku-Bitter Orange, njenge-synephrine, zifana nezinto ezinqatshelwe ezinhlelweni zokuhlola izidakamizwa zezinhlangano ezithile zezemidlalo. Abasubathi kanye nabantu abathamelwa ukuhlolwa kwezidakamizwa kufanele baqaphele ngokusebenzisa imikhiqizo ye-Bitter Orange.
7. Ukukhulelwa Nokuncelisa: Abantu abakhulelwe nabancelisayo kufanele bagweme ukusebenzisa i-Bitter Orange nganoma yiluphi uhlobo ngenxa yengozi engase ibe khona enganeni engakazalwa noma enganeni.
8. Impilo Yesibindi: Yize kunqabile, kube nemibiko yokuthi izithasiselo ze-Bitter Orange zibanga imiphumela emibi empilweni yesibindi. Uma unomlando wezimo zesibindi, thintana nochwepheshe bezempilo ngaphambi kokusebenzisa i-Bitter Orange.
Inani Lokudla Okunempilo le-Citropsis articulata (Iwolintshi Elibabayo)

1. Uvithamini C: Isithelo se-Citropsis articulata siwumthombo ocebile kavithamini C, ohlinzeka cishe ngo-5% wenani lansuku zonke elinconyiwe ngokusebenza ngakunye. Lo vithamini usekela umsebenzi wokuzivikela komzimba, ukhuthaza ukuhlanganiswa kwe-collagen, futhi usebenza njenge-antioxidant ukunciphisa ama-free radicals.
2. Uvithamini A: Lesi sithelo siqukethe uvithamini A, onikeza cishe u-5% wenani lansuku zonke ngokusebenza ngakunye. Uvithamini A ubalulekile embonweni, empilweni yokuzivikela komzimba, nasekugcinweni kwesikhumba, ethuthukisa impilo yonke.
3. Insimbi: Ukusebenza ngakunye kwe-Citropsis articulata kunikeza cishe u-2% wesidingo sensimbi sansuku zonke. Insimbi ibalulekile ekuthuthweni komoya-mpilo egazini, isiza ukuvimbela ukuntuleka kwegazi futhi isekele amazinga wamandla.
4. Ama-Phytochemical: Lesi sithelo sinothe ngama-phytochemicals, njengama-flavonoids nama-limonoids, anezakhiwo ze-antioxidant. Lezi zinhlanganisela zinganciphisa ukucindezeleka kwe-oxidative nokuvuvukala emzimbeni.
5. I-Fiber: Isithelo kanye nekhasi laso liqukethe i-dietary fiber, esekela impilo yokugaya ukudla, isiza ukuhamba kwamathumbu njalo, futhi ingasiza ukulawula amazinga kashukela egazini.
6. I-Calcium: Inani elincane le-calcium likhona ku-Citropsis articulata, elinikela empilweni yamathambo nokusebenza kwemisipha, nakuba amanani athile angabhaliwe kahle.
7. I-Potassium: Lesi sithelo sinikeza amanani amancane e-potassium, esekela impilo yenhliziyo, ukufinyela kwemisipha, kanye nokulinganisela koketshezi emzimbeni.
8. Ama-Polyphenol: Izinhlanganisela ze-Polyphenolic ku-Citropsis articulata zingase zinikeze izinzuzo zokuqeda ukuvuvukala kanye ne-antioxidant, okungase kuvikele ezifweni ezingamahlalakhona uma zidliwa njengengxenye yokudla okunomsoco.
9. Ama-Limonoid: Lesi sithelo siqukethe ama-limonoid, izinhlanganisela ze-terpenoid ezibangela ukunambitheka okubabayo. Lezi zingase zibe nezinzuzo zezempilo ezingaba khona, okuhlanganisa imiphumela ye-antioxidant nokuqeda ukuvuvukala, njengoba kubonakala ezinhlotsheni ezihlobene ze-citrus.
10. Ama-Flavonoid: Ama-Flavonoid ku-Citropsis articulata angase asekele impilo yenhliziyo nemithambo yegazi futhi athuthukise ukuzwela kwe-insulin, ngokusekelwe ezifundweni zezithelo ze-citrus ezihlobene, nakuba idatha ethile yale nhlobo ilinganiselwe.
Ubufakazi Besayensi Nezifundo Zamacala nge-Citropsis articulata
1. Vudriko et al. (2014): Ucwaningo lukaVudriko et al. luphenye izithako ezingcolile zamahlamvu e-ethanolic ze-Citropsis articulata emagundwaneni esilisa anokushoda kwe-testosterone. Lezi zithako zithuthukise ukusebenza kahle kwenduku, okusikisela ukusetshenziswa okungenzeka ekwelapheni ukungasebenzi kahle kwezocansi kwabesilisa okuhambisana namazinga aphansi e-testosterone (Vudriko, P., Baru, M., Kateregga, J., & Ndukui, J. (2014). Izithako ezingcolile zamahlamvu e-ethanolic ze-Citropsis articulata: Umuthi onamandla wokwelapha ukungasebenzi kahle kwenduku kwabesilisa okuhambisana nokushoda kwe-testosterone. International Journal of Basic & Clinical Pharmacology, 3(1), 120-323).
2. Oloro et al. (2015): Oloro et al. bahlole imiphumela yezithako zamanzi ezixolo zezimpande ze-Citropsis articulata emsebenzini wezocansi emagundwaneni esilisa. Ucwaningo lutholile ukuthuthuka kokuziphatha kwezocansi kanye nokukhuphuka kwamazinga e-testosterone, okusekela ukusetshenziswa kwayo kwendabuko njenge-aphrodisiac (Oloro, J., Alele, P. E., Amanya, M., Tanayen, J. K., Ezeonwumelu, J. O. C., & Agaba, A. G. (2015). Imiphumela yezithako zamanzi ezixolo zezimpande ze-Citropsis articulata emsebenzini wezocansi emagundwaneni esilisa. African Journal of Pharmacy and Pharmacology, 9(23), 723-729).
3. Kenneth (2016): Ucwaningo lukaKenneth lwacubungula i-methanolic extract yesikhumba sezithelo se-Citropsis articulata emagundwini esilisa e-Wistar. Ucwaningo aluzange lubonise imiphumela emibi ezicutshini zamasende, okukhombisa ukuphepha okungenzeka kwezicelo zempilo yokuzala (Kenneth, Y. L. (2016). Umphumela we-methanolic extract yesikhumba sezithelo se-Citropsis articulata emasendeni amagundane esilisa e-Wistar. Ijenali yeCytology & Histology, 7(4, Suppl)).
4. Eze et al. (2017): Eze et al. batadishe i-aqueous root extract ye-Citropsis articulata emarabheni esilisa, bathola amazinga aphezulu e-cAMP kanye ne-cGMP-dependent protein kinase-I ezicutshini zomthondo. Lokhu kuphakamisa indlela yemiphumela yayo ye-aphrodisiac, esekela ukusetshenziswa kwendabuko kwezempilo zokuzala zabesilisa (Eze, E. D., Nganda, P., Okpanachi, O. A., Sheu, O. S., & Ayikobua, E. T. (2017). Umphumela we-aqueous root extract ye-Citropsis articulata emazingeni e-cAMP kanye ne-cGMP-dependent protein kinase-I ezicutshini zomthondo zamarabhithi amhlophe aseNew Zealand. Ijenali yaseMelika Yezokwelapha kanye Nezesayensi Zezokwelapha, 7(10), 345-349).
Imibuzo Ebuzwa Njalo Mayelana Ne-Citropsis articulata
1. Ingabe i-Citropsis articulata iphephile ukudliwa?
Isithelo siyadliwa futhi siyadliwa kwezinye izifunda zase-Afrika, kepha ukunambitheka kwaso okubabayo kunciphisa ukukhanga kwaso. Izimpande namaqabunga, asetshenziswe njengemithi, adinga ukulungiselelwa ngokucophelela ukugwema ubuthi obungenzeka.
2. Yini i-Citropsis articulata esetshenziselwa yona ngokwesiko?
Isetshenziswa kakhulu e-Uganda nakwezinye izingxenye ze-Afrika njengesithasiselo socansi, ikakhulukazi ekungasebenzi kahle kwezocansi kwabesilisa, kanye nokukhulisa amandla nokuqina.
3. Ingabe i-Citropsis articulata ingasiza ngezempilo yezocansi?
Ucwaningo olwenziwe emagundwaneni onogwaja luphakamisa ukuthi izimpande kanye ne-leaf extracts zingathuthukisa ukusebenza kocansi kwabesilisa kanye namazinga e-testosterone, lisekela ukusetshenziswa kwayo ngokwesiko njengesithasiselo socansi.
4. Ikhula kuphi i-Citropsis articulata?
Ivela e-Afrika eshisayo, okuhlanganisa i-Ghana, i-DR Congo, ne-Uganda, ichuma emahlathini emvula kanye nasezindaweni zamahlathi aqeda amahlamvu.
5. Ingabe i-Citropsis articulata isengozini?
Yebo, ukuvuna ngokweqile kwezimpande zayo zokwelapha kuyenze yasongelwa kwamanye amahlathi ase-Uganda, okuholela emizamweni yokongiwa kwemvelo efana nokubuyiselwa kwezithombo.
6. Ilungiselelwa kanjani i-Citropsis articulata ukuze idliwe?
Isithelo singadliwa sisisha noma somisiwe, kuyilapho izimpande namaqabunga ngokuvamile kugaywa abe yimpushana noma ama-extracts ukuze kusetshenziswe njengemithi ngemuva kokubiliswa noma ukomiswa ukuze kuncishiswe ububaba.
7. Ingabe imiphumela emibi yokusebenzisa i-Citropsis articulata?
Ayikho imiphumela emibi ebalulekile ebikiwe ezifundweni zezilwane, kodwa imininingwane yabantu ilinganiselwe. Ukusetshenziswa ngokweqile kwe-root extracts kungase kubangele ukungakhululeki kokugaya ukudla uma kungagaywanga kahle.
8. Ingabe i-Citropsis articulata ingakhula ngaphandle kwe-Afrika?
Ingatshalwa ezindaweni ezishisayo ezinemibandela efana nezindawo zayo zemvelo zamahlathi emvula, kodwa idinga ukuphathwa ngokucophelela ngenxa yezidingo zayo ezithile zemvelo.
Funda Futhi: Iziphuzo Zekhefu Ezimnandi Nezinomsoco Ongazama

