I-Leonotis ocymifolia, eyaziwa kakhulu ngeWild Dagga noma ngeKlip Dagga, isitshalo esiyisimangaliso esinemithi esithandwe ngezizathu zaso zokuphilisa amakhulu eminyaka. Lesi sitshalo esiyimilanje esinezimbali eziwolintshi noma ezibomvu ezimise okweshubhu, sidabuka eNingizimu Afrika futhi sithole indlela yaso emithini yendabuko ngenxa yezinzuzo zaso eziningi zezempilo.
I-Leonotis ocymifolia ivame ukukhula ibe ngamamitha ayi-1 kuya kwama-2 ukuphakama, yakha isakhiwo esiqinile futhi esiqondile. Umkhuba wayo wokukhula uvame ukuba yihlathi futhi uminyene, oneziqu eziningi ezivela esisekelweni. Lezi ziqu zinamakhona amane noma ziyisikwele, okuyisici esivame ukubonwa ezitshalweni zomndeni we-mint.
Amaqabunga e-Leonotis ocymifolia ahlelwe ngendlela ephambene eziquni. Ame ngendlela yelance noma ayindilinga anemiphetho egobile, okwenza abukeke ehlukile. Amaqabunga aluhlaza futhi anokuthungwa okuncane ebusweni obuphezulu.
Enye yezinto ezithakazelisa kakhulu nge-Leonotis ocymifolia izimbali zayo ezikhangayo. Izimbali eziyimishubo zihlelwe ngamaqembu aminyene noma amaqoqo ezingxenyeni ezingenhla zeziqu, okwenza kube nombukiso ohehayo.
Izimbali zivame ukuba wolintshi, nakuba ukuhluka kwemibala, kusukela kuwolintshi okhanyayo kuya kuwolintshi obomvu, kuyabonakala. Lezi zimbali ezigqamile zisebenza njengezibani zezithombo, ikakhulukazi izinyoni nezinambuzane, ngenxa yemvelo yazo ecebile nge-nectar.
Ngemva kokuqhakaza, isitshalo sikhiqiza izithelo ezincane, ezifana namantongomane eziqukethe imbewu. Lezi ziqu zivalwe ama-calyx lobes ahlala njalo, isici esivame ukutholakala ezitshalweni zomndeni wakwaLamiaceae. Njengoba iziqu zivuthwa, ziyahlukana, zikhulule imbewu ukuze ihlakazeke.
Uhlelo lwezimpande ze-Leonotis ocymifolia luqukethe izimpande ezinemicu ezisiza ukubambelela isitshalo ngokuqinile enhlabathini. Lezi zimpande zidlala indima ebalulekile ekumunceni izakhamzimba nasekuzinzeni ngokuphelele.
I-Leonotis ocymifolia idabuka eNingizimu Afrika futhi ingatholakala ikhula ezindaweni ezihlukahlukene, ezihlanganisa utshani, amathafa, nasemigwaqweni. Izivumelanise kahle nezinhlobo ezahlukene zenhlabathi futhi ivame ukubonakala ichuma ezindaweni ezinokuhambisa amanzi okuhle nokukhanya kwelanga okwanele.
Kuyo yonke indawo yayo yemvelo, i-Leonotis ocymifolia inenani elibalulekile lamasiko nelokwelapha. Imiphakathi yomdabu sekuyisikhathi eside isebenzisa izingxenye zalesi sitshalo, ezihlanganisa amaqabunga nezimbali, ngezindawo zaso zokwelapha ezingaba khona. Ukusetshenziswa kwalesi sitshalo ngokwesiko kuhlanganisa ukuqeda izinhlungu, ukusekela impilo yokuphefumula, nokukhuthaza ukuphumula.
Funda Kabanzi: Izinzuzo Zezempilo Zokwelapha Eziyi-15 ze-Apple-of-Peru (Nicandra Physalodes)
Izinzuzo Zezempilo Zokwelapha ze-Leonotis ocymifolia (Wild Dagga)

1. Ukuqeda Izinhlungu: I-Leonotis ocymifolia inezindawo zemvelo zokunciphisa izinhlungu ezingasiza ekunciphiseni izinhlungu, okwenza kube ikhambi elibalulekile ezimeni ezifana nekhanda, izinhlungu zemisipha, nezinhlungu zamalunga.
2. Imiphumela Elwa Nokuvuvukala: Lesi sitshalo siqukethe izinhlanganisela ezibonisa imiphumela elwa nokuvuvukala, okwenza kube usizo ekunciphiseni ukuvuvukala ezingxenyeni ezihlukahlukene zomzimba.
3. Ukusekelwa Kokuphefumula: Ukusetshenziswa kwendabuko kuhlanganisa ukusebenzisa i-Leonotis ocymifolia ukukhulula izinkinga zokuphefumula. Izindawo zayo zokukhipha isikhwehlela zingasiza ukusula amafinyila nokuthuthukisa ukuphefumula.
4. Ukunciphisa Ukukhathazeka Nokucindezeleka: Lesi sitshalo sinezakhiwo ezithobisa imizwa ezingasiza ekunciphiseni ukukhathazeka nokucindezeleka, zikhuthaze ukuphumula nenhlalakahle jikelele.
5. Usizo Lokugaya: I-Leonotis ocymifolia isetshenziselwe ukusekela ukugaya futhi ithobe ukungakhululeki kokugaya, okwenza izuzise ezinkingeni ezinjengokungagayeki kahle nokuvuvukala.
6. Ukuthuthukisa Ama-Antioxidant: Ukuba khona kwama-antioxidant kulesi sitshalo kusiza ekulweni nokucindezeleka kwe-oxidative futhi kuvikele amangqamuzana ekulimaleni okubangelwa ama-free radicals.
7. Ukusekela Isistimu Yokuzivikela: Kukholakala ukuthi lesi sitshalo sinemiphumela yokuthuthukisa amasosha omzimba, engasiza umzimba ukuthi uzivikele ezifweni nasekulimaleni.
8. Ukuphulukiswa Kwezilonda: Izindlela zokwelapha zendabuko zihlanganisa ukusebenzisa i-Leonotis ocymifolia ekuphulukiseni izilonda. Izakhiwo zayo zokulwa namagciwane zisiza ekuvimbeleni izifo futhi zisheshise inqubo yokuphulukisa.
9. Izakhiwo Zokulwa Nokuqaqamba: Imiphumela yokulwa nokuqaqamba yalesi sitshalo ingasiza ekuphumuzeni imisipha futhi inikeze impumuzo ekuqaqambeni nasezinhlungwini.
10. Ukuthuthukisa Isimo Sengqondo: I-Leonotis ocymifolia yaziwa ngokuba nemiphumela yokuthuthukisa isimo sengqondo, efaka isandla ekuthuthukiseni umuzwa wenhlalakahle nokucaca kwengqondo.
Funda Futhi: Ishadi Lohlelo Lokulinganisa Ukudla Leklabishi
Izindlela Zokusetshenziswa Ukuze Kuzuzwe Izinzuzo Zempilo Ezinikeziwe ze-Leonotis ocymifolia (Wild Dagga)
1. Ukufakwa Kwemithi Yamakhambi: Lungiselela ukufakwa kwemithi yamakhambi okuthambisayo ngokufaka amaqabunga omisiwe, izimbali, noma iziqu ze-Leonotis ocymifolia emanzini ashisayo. Bilisa amanzi bese uwathela enkomishini. Faka itisipuni lamaqabunga omisiwe e-Leonotis ocymifolia, izimbali, noma iziqu enkomishini. Vala inkomishi bese uyeka amakhambi afakwe cishe imizuzu eyi-10-15. Hlunga ukumnika futhi ukujabulele kufudumele. Ungakwenza kube mnandi ngobumnandi uma uthanda.
2. Ama-Tincture: Ama-tincture ayizikhamera ezigxilile eziwuketshezi ezinikeza indlela elula yokufinyelela kumakhompiyutha emithi ye-Leonotis ocymifolia. Gcwalisa imbiza yengilazi ngamaqabunga omisiwe e-Leonotis ocymifolia, izimbali, noma iziqu. Thela utshwala (njenge-vodka noma i-brandy) phezu kwempahla yezitshalo, uqinisekise ukuthi imbozwe ngokuphelele.
Vala imbiza ngokuqinile bese uyigcina endaweni epholile, emnyama cishe amasonto angu-4-6, uyinyakazise ngezikhathi ezithile. Ngemuva kwesikhathi sokufaka, hlunga uketshezi lube amabhodlela e-dropper. Ukuze usebenzise, thatha amaconsi ambalwa e-tincture emanzini noma ujusi njengoba kudingeka.
3. Izicelo Zendawo: Ngezinzuzo zangaphandle, ungakha amafutha okugcoba noma ama-salve afakwe izikhamera ze-Leonotis ocymifolia. Lokhu kungasetshenziswa ezilondeni, emihuzukweni, noma ezindaweni zobuhlungu ukusiza ekupholiseni nasekuqeden ukungakhululeki. Faka uwoyela ophethe (njengamafutha kakhukhunathi noma amafutha omnqumo) nge-Leonotis ocymifolia eyomile ngokubeka impahla yezitshalo emafutheni bese uyiyeka ihlale amasonto amaningana.
Hlunga amafutha afakwe futhi uwasebenzise njengesisekelo sokwenza amafutha okugcoba noma ama-salve. Ncibilikisa i-beeswax bese uyixuba namafutha afakiwe ukudala ukungaguquguquki okukhulu. Thela ingxube ezitsheni ezincane ukuze iqine. Faka amafutha okugcoba endaweni ethintekile njengoba kudingeka.
4. Ukuhogela: Ukuhogela umhwamuko ovela ekufakweni kweLeonotis ocymifolia kungadambisa izinkinga zokuphefumula futhi kukhuthaze ukuphumula. Ukuze uzuze ngokuhogela, lungisa ukufakwa okushisayo kweLeonotis ocymifolia
Imiphumela Emibi Yokusebenzisa Isitshalo Semithi I-Leonotis ocymifolia
1. Ukungezwani Komzimba: Abanye abantu bangase bazwele izinhlanganisela ezitholakala ku-Leonotis ocymifolia futhi bangase babe nokungezwani komzimba. Lokhu kusabela kungase kubonakale njengokushisa kwesikhumba, ukulunywa, ububomvu, noma ukuvuvukala. Uma unomlando owaziwayo wokungezwani komzimba, kungcono ukwenza isivivinyo sesigaxa ngaphambi kokusebenzisa noma yiziphi izilungiselelo eziqukethe lesi sitshalo.
2. Ukungakhululeki Esiswini: Kwezinye izimo, ukusebenzisa izilungiselelo ze-Leonotis ocymifolia, njengokufakwa kwamakhambi noma ama-tincture, kungase kuholele ekungakhululeki okuncane esiswini. Lokhu kungase kuhlanganise izimpawu ezifana nokuphatheka yisisu, isicanucanu, noma ukuphazamiseka kokugaya ukudla. Ukuqala ngenani elincane futhi kancane kancane ukwandisa umthamo kungasiza ukunciphisa ingozi yokungakhululeki okunjalo.
3. Ukusebenzisana Nemithi: Uma njengamanje uphuza imithi, kubalulekile ukuthi uthintane nochwepheshe bezempilo ngaphambi kokufaka i-Leonotis ocymifolia esimisweni sakho. Ezinye izinhlanganisela ezisesitshalweni zingasebenzisana nemithi, okungase kuthinte ukusebenza kwayo noma kubangele imiphumela emibi engathandeki.
4. Ukukhulelwa Nokuncelisa: Abantu abakhulelwe nabancelisayo kufanele baqaphele lapho besebenzisa amakhambi emvelo, okuhlanganisa i-Leonotis ocymifolia. Ucwaningo olulinganiselwe luyatholakala ngokuphepha kwalesi sitshalo ngesikhathi sokukhulelwa nokuncelisa, ngakho-ke kuyatuswa ukuthi kugwenywe ukusetshenziswa kwaso ngalezi zikhathi ukuze kuvinjelwe noma yiziphi izingozi ezingase zibe khona kumama nengane.
5. Imiphumela Yokuthoba: Nakuba izakhiwo zokupholisa ze-Leonotis ocymifolia zingazuzisa, zingase futhi zibangele ukozela noma ukuthobeka, ikakhulukazi uma zisetshenziswe ngemithamo ephezulu. Gwema imisebenzi edinga ukuqapha, njengokushayela noma ukusebenzisa imishini esindayo, uma uzizwa ukozela ngemva kokusebenzisa lesi sitshalo.
6. Ukusebenzisana Nezimo Zezempilo: Uma unezimo zezempilo ezingapheli, njengezifo zesibindi noma zezinso, kubalulekile ukuthi uthintane nomhlinzeki wezempilo ngaphambi kokusebenzisa i-Leonotis ocymifolia. Amanye amakhemikhali akulesi sitshalo angase abe nomthelela kulezi zimo.
7. Ukusetshenziswa Kwesikhathi Eside: Kunemikhawulo yedatha yezokuphepha yesikhathi eside etholakalayo ye-Leonotis ocymifolia. Ukusetshenziswa isikhathi eside futhi ngokweqile kungase kubangele imiphumela emibi engalindelekile. Kuyatuseka ukusebenzisa lesi sitshalo ngokulinganisela nangaphansi kokuqondisa kochwepheshe bezempilo.
Inani Lokudla Elitholakala Ku-Leonotis ocymifolia
1. Ama-Flavonoidi: I-Leonotis ocymifolia iqukethe ama-flavonoidi, njengama-apigenin kanye nezakhi ze-luteolin, ezihlinzeka ngezinto ezilwa nokuguga, ezisiza ukunciphisa ama-radicals amahhala nokunciphisa ukuvuvukala.
2. Ama-Asidi e-Phenolic: Ama-compound afana nama-rosmarinic, chlorogenic, nama-caffeic acids akhona, ahlinzeka ngezinzuzo ze-antioxidant ne-anti-inflammatory ezisekela impilo yeselula futhi anganciphisa ingozi yezifo ezingapheli.
3. Ama-Diterpenoidi: Ama-diterpenoidi e-Labdane, okuhlanganisa i-leonotin ne-nepetaefolin, anegalelo emiphumeleni engaba khona yokulwa nomdlavuza kanye ne-antimicrobial, esekela ukusetshenziswa kwendabuko kwezifo nomdlavuza.
4. Ama-Organic Acids: I-citric ne-malic acid, etholakala ezingxenyeni ezingaphezulu, isiza ezinqubweni ze-metabolic futhi inegalelo kumandla e-antioxidant esitshalo.
5. Amafutha Abalulekile: Amafutha abalulekile esitshalo, acebile nge-β-caryophyllene ne-germacrene D, abonisa izakhiwo ze-antimicrobial, ikakhulukazi ngokumelene namagciwane afana ne-Staphylococcus aureus.
6. Ama-Tannin: Lezi zinhlanganisela ze-polyphenolic zinikeza imiphumela ye-astringent ne-antioxidant, engase isize ekupholiseni izilonda nasekugayeni ukudla.
7. Ama-Alkaloidi: Atholakala ngamanani amancane, ama-alkaloidi angase abe negalelo emiphumeleni yesitshalo ye-analgesic ne-anti-inflammatory, nakuba edinga ukusetshenziswa ngokuqapha ngenxa yobuthi obungaba khona.
8. Ama-Saponin: Lezi zinhlanganisela zingase zisekele umsebenzi wezokuzivikela komzimba futhi zibe nemiphumela engaba khona ye-antimicrobial, zibe negalelo ekusetshenzisweni kwesitshalo kwendabuko kwezifo.
9. Ama-Terpene: Ama-monoterpene afana ne-limonene ne-(Z)-β-ocimene emafutheni abalulekile asekele imisebenzi ye-antimicrobial ne-anti-inflammatory, esiza impilo yokuphefumula.
10. Ama-Glycoside: Ama-glycoside e-phenolic ne-flavonoid athuthukisa iphrofayili yesitshalo yokulwa nama-oxidant, esekela indima yaso ekulweni nokucindezeleka kwe-oxidative nokuvuvukala.
Ubufakazi Besayensi Nezifundo Zamacala nge-Leonotis ocymifolia

1. Vagionas et al. (2007): Lolu cwaningo luhlaziye uwoyela obalulekile we-Leonotis ocymifolia, luthola umsebenzi obalulekile wokulwa namagciwane abanga izifo e-Staphylococcus aureus nase-Staphylococcus epidermidis, enezingxenye ezinkulu ezifana ne-β-caryophyllene ne-germacrene D, esekela ukusetshenziswa kwayo ezifweni zesikhumba (Vagionas, C., Graikou, K., Chinou, I. B., et al., 2007).
2. Eguale et al. (2011): Ucwaningo luka-Eguale et al. lubonise ukuthi izicucu zamanzi ne-hydro-alcoholic zezingxenye zomoya ze-Leonotis ocymifolia zikhombise umsebenzi we-anthelmintic ngokumelene namaqanda nezibungu ze-Haemonchus contortus, ziqinisekisa ukusetshenziswa kwayo kwendabuko njenge-ascaricide (Eguale, T., Tadesse, D., & Giday, M., 2011).
3. Mufti et al. (2023): Lolu cwaningo luhlolisise imiphumela yokuvikela izinso ye-Leonotis ocymifolia aerial parts extract ngokumelene nokulimala kwezinso okubangelwa yi-cisplatin emagundwini, lubonisa ukuncipha kwe-creatinine, i-uric acid, nezimpawu zokuvuvukala njenge-IL-6, okubangelwa izinhlanganisela zayo ze-antioxidant (Hussein, R. A., Abdel-Rahman, R. F., et al., 2023).
4. Etsassala et al. (2020): U-Etsassala et al. bahlukanise ama-labdane diterpenoids ku-Leonotis ocymifolia, bathola ukuthi izinhlanganisela ezifana ne-nepetaefolin zandisa ukuthathwa kwe-glucose kumaseli ezinso e-HEK293, okusekela ukusetshenziswa kwayo kwendabuko ekuphatheni isifo sikashukela (Etsassala, N. G. R., Badmus, J. A., et al., 2020).
5. Hussein et al. (2025): Lolu cwaningo lutholwe i-bis-spirolabdane entsha, i-13S-nepetaefolin, ku-Leonotis ocymifolia, ebonisa umsebenzi we-cytotoxic ngokumelene namaseli omdlavuza webele we-triple-negative (HCC70) nge-IC50 engu-24.65 µM, okusikisela ukusetshenziswa okungenzeka kokulwa nomdlavuza (Hussein, R. A., et al., 2025).
6. Oyem et al. (2024): Oyem et al. bathole ukuthi izinhlayiya ze-n-butanol ze-Leonotis ocymifolia zibonise umsebenzi oqinile wokulwa ne-candida ngokumelene ne-Candida glabrata, ngomphumela we-cidal ku-0.13 mg/mL, okusekela ukusetshenziswa kwayo ekwelapheni izifo zesikhumba ezibangelwa isikhunta (Oyem, J. C., et al., 2024).
Imibuzo Ebuzwa Njalo Nge-Leonotis ocymifolia
1. Isetshenziselwa ini i-Leonotis ocymifolia?
Isetshenziswa emithini yendabuko ukwelapha isifo sikashukela, umfutho wegazi ophezulu, izifo zesikhumba, izinkinga zokuphefumula, nobuhlungu, imvamisa njengotiyi noma isithako esikhishwe emaqabungeni nasezimbalini.
2. Ingabe kuphephile ukusebenzisa i-Leonotis ocymifolia?
Nakuba isetshenziswa ngokwesiko, iqukethe ama-alkaloid angase abe nobuthi ngamanani aphezulu; thintana nomhlinzeki wezempilo ngaphambi kokuyisebenzisa, ikakhulukazi uma uzoyidla.
3. I-Leonotis ocymifolia isiza kanjani ngesifo sikashukela?
Ucwaningo lubonisa ukuthi ama-diterpenoid ayo athuthukisa ukuthathwa kwe-glucose kumaseli, okusekela ukusetshenziswa kwayo kwendabuko ekulawuleni amazinga kashukela egazini.
4. Ingabe i-Leonotis ocymifolia ingelapha izifo?
Yebo, amafutha ayo abalulekile nezithako ezikhishwe kuyo zibonisa umsebenzi wokulwa namagciwane ngokumelene namagciwane afana ne-Staphylococcus aureus nezikhunta ezifana ne-Candida glabrata.
5. Yiziphi izinhlanganisela eziyinhloko ezisebenzayo ku-Leonotis ocymifolia?
Izinhlanganisela eziyinhloko zihlanganisa ama-flavonoid, ama-phenolic acid, ama-diterpenoid (njenge-leonotin), namafutha abalulekile (β-caryophyllene), okwenza kube nemiphumela yayo yezokwelapha.
6. Ingabe i-Leonotis ocymifolia iyafana ne-Leonotis leonurus?
Cha, ziyizinhlobo ezihlukene emndenini wakwa-Lamiaceae; i-Leonotis ocymifolia inezimbali ezinkulu, ezigqamile futhi yaziwa nge-Klip Dagga, enokusetshenziswa okufanayo kodwa okuyingqayizivele kwezokwelapha.
7. Ingabe i-Leonotis ocymifolia ingakhuliswa ekhaya?
Yebo, ichuma enhlabathini enelanga, ekhishwe kahle futhi ingakhuliswa njengesitshalo sokuhlobisa, eheha abavundisi bezitshalo njengezinyosi nama-hummingbird.
8. Ilungiselelwa kanjani i-Leonotis ocymifolia ukuze isetshenziswe kwezokwelapha?
Amaqabunga nezimbali ngokuvamile kuyomiswa ukuze kwenziwe itiye, kubhenywe ngogwayi, noma kukhishwe ngotshwala noma ngamanzi ukuze kusetshenziswe ekwelapheni izifo ezihlukahlukene.
Funda Futhi: Amandla Okuphulukisa angu-31 e-Bitterleaf (Vernonia Amygdalina)

