Faayidaa Fayyaa Ajaa’ibaa 10 Annatto (Bixa Orellana) .

Annatto (Bixa Orellana) muka dhalataa tropics Addunyaa Haaraa yoo ta'u, maatii Bixaceae keessaa gosa tokkicha. Annatto baala oovaatii kan dheerinni isaa seentimeetira 8 hanga 18 (inchii 3 hanga 7) fi daraaraan roozii-piinkii gara seentimeetira 5 (inchii 2) bal’inni isaa qaba. Dheerinni isaa hanga meetira 9 (30 feet) guddachuu danda'a.

Fuduraaleen seentimeetira 5 (inchii 2) dheerataniifi bunni itti makame kun budaa diimaa ykn keelloo taʼee fi akka halluu nyaataa dhadhaa, daabboo fi oleomargarine jedhamutti fayyadamu ni uumu. Naannoowwan tiroopikaalaa fi subtiroopikaalaa addunyaa bakka biqiltuun kun itti biqiludha.

Bixa Orellana kan ta’ee fi hundee isaa kan ta’e, biqiltuu bara baraa ykn muka xiqqaa daraaraa gurguddaa ija namaa hawwatu kan bifa pilaastikii qabu yoo ta’u dheerinni isaa hanga meetira 3 ta’uu kan danda’uu fi yeroo hunda magariisa ta’uu danda’a ykn baala kan baqaqsu ta’uu danda’a.

Gonfoon isaa geengoo dha. Daayameetiriin jirma isaa cm 10 gahuu danda’a. Gogaan isaa salphaa hanga bunni dukkanaa’aa ta’uu kan danda’u yoo ta’u darbee darbee ciccituu fi lenticellate ta’uu danda’a. Dameen isaanii hin bilchaanne magariisa fi dafqa dafqaan kan guutame dha; akkuma bilchaachaa deemuun bunni dukkanaa’aa ta’ee noodota irratti ring ta’u.

Baaloonni isaanii salphaa, guutuu fi daraaraa kan qaban yoo ta’u, akka ispiraalii ta’anii kan qindaa’ani dha. Cirrachi baala isaa boca ooveetii kan qabuu fi dheerinni isaa seentimeetira 5–25 fi bal’inni isaa seentimeetira 4–16 dha. Daraaroonni isaanii pentamerous, saala lama kan qaban yoo ta’u, daayameetira seentimeetira 4–7 qabu. Isaanis bifa pilaastikii, adii ykn diimaa kan qabani dha. Gareen kun naannoo fiixee biqiltuutti argama. Innis firii isaati

Akkasumas Dubbisaa: Annatto (Bixa orellana L.): Barbaachisummaa fi Faayidaa Fayyaa

Keemikaalonni annatto keessa jiran akka antioxidants ta'anii hojjechuu ykn jarmii balleessuu danda'u. Dabalataanis, kompaawundootni annatto keessa jiran tokko tokko akkaataa qaamni sukkaara itti fayyadamu jijjiiruu danda'u. Qorichi sanyii, baala, fi hundee irraa hojjetama.

Dhukkuboota akka dhukkuba sukkaaraa, dhimma garaachaa, dhimma gogaa, benign prostatic hyperplasia (BPH), fi piroostaatii guddachuuf annatto fayyadamuun qorannoo saayinsiitiin akka gaariitti hin deeggaramu.

Yeroo baay’ee akka halluu nyaataa uumamaa ta’ee kan itti fayyadamu halluu ifa ta’ee fi burtukaana-diimaa gadi fagoo irraa kaasee hanga keelloo, akkuma saffron fi turmeric waan kennuuf.

Piigmentiin karootinooyidii jedhamuun beekamu, kan kuduraa fi muduraa biroo hedduu kan akka kaarotaa fi timaatima keessattis argamu, halluu isaa kan kennudha.

Mi'aa salphaa fi burtukaanaa waan qabuuf, annatto mi'aa nyaataa fooyyessuuf akka mi'eessituuttis ni fayyadama. Nutty, peppery fi floral urgooftuu isaa akka gaariitti ibsu.

Akka zayita barbaachisaa, dhangala'aa, paastaa, budaa fi garaagarummaa biroo hedduutti argama.

Antioksidaantoonni akka cis-bixin, carotenoids, fi vitamin A annatto keessatti baay'inaan argamu.
Albuudoonni akka kaalsiyeemii, soogidda, fi ayireniis ni argamu.

Faayibara nyaataa baay’ee of keessaa qabaachuu danda’a. Humna wanti biqiltootaa kanaa kan ta’e qindoomina tookootiraayinoolota baay’ee ta’an irraa kan ka’e yoo ta’u, isaanis bu’aa fi caasaa isaaniitiin vaayitaamiin E fakkaatu.

Anaattoon halluu cimaa waan qabuuf halluu uumamaa keelloo irraa kaasee hanga burtukaana gadi fagoo hanga diimaa ta'uu kan danda'u yoo ta'u, meeshaalee miidhaginaa keessatti faayidaa hedduu qaba. Naannoleen addunyaa tokko tokkos akka mi’eessituutti itti fayyadamu.

Mi’aan isaa hamma tokko burtukaana kan qabu yoo ta’u, urgaan isaas daraaraa fi nutty dha. Annatto nyaata aadaa “superfood” aadaa Kaaribiyaanii fi Giddugaleessa Ameerikaa keessatti waggoota kumaatamaaf dhukkuboota adda addaa, dhukkuboota xixiqqoo irraa kaasee hanga kanneen lubbuu namaa galaafachuu danda’anitti yaaluuf itti fayyadamaa turedha.

Akkasumas Dubbisaa: Ferula Asafoetida – Barbaachisummaa fi Faayidaa Fayyaa

Faayidaa Fayyaa 10 Annatto (Bixa Ollerena) .

1. Bullaa'insa nyaataa Fayyaa ta'e gargaara

Baalli nyaatamuu danda’u biqiltuu achiote fi fiber baay’inaan sanyii annatto keessatti argamu ta’uu danda’u lamaan isaanii iyyuu bullaa’insa nyaataaf faayidaa qaba. Xuuxuu soorata bu’a qabeessa ta’ee fi dibata garaachaa jajjabeessuu danda’a.

2. Lafee Cimaa Fi Fayyaa Qabuuf

Yeroo dullooman ciminaa fi turtii eeguu fi albuuda lafee keessanii dabaluudhaaf, annatto kaalsiyeemii baay'ee of keessaa qaba. Akkasumas dhukkuba lafee ittisuu keessatti gargaaruu danda’a.

3. Rakkoo Dhalootaa Ittisuuf gargaara

Asiidii foolikii ykn fooleetii hammi dinqisiisaa taʼe annatto keessatti argamuun isaa hin oolu. Vitaamin kun faayidaa hedduu kan qabu ta’us, daa’imman guddachaa jiran keessatti mudaa niwuroonii tuubii ittisuun hunda caalaa murteessaa ta’uu danda’a. Dubartoonni ulfaa jeequmsa kana ittisuuf foolikii asiidii fudhachuu isaanii dabaluu qabu.

4. Kunuunsa Gogaa

Annatto’n kunuunsa gogaa irratti jaalala akka argatu wanti barbaachisaan tokko tocotrienols, kanneen akka antioxidants ta’anii hojjetan jiraachuu danda’uu isaati.

Yoo oomisha kunuunsa gogaa amaloota farra dulloomuu qabu barbaadaa turtan ta’e, paastaan ​​annatto sanyii irraa qophaa’e tarii mul’achuu qinxirii, mudaa fi mudaa biroo hir’isuuf akkasumas gogaa jabeessuu fi dargaggeessa fakkaachuuf bakka tokkotti dibachuun ni danda’ama.

Akkasumas Dubbisaa: Arrowroot (Maranta arundinacea. L): Barbaachisummaa fi Faayidaa Fayyaa

5. Farra kaansarii

Piigmentii sanyii annatto keessatti hammataman keessaa tokko kan ta'e norbixin, amaloota antioxidant cimaa ta'een beekama. Qorannoon dhiheenya kana godhame akka agarsiisutti noorbiiksiin seelii fayyaa seelii hamaa fi raadikaalota bilisaaf saaxilaman irratti dhiibbaa farra jijjiirama (mutagenic) murtaa’aa akka qabu agarsiisa, kunis sanyiiwwan kun babal’ina dhukkuboota hamaa adda addaa ittisuuf gargaaruu akka danda’an agarsiisa.

Annatto Bixa Orellana jedhamuunis beekamu mala ittisa kaansarii bakka bu'uu danda'a jedha qorannoon garee qorannoo Biraazil kan Human and Experimental Toxicology Journal irratti maxxanfame, haa ta'u malee himannaa kana deeggaruuf daataa fi qorannoon dabalataa barbaachisaadha.

6. Dhukkuba Gogaa Wal'aanuu Danda'a

Waggoota kumaatamaaf, annatto akka qoricha uumamaa milkaa'aa dhukkuba gogaa itti fayyadamaa ture. Paastaa isaa bakka tokkotti ykn keessaatti fayyadamuun warra haala mijataa hin taanee fi qaanii namatti fidu kamiyyuu qabaniif STD addaa sana ofirraa baasuuf baay’ee faayidaa qabaachuu danda’a.

7. Dhimma Garaa Salphisuu Danda'a

Garaan nama mufachiise tasgabbeessuuf annatto nyaachuun baramaa dha. Dabalataanis, amaloota garaachaa kanneen dhukkuba vaayirasii irraa kaasee hanga nyaata mi'aawaa garmalee nyaachuutti dhufuu danda'u gubaa onnee fi miira namaa hin tolle salphisuuf gargaaran qaba.

8. Madaa Haa Fayyisu

Paastaa sanyii annatto dibachuun adeemsa fayyinaa ariifachiisuu danda’a yoo gogaan gubate ykn madaa si mudate ykn gogaa gogaa kamiinuu aarsuu si mudate. Dabalataanis, mul’achuu madaa hir’isuu danda’a. Amalli farra baakteeriyaa uumamaan qabus dhukkuboota ittisuuf gargaaruu danda’a.

9. Kunuunsa Ijaa

Qabiyyeen karootinooyidii ol’aanaa ta’uu danda’u kan annatto sirna ija keessan keessatti akka antioxidants ta’ee hojjechuu danda’a tarii immoo macular degeneration fi cataract development ofirraa ittisuu danda’a, ija keessan waggootaaf eeguu danda’a.

10. Amaloota Maaykiroobaayil

Annatto antioxidants cimaa waan qabuuf dandeettii baakteeriyaa fi dhukkuboota adda addaa qaama keessa jiran ofirraa ittisuu qaba. Dabalataanis, dhukkuboota nyaataan daddarban hedduu irratti keessumaa gargaaraa ta’uu danda’a.

Akkasumas Dubbisaa: Faayidaa Fayyaa 10 Anisiin (Pimpinella Anisum) .

Gatii soorataa Annatto (Bixa Orellana) .

1. Pirootiinii: . Sanyiiwwan Annatto goggogaa giraama 100 keessaa tilmaamaan giraama 14.6 kan of keessaa qabu yoo ta’u, kunis kunuunsa maashaalee, deebii ittisa qaamaa fi hojiiwwan inzaayimii qaama keessatti hojjetan ni deeggara.

2. Kaarboohayidireetii: 1.1. Goggogaa giraama 100 keessatti naannoo istaarjii giraama 32.6, dabalataan kaarboohayidireetii biroo qabiyyee anniisaa waliigalaa keessatti gumaachan, kunniin madda anniisaa itti fufiinsa qabuu fi adeemsa meetaabolii keessatti gargaaru.

3. Faayibara Nyaataa: 1.1. Sanyiiwwan kun goggogaa giraama 100 keessatti faayibara qulqulleessituu giddu galeessaa giraama 43.4 kan qaban yoo ta’u, fayyaa bullaa’insa nyaataa kan guddisu, hamma kolestroolii kan to’atu, akkasumas maaykiroobaayootaa garaachaa kan deeggarudha.

4. Copha: . Goggogaa giraama 100 keessatti giraama 2.4 kan of keessaa qabu yoo ta’u, qabiyyeen coomaa xiqqaan kun lipiidota barbaachisoo xuuxamuu soorataa fi qulqullina caasaa seelii haala mijeessan of keessatti qabata.

5. Ash (Albuuda): . Goggogaa giraama 100 keessatti giraama 5.5 yoo ta’u, kun piroofaayilii albuudaa badhaadhaa fayyaa lafee, madaallii dhangala’aa fi walnyaatinsa fiiziyoloojii adda addaatiif barbaachisaa ta’e agarsiisa.

6. Kaalsiyeemii: 1.1. Goggogaa giraama 100 keessatti giraama 0.14 kan qabu kaalsiyeemiin humna lafee fi ilkaan, hojii maashaalee fi daddarbiinsa narvii keessatti gumaacha qaba.

7. Foosfarasii: 1.1. Foosfaraasiin goggogaa giraama 100 keessatti giraama 0.43 kan kennu yoo ta'u, fayyaa lafee, oomisha anniisaa fi suphaa seeliitiif kaalsiyeemii waliin hojjeta.

8. Pootaasiyeemii: 1.1. Goggogaa giraama 100 keessatti giraama 1.1 yoo ta'u, pootaasiyeemiin madaallii elektiroolayitii eeguuf gargaara, sirba onnee ni deeggara, akkasumas maashaaleen akka ciccitan gargaara.

9. Karootinooyidoota: 1.1. Bixin fi norbixin kan qaban antioxidants kun dhiphina oksijiinii irraa kan eegu, fayyaa ijaa kan deeggaru yoo ta'u, inflammation hir'isuu danda'a.

10. Tocotrienols: 1.1. Akka bifa vitaamin Etti, tocotrienols annatto keessatti argaman faayidaa antioxidant kan kennan yoo ta'u, fayyaa onnee fooyyessuu fi miidhaa seelii irraa eeguu danda'u.

Ragaa Saayinsii fi Qo'annoo Haala Annatto (Bixa Orellana) .

1. Giyoorgi fi kkf. (2013): Sanyii etaanooliik Amaazoon annatoo Biraazil irraa baafame qorannoo DPPH keessatti sochii antioksidaantii 0.1 g/L fi bu’aa hoomaa awwaannisaa Aedes aegypti irratti 18.2 mg/mL agarsiiseera, kunis faayidaa dhiibbaa oksijiinii hir’isuu fi eegumsa ilbiisotaaf qabu calaqqisiiseera. (Giorgi, A., De Marinis, P., Granelli, G., Chiesa, L. M., & Panseri, S. (2013). Profaayilii meetaabolayitii sadarkaa lammaffaa, dandeettii antioksidaantii, fi sochii awwaannisaa ofirraa ittisuu Bixa orellana naannoo Amaazoon Biraazil irraa. Joornaalii Keemistirii, 2013, Keewwata 409826.)

2. Abaayyoomii fi kkf. (2014): Qorannoon in vitro akka agarsiisutti, sanyii annatto kan baafame sochii antioksidaantii 0.25 hanga 2.5 μg/mL irratti kan agarsiisu yoo ta’u, kunis raadikaalota bilisaa fi dhimmoota fayyaa kanaan walqabatan ittisuu keessatti dandeettii qabaachuu isaa mirkaneessa. (Abayomi, M., Adebayo, A. S., Bennett, D., Porter, R., Shelly-Campbell, J., Joseph, J., & Badal, S. (2014). Sochii antioksidaantii in vitro sanyii Bixa orellana (annatto) baafame. Joornaalii Saayinsii Qorichaa Fayyadamaa, 4(2), 101–106.)

3. Paacheekoo fi kkf. (2019): Bulchiinsa afaaniin kan bixin jedhamuun beekama sanyii annatto irraa (15–30 mg/kg) hantuuta keessatti maayilopeerooksaayidii dhorkuudhaan, faayidaa farra inflammatory agarsiisuudhaan, carrageenan-induced paw edema fi neutrophil migration hir’ise. (Pacheco, F. I., Bitencourt, M. A. O., Somacal, S., Emanuelli, T., & Roehrs, M. (2019). Bu’aa farra inflammatory bixin moodeela bineensotaa inflammation keessatti. Inflammation, 42(3), 1088–1096.)

4. Tao fi kkf. (2015): Hantuuta keessatti, intraperitoneal bixin (200 mg/kg) mallattoolee inflammatory UV-induced downregulated, furdina epidermal hir'ise, fi miidhaa oksijiinii DNA salphise, eegumsa gogaa fi bu'aa farra inflammatory deeggara. (Tao, S., Park, S. L., Rojo de la Vega, M., Zhang, D. D., & Wondrak, G. T. (2015). Bulchiinsi sirnaa apocarotenoid bixin gogaa miidhaa aduu UV-induced karaa activation Nrf2 irraa eega. Free Radical Biology and Medicine, 89, 690–700.)

5. Somacal fi kkf. (2015): Kanniisa kolestroolii olka’aa qaban keessatti, bixin afaaniin fudhatamu (10–30 mg/kg guyyoota 60f) dhiphina oksijiinii, deebii inflammatory, fi piroofaayilii lipid fooyyessuu, faayidaa fayyaa onnee fi ujummoolee dhiigaa agarsiisa. (Somacal, S., Figueiredo, C. G., Quatrin, A., Ruviaro, A. R., Conte, L., Augusti, P. R., Roehrs, M., Danesi, G. L., Somacal, S., & Emanuelli, T. (2015). Bu’aan farra atherogenic bixin kanniisa kolestroolii olka’aa qaban keessatti fooyya’iinsa lipidii wajjin walqabatee jira piroofaayilii fi gara bu’aa antioksidaantii fi farra inflammatory isaa Molecular and Cellular Biochemistry, 403(1–2), 243–253.)

Waa'ee Annatto (Bixa Orellana) Gaaffiiwwan Yeroo Irra Deddeebi'anii Gaafataman

1. Annatto (Bixa orellana) jechuun maali? Innis biqiltuu tropical kan ta'ee fi sanyii isaa halluu diimaa-burtukaana uumamaa fi mi'eessituu kan kennu yoo ta'u, nyaata, meeshaalee miidhaginaa fi qoricha aadaa keessatti kan ooludha.

2. Faayidaaleen fayyaa annatto inni guddaan maali? Antioxidant, antimicrobial, anti-inflammatory, fi bu'aa farra kaansarii ta'uu danda'u kan dhiyeessu yoo ta'u, fayyaa ijaa, onnee fi gogaa ni deeggara.

3. Annatto akkamitti fayyadamuu danda’a? Akka halluu nyaataa mi'a nyaataa keessatti, dabalata kompaawundoota baayooaktiiwii isaaf, ykn yeroo hunda meeshaalee miidhaginaa eegumsa gogaa keessatti.

4. Miidhaan annatto qabu jiraa? Walumaagalatti nageenya kan qabu, garuu namoota miiraan qabaman irratti alarjii akka hive ykn dhukkubbii garaa fiduu danda’a; yoo ulfa ta’e doosiin ol’aanaa fayyadamuu irraa fagaachuu.

5. Anatto inflammation gargaaruu danda'aa? Eeyyee, kompaawundootni akka bixin mallattoolee inflammatory hir’isu, akkuma qorannoo bineensotaa haalawwan akka edema irratti agarsiifame.

6. Annatto ijaaf gaariidhaa? Karootinooyidoonni isaa kuufama kompaawundii miidhaa geessisan hir’isuun umurii wajjin walqabatee macular degeneration irraa eeguu danda’u.

7. Sanyii annatto keessa soorata akkamiitu jira? Isaanis pirootiinii, faayibara, albuudota akka pootaasiyeemii fi kaalsiyeemii, dabalataan antioksidaantota kanneen akka biksiinii fi tookotiriyaanoolii of keessatti qabatu.

8. Annatto amaloota farra maaykiroobiyaanii qabaa? Extracts guddina baakteeriyaa fi fangasii dhorka, kunis umurii nyaataa dheeressuu fi infekshinii loluu danda'a.

9. Anatto fayyaa onnee deggeruu danda'aa? Tocotrienols fi bu’aan farra inflammatory piroofaayilii lipid fooyyessuu fi dhiibbaa oksijiinii hir’isuu danda’a.

10. Annatto eessatti baay’inaan argama? Dhalataa Ameerikaa Giddugaleessaa fi Kibbaa yoo ta'u, sanyii isaa akka addunyaatti oomisha adda addaa keessatti fayyadamuuf naannoo tiroopikaalaa keessatti kan misoomudha.

Gaaffii, yaada ykn gumaacha qabduu? Yoo akkas ta'e yaada keessan nuuf qooduuf saanduqa yaada armaan gadii kana bilisaan nuuf qoodaa. Akkasumas, odeeffannoo kana namoota fayyadamoo taʼuu dandaʼaniif gaarummaadhaan akka qooddan isin jajjabeessina. Yeroo tokkotti nama hunda bira ga’uu waan hin dandeenyeef, gargaarsa dubbii kana babal’isuuf gootan dhuguma dinqisiifanna. Deeggarsa nuuf gootaniifis ta'e waan qooddaniif baay'ee galatoomaa!

Hubachiisa: Barreeffamni kun barnootaafi odeeffannoo qofaaf kan qophaa'edha. Faayidaan fayyaa ibsame qorannoo saayinsii fi beekumsa aadaa irratti kan hundaa’edha. Isaanis gorsa fayyaa ogeessaa, qorannoo ykn yaala bakka bu’an miti. Yeroo hunda baala ykn qoricha uumamaa kamiyyuu dhimma yaalaaf fayyadamuu dura ogeessa eegumsa fayyaa mariisisaa.

Akkasumas Dubbisaa: Qajeelfama Bal’aa Akkaataa Daldala Qonna Kokkee Jalqabnu